Métaphysique Α, chapitre 2

982a1ἐπεὶ δὲ ταύτην τὴν ἐπιστήμην ζητοῦμεν, τοῦτʼ ἂν εἴηepeì dè taúten tèn epistémen zetoûmen, toût’ àn eíe

982a5σκεπτέον, ἡ περὶ ποίας αἰτίας καὶ περὶ ποίας ἀρχὰς ἐπιστήμη σοφία ἐστίν. εἰ δὴ λάβοι τις τὰς ὑπολήψεις ἃς ἔχομεν περὶ τοῦ σοφοῦ, τάχʼ ἂν ἐκ τούτου φανερὸν γένοιτο μᾶλλον. ὑπολαμβάνομεν δὴ πρῶτον μὲν ἐπίστασθαι πάντα τὸν σοφὸν ὡς ἐνδέχεται, μὴ καθʼ ἕκαστον ἔχοντα ἐπιστήμηνskeptéon, he perì poías aitías kaì perì poías archàs epistéme sophía estín. ei dè láboi tis tàs hupolépseis hàs échomen perì toû sophoû, tách’ àn ek toútou phaneròn génoito mâllon. hupolambánomen dè prôton mèn epístasthai pánta tòn sophòn hos endéchetai, mè kath’ hékaston échonta epistémen

982a10αὐτῶν· εἶτα τὸν τὰ χαλεπὰ γνῶναι δυνάμενον καὶ μὴ ῥᾴδια ἀνθρώπῳ γιγνώσκειν, τοῦτον σοφόν (τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαι πάντων κοινόν, διὸ ῥᾴδιον καὶ οὐδὲν σοφόν)· ἔτι τὸν ἀκριβέστερον καὶ τὸν διδασκαλικώτερον τῶν αἰτιῶν σοφώτερον εἶναι περὶ πᾶσαν ἐπιστήμην· καὶ τῶν ἐπιστημῶν δὲ τὴνautôn· eîta tòn tà chalepà gnônai dunámenon kaì mè rháidia anthrópoi gignóskein, toûton sophón (tò gàr aisthánesthai pánton koinón, diò rháidion kaì oudèn sophón)· éti tòn akribésteron kaì tòn didaskalikóteron tôn aitiôn sophóteron eînai perì pâsan epistémen· kaì tôn epistemôn dè tèn

982a15αὑτῆς ἕνεκεν καὶ τοῦ εἰδέναι χάριν αἱρετὴν οὖσαν μᾶλλον εἶναι σοφίαν ἢ τὴν τῶν ἀποβαινόντων ἕνεκεν, καὶ τὴν ἀρχικωτέραν τῆς ὑπηρετούσης μᾶλλον σοφίαν· οὐ γὰρ δεῖν ἐπιτάττεσθαι τὸν σοφὸν ἀλλʼ ἐπιτάττειν, καὶ οὐ τοῦτον ἑτέρῳ πείθεσθαι, ἀλλὰ τούτῳ τὸν ἧττον σοφόν. —τὰς μὲν οὖνhautês héneken kaì toû eidénai chárin hairetèn oûsan mâllon eînai sophían è tèn tôn apobainónton héneken, kaì tèn archikotéran tês huperetoúses mâllon sophían· ou gàr deîn epitáttesthai tòn sophòn all’ epitáttein, kaì ou toûton hetéroi peíthesthai, allà toútoi tòn hêtton sophón. —tàs mèn oûn

982a20ὑπολήψεις τοιαύτας καὶ τοσαύτας ἔχομεν περὶ τῆς σοφίας καὶ τῶν σοφῶν· τούτων δὲ τὸ μὲν πάντα ἐπίστασθαι τῷ μάλιστα ἔχοντι τὴν καθόλου ἐπιστήμην ἀναγκαῖον ὑπάρχειν (οὗτος γὰρ οἶδέ πως πάντα τὰ ὑποκείμενα), σχεδὸν δὲ καὶ χαλεπώτατα ταῦτα γνωρίζειν τοῖς ἀνθρώποις, τὰ μάλισταhupolépseis toiaútas kaì tosaútas échomen perì tês sophías kaì tôn sophôn· toúton dè tò mèn pánta epístasthai tôi málista échonti tèn kathólou epistémen anankaîon hupárchein (oûtos gàr oîdé pos pánta tà hupokeímena), schedòn dè kaì chalepótata taûta gnorízein toîs anthrópois, tà málista

982a25καθόλου (πορρωτάτω γὰρ τῶν αἰσθήσεών ἐστιν), ἀκριβέσταται δὲ τῶν ἐπιστημῶν αἳ μάλιστα τῶν πρώτων εἰσίν (αἱ γὰρ ἐξ ἐλαττόνων ἀκριβέστεραι τῶν ἐκ προσθέσεως λεγομένων, οἷον ἀριθμητικὴ γεωμετρίας)· ἀλλὰ μὴν καὶ διδασκαλική γε ἡ τῶν αἰτιῶν θεωρητικὴ μᾶλλον (οὗτοι γὰρ διδάσκουσιν, οἱ τὰςkathólou (porrotáto gàr tôn aisthéseón estin), akribéstatai dè tôn epistemôn haì málista tôn próton eisín (ai gàr ex elattónon akribésterai tôn ek prosthéseos legoménon, hoîon arithmetikè geometrías)· allà mèn kaì didaskaliké ge he tôn aitiôn theoretikè mâllon (oûtoi gàr didáskousin, hoi tàs

982a30αἰτίας λέγοντες περὶ ἑκάστου), τὸ δʼ εἰδέναι καὶ τὸ ἐπίστασθαι αὐτῶν ἕνεκα μάλισθʼ ὑπάρχει τῇ τοῦ μάλιστα ἐπιστητοῦ ἐπιστήμῃ (ὁ γὰρ τὸ ἐπίστασθαι διʼ αὑτὸ αἱρούμενος τὴν μάλιστα ἐπιστήμην μάλιστα αἱρήσεται,aitías légontes perì hekástou), tò d’ eidénai kaì tò epístasthai autôn héneka málisth’ hupárchei têi toû málista epistetoû epistémei h(o gàr tò epístasthai di’ hautò hairoúmenos tèn málista epistémen málista hairésetai,

982b1τοιαύτη δʼ ἐστὶν ἡ τοῦ μάλιστα ἐπιστητου), μάλιστα δʼ ἐπιστητὰ τὰ πρῶτα καὶ τὰ αἴτια (διὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἐκ τούτων τἆλλα γνωρίζεται ἀλλʼ οὐ ταῦτα διὰ τῶν ὑποκειμένων), ἀρχικωτάτη δὲ τῶν ἐπιστημῶν, καὶtoiaúte d’ estìn he toû málista epistetou), málista d’ epistetà tà prôta kaì tà aítia (dià gàr taûta kaì ek toúton tâlla gnorízetai all’ ou taûta dià tôn hupokeiménon), archikotáte dè tôn epistemôn, kaì

982b5μᾶλλον ἀρχικὴ τῆς ὑπηρετούσης, ἡ γνωρίζουσα τίνος ἕνεκέν ἐστι πρακτέον ἕκαστον· τοῦτο δʼ ἐστὶ τἀγαθὸν ἑκάστου, ὅλως δὲ τὸ ἄριστον ἐν τῇ φύσει πάσῃ. ἐξ ἁπάντων οὖν τῶν εἰρημένων ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην πίπτει τὸ ζητούμενον ὄνομα· δεῖ γὰρ ταύτην τῶν πρώτων ἀρχῶν καὶ αἰτιῶν εἶναι θεωρητικήν·mâllon archikè tês huperetoúses, he gnorízousa tínos hénekén esti praktéon hékaston· toûto d’ estì tagathòn hekástou, hólos dè tò áriston en têi phúsei pásei. ex hapánton oûn tôn eireménon epì tèn autèn epistémen píptei tò zetoúmenon ónoma· deî gàr taúten tôn próton archôn kaì aitiôn eînai theoretikén·

982b10καὶ γὰρ τἀγαθὸν καὶ τὸ οὗ ἕνεκα ἓν τῶν αἰτίων ἐστίν. ὅτι δʼ οὐ ποιητική, δῆλον καὶ ἐκ τῶν πρώτων φιλοσοφησάντων· διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο φιλοσοφεῖν, ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες, εἶτα κατὰ μικρὸν οὕτω προϊόντεςkaì gàr tagathòn kaì tò hoû héneka hèn tôn aitíon estín. hóti d’ ou poietiké, dêlon kaì ek tôn próton philosophesánton· dià gàr tò thaumázein hoi ánthropoi kaì nûn kaì tò prôton érxanto philosopheîn, ex archês mèn tà prócheira tôn atópon thaumásantes, eîta katà mikròn hoúto proïóntes

982b15καὶ περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες, οἷον περί τε τῶν τῆς σελήνης παθημάτων καὶ τῶν περὶ τὸν ἥλιον καὶ ἄστρα καὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως. ὁ δʼ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων οἴεται ἀγνοεῖν (διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστιν· ὁ γὰρ μῦθος σύγκειται ἐκ θαυμασίων)· ὥστʼ εἴπερ διὰkaì perì tôn meizónon diaporésantes, hoîon perí te tôn tês selénes pathemáton kaì tôn perì tòn hélion kaì ástra kaì perì tês toû pantòs genéseos. ho d’ aporôn kaì thaumázon oíetai agnoeîn (diò kaì ho philómuthos philósophós pós estin· ho gàr mûthos súnkeitai ek thaumasíon)· hóst’ eíper dià

982b20τὸ φεύγειν τὴν ἄγνοιαν ἐφιλοσόφησαν, φανερὸν ὅτι διὰ τὸ εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν. μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός· σχεδὸν γὰρ πάντων ὑπαρχόντων τῶν ἀναγκαίων καὶ πρὸς ῥᾳστώνην καὶ διαγωγὴν ἡ τοιαύτη φρόνησις ἤρξατο ζητεῖσθαι. δῆλον οὖν ὡς διʼtò pheúgein tèn ágnoian ephilosóphesan, phaneròn hóti dià tò eidénai tò epístasthai edíokon kaì ou chréseós tinos héneken. martureî dè autò tò sumbebekós· schedòn gàr pánton huparchónton tôn anankaíon kaì pròs rhaistónen kaì diagogèn he toiaúte phrónesis érxato zeteîsthai. dêlon oûn hos di’

982b25οὐδεμίαν αὐτὴν ζητοῦμεν χρείαν ἑτέραν, ἀλλʼ ὥσπερ ἄνθρωπος, φαμέν, ἐλεύθερος ὁ αὑτοῦ ἕνεκα καὶ μὴ ἄλλου ὤν, οὕτω καὶ αὐτὴν ὡς μόνην οὖσαν ἐλευθέραν τῶν ἐπιστημῶν· μόνη γὰρ αὕτη αὑτῆς ἕνεκέν ἐστιν. διὸ καὶ δικαίως ἂν οὐκ ἀνθρωπίνη νομίζοιτο αὐτῆς ἡ κτῆσις· πολλαχῇ γὰρ ἡ φύσις δούλη τῶνoudemían autèn zetoûmen chreían hetéran, all’ hósper ánthropos, phamén, eleútheros ho hautoû héneka kaì mè állou ón, hoúto kaì autèn hos mónen oûsan eleuthéran tôn epistemôn· móne gàr haúte hautês hénekén estin. diò kaì dikaíos àn ouk anthropíne nomízoito autês he ktêsis· pollachêi gàr he phúsis doúle tôn

982b30ἀνθρώπων ἐστίν, ὥστε κατὰ Σιμωνίδην θεὸς ἂν μόνος τοῦτʼ ἔχοι γέρας, ἄνδρα δʼ οὐκ ἄξιον μὴ οὐ ζητεῖν τὴν καθʼ αὑτὸν ἐπιστήμην. εἰ δὴ λέγουσί τι οἱ ποιηταὶ καὶ πέφυκε φθονεῖν τὸ θεῖον,anthrópon estín, hóste katà Simoníden theòs àn mónos toût’ échoi géras, ándra d’ ouk áxion mè ou zeteîn tèn kath’ hautòn epistémen. ei dè légousí ti hoi poietaì kaì péphuke phthoneîn tò theîon,

983a1ἐπὶ τούτου συμβῆναι μάλιστα εἰκὸς καὶ δυστυχεῖςepì toútou sumbênai málista eikòs kaì dustucheîs

983a2εἶναι πάντας τοὺς περιττούς. ἀλλʼ οὔτε τὸ θεῖον φθονερὸν ἐνδέχεται εἶναι, ἀλλὰ κατὰ τὴν παροιμίαν πολλὰ ψεύδονται ἀοιδοί, οὔτε τῆς τοιαύτης ἄλλην χρὴ νομίζειν τιμιωτέραν.eînai pántas toùs perittoús. all’ oúte tò theîon phthoneròn endéchetai eînai, allà katà tèn paroimían pollà pseúdontai aoidoí, oúte tês toiaútes állen chrè nomízein timiotéran.

983a5ἡ γὰρ θειοτάτη καὶ τιμιωτάτη· τοιαύτη δὲ διχῶς ἂν εἴη μόνη· ἥν τε γὰρ μάλιστʼ ἂν ὁ θεὸς ἔχοι, θεία τῶν ἐπιστημῶν ἐστί, κἂν εἴ τις τῶν θείων εἴη. μόνη δʼ αὕτη τούτων ἀμφοτέρων τετύχηκεν· ὅ τε γὰρ θεὸς δοκεῖ τῶν αἰτίων πᾶσιν εἶναι καὶ ἀρχή τις, καὶ τὴν τοιαύτην ἢ μόνος ἢ μάλιστʼhe gàr theiotáte kaì timiotáte· toiaúte dè dichôs àn eíe móne· hén te gàr málist’ àn ho theòs échoi, theía tôn epistemôn estí, kàn eí tis tôn theíon eíe. móne d’ haúte toúton amphotéron tetúcheken· hó te gàr theòs dokeî tôn aitíon pâsin eînai kaì arché tis, kaì tèn toiaúten è mónos è málist’

983a10ἂν ἔχοι ὁ θεός. ἀναγκαιότεραι μὲν οὖν πᾶσαι ταύτης, ἀμείνων δʼ οὐδεμία.—δεῖ μέντοι πως καταστῆναι τὴν κτῆσιν αὐτῆς εἰς τοὐναντίον ἡμῖν τῶν ἐξ ἀρχῆς ζητήσεων. ἄρχονται μὲν γάρ, ὥσπερ εἴπομεν, ἀπὸ τοῦ θαυμάζειν πάντες εἰ οὕτως ἔχει, καθάπερ περὶ τῶν θαυμάτων ταὐτόματα τοῖς μήπω τεθεωρηκόσιàn échoi ho theós. anankaióterai mèn oûn pâsai taútes, ameínon d’ oudemía.—deî méntoi pos katastênai tèn ktêsin autês eis tounantíon hemîn tôn ex archês zetéseon. árchontai mèn gár, hósper eípomen, apò toû thaumázein pántes ei hoútos échei, katháper perì tôn thaumáton tautómata toîs mépo tetheorekósi

983a15τὴν αἰτίαν ἢ περὶ τὰς τοῦ ἡλίου τροπὰς ἢ τὴν τῆς διαμέτρου ἀσυμμετρίαν (θαυμαστὸν γὰρ εἶναι δοκεῖ πᾶσι τοῖς μήπω τεθεωρηκόσι τὴν αἰτίαν εἴ τι τῷ ἐλαχίστῳ μὴ μετρεῖται)· δεῖ δὲ εἰς τοὐναντίον καὶ τὸ ἄμεινον κατὰ τὴν παροιμίαν ἀποτελευτῆσαι, καθάπερ καὶ ἐν τούτοις ὅταν μάθωσιν· οὐθὲν γὰρtèn aitían è perì tàs toû helíou tropàs è tèn tês diamétrou asummetrían (thaumastòn gàr eînai dokeî pâsi toîs mépo tetheorekósi tèn aitían eí ti tôi elachístoi mè metreîtai)· deî dè eis tounantíon kaì tò ámeinon katà tèn paroimían apoteleutêsai, katháper kaì en toútois hótan máthosin· outhèn gàr

983a20ἂν οὕτως θαυμάσειεν ἀνὴρ γεωμετρικὸς ὡς εἰ γένοιτο ἡ διάμετρος μετρητή. τίς μὲν οὖν ἡ φύσις τῆς ἐπιστήμης τῆς ζητουμένης, εἴρηται, καὶ τίς ὁ σκοπὸς οὗ δεῖ τυγχάνειν τὴν ζήτησιν καὶ τὴν ὅλην μέθοδον.àn hoútos thaumáseien anèr geometrikòs hos ei génoito he diámetros metreté. tís mèn oûn he phúsis tês epistémes tês zetouménes, eíretai, kaì tís ho skopòs hoû deî tunchánein tèn zétesin kaì tèn hólen méthodon.