Métaphysique Θ, chapitre 8

1049b1ἐπεὶ δὲ τὸ πρότερον διώρισται ποσαχῶς λέγεται,epeì dè tò próteron dióristai posachôs légetai,

1049b5φανερὸν ὅτι πρότερον ἐνέργεια δυνάμεώς ἐστιν. λέγω δὲ δυνάμεως οὐ μόνον τῆς ὡρισμένης ἣ λέγεται ἀρχὴ μεταβλητικὴ ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο, ἀλλʼ ὅλως πάσης ἀρχῆς κινητικῆς ἢ στατικῆς. καὶ γὰρ ἡ φύσις ἐν ταὐτῷ γίγνεται· ἐν ταὐτῷ γὰρ γένει τῇ δυνάμει· ἀρχὴ γὰρ κινητική, ἀλλʼphaneròn hóti próteron enérgeia dunámeós estin. légo dè dunámeos ou mónon tês horisménes hè légetai archè metabletikè en álloi è hêi állo, all’ hólos páses archês kinetikês è statikês. kaì gàr he phúsis en tautôi gígnetai· en tautôi gàr génei têi dunámei· archè gàr kinetiké, all’

1049b10οὐκ ἐν ἄλλῳ ἀλλʼ ἐν αὐτῷ ᾗ αὐτό.—πάσης δὴ τῆς τοιαύτης προτέρα ἐστὶν ἡ ἐνέργεια καὶ λόγῳ καὶ τῇ οὐσίᾳ· χρόνῳ δʼ ἔστι μὲν ὥς, ἔστι δὲ ὡς οὔ. τῷ λόγῳ μὲν οὖν ὅτι προτέρα, δῆλον (τῷ γὰρ ἐνδέχεσθαι ἐνεργῆσαι δυνατόν ἐστι τὸ πρώτως δυνατόν, οἷον λέγω οἰκοδομικὸν τὸ δυνάμενον οἰκοδομεῖν,ouk en álloi all’ en autôi hêi autó.—páses dè tês toiaútes protéra estìn he enérgeia kaì lógoi kaì têi ousíai· chrónoi d’ ésti mèn hós, ésti dè hos oú. tôi lógoi mèn oûn hóti protéra, dêlon (tôi gàr endéchesthai energêsai dunatón esti tò prótos dunatón, hoîon légo oikodomikòn tò dunámenon oikodomeîn,

1049b15καὶ ὁρατικὸν τὸ ὁρᾶν, καὶ ὁρατὸν τὸ δυνατὸν ὁρᾶσθαι· ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ὥστʼ ἀνάγκη τὸν λόγον προϋπάρχειν καὶ τὴν γνῶσιν τῆς γνώσεως)· τῷ δὲ χρόνῳ πρότερον ὧδε· τὸ τῷ εἴδει τὸ αὐτὸ ἐνεργοῦν πρότερον, ἀριθμῷ δʼ οὔ. λέγω δὲ τοῦτο ὅτι τοῦδε μὲν τοῦ ἀνθρώπου τοῦkaì horatikòn tò horân, kaì horatòn tò dunatòn horâsthai· ho d’ autòs lógos kaì epì tôn állon, hóst’ anánke tòn lógon proüpárchein kaì tèn gnôsin tês gnóseos)· tôi dè chrónoi próteron hôde· tò tôi eídei tò autò energoûn próteron, arithmôi d’ oú. légo dè toûto hóti toûde mèn toû anthrópou toû

1049b20ἤδη ὄντος κατʼ ἐνέργειαν καὶ τοῦ σίτου καὶ τοῦ ὁρῶντος πρότερον τῷ χρόνῳ ἡ ὕλη καὶ τὸ σπέρμα καὶ τὸ ὁρατικόν, ἃ δυνάμει μέν ἐστιν ἄνθρωπος καὶ σῖτος καὶ ὁρῶν, ἐνεργείᾳ δʼ οὔπω· ἀλλὰ τούτων πρότερα τῷ χρόνῳ ἕτερα ὄντα ἐνεργείᾳ ἐξ ὧν ταῦτα ἐγένετο· ἀεὶ γὰρ ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντοςéde óntos kat’ enérgeian kaì toû sítou kaì toû horôntos próteron tôi chrónoi he húle kaì tò spérma kaì tò horatikón, hà dunámei mén estin ánthropos kaì sîtos kaì horôn, energeíai d’ oúpo· allà toúton prótera tôi chrónoi hétera ónta energeíai ex hôn taûta egéneto· aeì gàr ek toû dunámei óntos

1049b25γίγνεται τὸ ἐνεργείᾳ ὂν ὑπὸ ἐνεργείᾳ ὄντος, οἷον ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου, μουσικὸς ὑπὸ μουσικοῦ, ἀεὶ κινοῦντός τινος πρώτου· τὸ δὲ κινοῦν ἐνεργείᾳ ἤδη ἔστιν. εἴρηται δὲ ἐν τοῖς περὶ τῆς οὐσίας λόγοις ὅτι πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεται ἔκ τινος τι καὶ ὑπό τινος, καὶ τοῦτο τῷ εἴδει τὸ αὐτό. διὸ καὶ δοκεῖgígnetai tò energeíai òn hupò energeíai óntos, hoîon ánthropos ex anthrópou, mousikòs hupò mousikoû, aeì kinoûntós tinos prótou· tò dè kinoûn energeíai éde éstin. eíretai dè en toîs perì tês ousías lógois hóti pân tò gignómenon gígnetai ék tinos ti kaì hupó tinos, kaì toûto tôi eídei tò autó. diò kaì dokeî

1049b30ἀδύνατον εἶναι οἰκοδόμον εἶναι μὴ οἰκοδομήσαντα μηθὲν ἢ κιθαριστὴν μηθὲν κιθαρίσαντα· ὁ γὰρ μανθάνων κιθαρίζειν κιθαρίζων μανθάνει κιθαρίζειν, ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ἄλλοι. ὅθεν ὁ σοφιστικὸς ἔλεγχος ἐγίγνετο ὅτι οὐκ ἔχων τις τὴν ἐπιστήμην ποιήσει οὗ ἡ ἐπιστήμη· ὁ γὰρ μανθάνων οὐκ ἔχει.adúnaton eînai oikodómon eînai mè oikodomésanta methèn è kitharistèn methèn kitharísanta· ho gàr manthánon kitharízein kitharízon manthánei kitharízein, homoíos dè kaì hoi álloi. hóthen ho sophistikòs élenchos egígneto hóti ouk échon tis tèn epistémen poiései hoû he epistéme· ho gàr manthánon ouk échei.

1049b35ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ γιγνομένου γεγενῆσθαί τι καὶ τοῦ ὅλως κινουμένου κεκινῆσθαί τι (δῆλον δʼ ἐν τοῖς περὶ κινήσεως τοῦτο)allà dià tò toû gignoménou gegenêsthaí ti kaì toû hólos kinouménou kekinêsthaí ti (dêlon d’ en toîs perì kinéseos toûto)

1050a1καὶ τὸν μανθάνοντα ἀνάγκη ἔχειν τι τῆς ἐπιστήμης ἴσως. ἀλλʼ οὖν καὶ ταύτῃ γε δῆλον ὅτι ἡ ἐνέργεια καὶ οὕτω προτέρα τῆς δυνάμεως κατὰ γένεσιν καὶ χρόνον. ἀλλὰ μὴν καὶ οὐσίᾳ γε, πρῶτον μὲν ὅτι τὰ τῇ γενέσειkaì tòn manthánonta anánke échein ti tês epistémes ísos. all’ oûn kaì taútei ge dêlon hóti he enérgeia kaì hoúto protéra tês dunámeos katà génesin kaì chrónon. allà mèn kaì ousíai ge, prôton mèn hóti tà têi genései

1050a5ὕστερα τῷ εἴδει καὶ τῇ οὐσίᾳ πρότερα (οἷον ἀνὴρ παιδὸς καὶ ἄνθρωπος σπέρματος· τὸ μὲν γὰρ ἤδη ἔχει τὸ εἶδος τὸ δʼ οὔ), καὶ ὅτι ἅπαν ἐπʼ ἀρχὴν βαδίζει τὸ γιγνόμενον καὶ τέλος (ἀρχὴ γὰρ τὸ οὗ ἕνεκα, τοῦ τέλους δὲ ἕνεκα ἡ γένεσις), τέλος δʼ ἡ ἐνέργεια, καὶ τούτου χάριν ἡ δύναμιςhústera tôi eídei kaì têi ousíai prótera (oîon anèr paidòs kaì ánthropos spérmatos· tò mèn gàr éde échei tò eîdos tò d’ oú), kaì hóti hápan ep’ archèn badízei tò gignómenon kaì télos (archè gàr tò hoû héneka, toû télous dè héneka he génesis), télos d’ he enérgeia, kaì toútou chárin he dúnamis

1050a10λαμβάνεται. οὐ γὰρ ἵνα ὄψιν ἔχωσιν ὁρῶσι τὰ ζῷα ἀλλʼ ὅπως ὁρῶσιν ὄψιν ἔχουσιν, ὁμοίως δὲ καὶ οἰκοδομικὴν ἵναlambánetai. ou gàr hína ópsin échosin horôsi tà zôia all’ hópos horôsin ópsin échousin, homoíos dè kaì oikodomikèn hína

1050a12οἰκοδομῶσι καὶ τὴν θεωρητικὴν ἵνα θεωρῶσιν· ἀλλʼ οὐ θεωροῦσιν ἵνα θεωρητικὴν ἔχωσιν, εἰ μὴ οἱ μελετῶντες· οὗτοι δὲ οὐχὶ θεωροῦσιν ἀλλʼ ἢ ὡδί, †ἢ ὅτι οὐδὲν δέονται θεωρεῖν†.oikodomôsi kaì tèn theoretikèn hína theorôsin· all’ ou theoroûsin hína theoretikèn échosin, ei mè hoi meletôntes· hoûtoi dè ouchì theoroûsin all’ è hodí, †è hóti oudèn déontai theoreîn†.

1050a15ἔτι ἡ ὕλη ἔστι δυνάμει ὅτι ἔλθοι ἂν εἰς τὸ εἶδος· ὅταν δέ γε ἐνεργείᾳ ᾖ, τότε ἐν τῷ εἴδει ἐστίν. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, καὶ ὧν κίνησις τὸ τέλος, διὸ ὥσπερ οἱ διδάσκοντες ἐνεργοῦντα ἐπιδείξαντες οἴονται τὸ τέλος ἀποδεδωκέναι, καὶ ἡ φύσις ὁμοίως. εἰ γὰρ μὴ οὕτω γίγνεται, ὁéti he húle ésti dunámei hóti élthoi àn eis tò eîdos· hótan dé ge energeíai êi, tóte en tôi eídei estín. homoíos dè kaì epì tôn állon, kaì hôn kínesis tò télos, diò hósper hoi didáskontes energoûnta epideíxantes oíontai tò télos apodedokénai, kaì he phúsis homoíos. ei gàr mè hoúto gígnetai, ho

1050a20Παύσωνος ἔσται Ἑρμῆς· ἄδηλος γὰρ καὶ ἡ ἐπιστήμη εἰ ἔσω ἢ ἔξω, ὥσπερ κἀκεῖνος. τὸ γὰρ ἔργον τέλος, ἡ δὲ ἐνέργεια τὸ ἔργον, διὸ καὶ τοὔνομα ἐνέργεια λέγεται κατὰ τὸ ἔργον καὶ συντείνει πρὸς τὴν ἐντελέχειαν. ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τῶν μὲν ἔσχατον ἡ χρῆσις (οἷον ὄψεως ἡ ὅρασις, καὶ οὐθὲνPaúsonos éstai Hermês· ádelos gàr kaì he epistéme ei éso è éxo, hósper kakeînos. tò gàr érgon télos, he dè enérgeia tò érgon, diò kaì toúnoma enérgeia légetai katà tò érgon kaì sunteínei pròs tèn entelécheian. epeì d’ estì tôn mèn éschaton he chrêsis (oîon ópseos he hórasis, kaì outhèn

1050a25γίγνεται παρὰ ταύτην ἕτερον ἀπὸ τῆς ὄψεως), ἀπʼ ἐνίων δὲ γίγνεταί τι (οἷον ἀπὸ τῆς οἰκοδομικῆς οἰκία παρὰ τὴν οἰκοδόμησιν), ὅμως οὐθὲν ἧττον ἔνθα μὲν τέλος, ἔνθα δὲ μᾶλλον τέλος τῆς δυνάμεώς ἐστιν· ἡ γὰρ οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ, καὶ ἅμα γίγνεται καὶ ἔστι τῇ οἰκίᾳ.gígnetai parà taúten héteron apò tês ópseos), ap’ eníon dè gígnetaí ti (oîon apò tês oikodomikês oikía parà tèn oikodómesin), hómos outhèn hêtton éntha mèn télos, éntha dè mâllon télos tês dunámeós estin· he gàr oikodómesis en tôi oikodomouménoi, kaì háma gígnetai kaì ésti têi oikíai.

1050a30ὅσων μὲν οὖν ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὴν χρῆσιν τὸ γιγνόμενον, τούτων μὲν ἡ ἐνέργεια ἐν τῷ ποιουμένῳ ἐστίν (οἷον ἥ τε οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ καὶ ἡ ὕφανσις ἐν τῷ ὑφαινομένῳ, ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, καὶ ὅλως ἡ κίνησις ἐν τῷ κινουμένῳ)· ὅσων δὲ μὴ ἔστιν ἄλλο τι ἔργονhóson mèn oûn héterón tí esti parà tèn chrêsin tò gignómenon, toúton mèn he enérgeia en tôi poiouménoi estín (oîon hé te oikodómesis en tôi oikodomouménoi kaì he húphansis en tôi huphainoménoi, homoíos dè kaì epì tôn állon, kaì hólos he kínesis en tôi kinouménoi)· hóson dè mè éstin állo ti érgon

1050a35παρὰ τὴν ἐνέργειαν, ἐν αὐτοῖς ὑπάρχει ἡ ἐνέργεια (οἷον ἡ ὅρασις ἐν τῷ ὁρῶντι καὶ ἡ θεωρία ἐν τῷ θεωροῦντι καὶ ἡ ζωὴ ἐν τῇ ψυχῇ, διὸ καὶ ἡ εὐδαιμονία·parà tèn enérgeian, en autoîs hupárchei he enérgeia (oîon he hórasis en tôi horônti kaì he theoría en tôi theoroûnti kaì he zoè en têi psuchêi, diò kaì he eudaimonía·

1050b1ζωὴ γὰρ ποιά τίς ἐστιν). ὥστε φανερὸν ὅτι ἡ οὐσία καὶ τὸ εἶδος ἐνέργειά ἐστιν. κατά τε δὴ τοῦτον τὸν λόγον φανερὸν ὅτι πρότερον τῇ οὐσίᾳ ἐνέργεια δυνάμεως, καὶ ὥσπερ εἴπομεν, τοῦ χρόνουzoè gàr poiá tís estin). hóste phaneròn hóti he ousía kaì tò eîdos enérgeiá estin. katá te dè toûton tòn lógon phaneròn hóti próteron têi ousíai enérgeia dunámeos, kaì hósper eípomen, toû chrónou

1050b5ἀεὶ προλαμβάνει ἐνέργεια ἑτέρα πρὸ ἑτέρας ἕως τῆς τοῦ ἀεὶ κινοῦντος πρώτως.—ἀλλὰ μὴν καὶ κυριωτέρως· τὰ μὲν γὰρ ἀΐδια πρότερα τῇ οὐσίᾳ τῶν φθαρτῶν, ἔστι δʼ οὐθὲν δυνάμει ἀΐδιον. λόγος δὲ ὅδε· πᾶσα δύναμις ἅμα τῆς ἀντιφάσεώς ἐστιν· τὸ μὲν γὰρ μὴ δυνατὸν ὑπάρχειν οὐκaeì prolambánei enérgeia hetéra prò hetéras héos tês toû aeì kinoûntos prótos.—allà mèn kaì kuriotéros· tà mèn gàr aḯdia prótera têi ousíai tôn phthartôn, ésti d’ outhèn dunámei aḯdion. lógos dè hóde· pâsa dúnamis háma tês antipháseós estin· tò mèn gàr mè dunatòn hupárchein ouk

1050b10ἂν ὑπάρξειεν οὐθενί, τὸ δυνατὸν δὲ πᾶν ἐνδέχεται μὴ ἐνεργεῖν. τὸ ἄρα δυνατὸν εἶναι ἐνδέχεται καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι· τὸ αὐτὸ ἄρα δυνατὸν καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι. τὸ δὲ δυνατὸν μὴ εἶναι ἐνδέχεται μὴ εἶναι· τὸ δὲ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι φθαρτόν, ἢ ἁπλῶς ἢ τοῦτο αὐτὸ ὃ λέγεταιàn hupárxeien outhení, tò dunatòn dè pân endéchetai mè energeîn. tò ára dunatòn eînai endéchetai kaì eînai kaì mè eînai· tò autò ára dunatòn kaì eînai kaì mè eînai. tò dè dunatòn mè eînai endéchetai mè eînai· tò dè endechómenon mè eînai phthartón, è haplôs è toûto autò hò légetai

1050b15ἐνδέχεσθαι μὴ εἶναι, ἢ κατὰ τόπον ἢ κατὰ τὸ ποσὸν ἢ ποιόν· ἁπλῶς δὲ τὸ κατʼ οὐσίαν. οὐθὲν ἄρα τῶν ἀφθάρτων ἁπλῶς δυνάμει ἔστιν ἁπλῶς (κατά τι δὲ οὐδὲν κωλύει, οἷον ποιὸν ἢ πού)· ἐνεργείᾳ ἄρα πάντα· οὐδὲ τῶν ἐξ ἀνάγκης ὄντων (καίτοι ταῦτα πρῶτα· εἰ γὰρ ταῦτα μὴ ἦν, οὐθὲν ἂν ἦν)·endéchesthai mè eînai, è katà tópon è katà tò posòn è poión· haplôs dè tò kat’ ousían. outhèn ára tôn aphthárton haplôs dunámei éstin haplôs (katá ti dè oudèn kolúei, hoîon poiòn è poú)· energeíai ára pánta· oudè tôn ex anánkes ónton (kaítoi taûta prôta· ei gàr taûta mè ên, outhèn àn ên)·

1050b20οὐδὲ δὴ κίνησις, εἴ τίς ἐστιν ἀΐδιος· οὐδʼ εἴ τι κινούμενον ἀΐδιον, οὐκ ἔστι κατὰ δύναμιν κινούμενον ἀλλʼ ἢ ποθὲν ποί (τούτου δʼ ὕλην οὐδὲν κωλύει ὑπάρχειν), διὸ ἀεὶ ἐνεργεῖ ἥλιος καὶ ἄστρα καὶ ὅλος ὁ οὐρανός, καὶ οὐ φοβερὸν μή ποτε στῇ, ὃ φοβοῦνται οἱ περὶ φύσεως. οὐδὲ κάμνει τοῦτο δρῶντα· οὐoudè dè kínesis, eí tís estin aḯdios· oud’ eí ti kinoúmenon aḯdion, ouk ésti katà dúnamin kinoúmenon all’ è pothèn poí (toútou d’ húlen oudèn kolúei hupárchein), diò aeì energeî hélios kaì ástra kaì hólos ho ouranós, kaì ou phoberòn mé pote stêi, hò phoboûntai hoi perì phúseos. oudè kámnei toûto drônta· ou

1050b25γὰρ περὶ τὴν δύναμιν τῆς ἀντιφάσεως αὐτοῖς, οἷον τοῖς φθαρτοῖς, ἡ κίνησις, ὥστε ἐπίπονον εἶναι τὴν συνέχειαν τῆς κινήσεως· ἡ γὰρ οὐσία ὕλη καὶ δύναμις οὖσα, οὐκ ἐνέργεια, αἰτία τούτου. μιμεῖται δὲ τὰ ἄφθαρτα καὶ τὰ ἐν μεταβολῇ ὄντα, οἷον γῆ καὶ πῦρ. καὶ γὰρ ταῦτα ἀεὶ ἐνεργεῖ·gàr perì tèn dúnamin tês antipháseos autoîs, hoîon toîs phthartoîs, he kínesis, hóste epíponon eînai tèn sunécheian tês kinéseos· he gàr ousía húle kaì dúnamis oûsa, ouk enérgeia, aitía toútou. mimeîtai dè tà áphtharta kaì tà en metabolêi ónta, hoîon gê kaì pûr. kaì gàr taûta aeì energeî·

1050b30καθʼ αὑτὰ γὰρ καὶ ἐν αὑτοῖς ἔχει τὴν κίνησιν. αἱ δὲ ἄλλαι δυνάμεις, ἐξ ὧν διώρισται, πᾶσαι τῆς ἀντιφάσεώς εἰσιν· τὸ γὰρ δυνάμενον ὡδὶ κινεῖν δύναται καὶ μὴ ὡδί, ὅσα γε κατὰ λόγον· αἱ δʼ ἄλογοι τῷ παρεῖναι καὶ μὴ τῆς ἀντιφάσεως ἔσονται αἱ αὐταί. εἰ ἄρα τινὲς εἰσὶ φύσειςkath’ hautà gàr kaì en hautoîs échei tèn kínesin. hai dè állai dunámeis, ex hôn dióristai, pâsai tês antipháseós eisin· tò gàr dunámenon hodì kineîn dúnatai kaì mè hodí, hósa ge katà lógon· hai d’ álogoi tôi pareînai kaì mè tês antipháseos ésontai hai autaí. ei ára tinès eisì phúseis

1050b35τοιαῦται ἢ οὐσίαι οἵας λέγουσιν οἱ ἐν τοῖς λόγοις τὰς ἰδέας, πολὺ μᾶλλον ἐπιστῆμον ἄν τι εἴη ἢ αὐτὸ ἐπιστήμη καὶ κινούμενον ἢ κίνησις·toiaûtai è ousíai hoías légousin hoi en toîs lógois tàs idéas, polù mâllon epistêmon án ti eíe è autò epistéme kaì kinoúmenon è kínesis·

1051a1ταῦτα γὰρ ἐνέργειαι μᾶλλον, ἐκεῖναι δὲ δυνάμεις τούτων. ὅτι μὲν οὖν πρότερον ἡ ἐνέργεια καὶ δυνάμεως καὶ πάσης ἀρχῆς μεταβλητικῆς, φανερόν.taûta gàr enérgeiai mâllon, ekeînai dè dunámeis toúton. hóti mèn oûn próteron he enérgeia kaì dunámeos kaì páses archês metabletikês, phanerón.