Peri Hermeneias, chapitre 14

14.1Πότερον δὲ ἐναντία ἐστὶν ἡ κατάφασις τῇ ἀποφάσει ἢ ἡ κατάφασις τῇ καταφάσει, καὶ ὁ λόγος τῷ λόγῳ ὁ λέγων ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῷ οὐδεὶς ἄνθρωπος δίκαιος, ἢ τὸ πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῷ πᾶς ἄνθρωπος ἄδικος, οἷον ἔστι Καλλίας δίκαιος — οὐκ ἔστι Καλλίας δίκαιος — Καλλίας ἄδικός ἐστι· ποτέρα δὴ ἐναντία τούτων; εἰ γὰρ τὰ μὲν ἐν τῇ φωνῇ ἀκολουθεῖ τοῖς ἐν τῇ διανοίᾳ, ἐκεῖ δὲ ἐναντία δόξα ἡ τοῦ ἐναντίου, οἷον ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῇ πᾶς ἄνθρωπος ἄδικος, καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ φωνῇ καταφάσεων ἀνάγκη ὁμοίως ἔχειν.Póteron dè enantía estìn he katáphasis têi apophásei è he katáphasis têi kataphásei, kaì ho lógos tôi lógoi ho légon hóti pâs ánthropos díkaios tôi oudeìs ánthropos díkaios, è tò pâs ánthropos díkaios tôi pâs ánthropos ádikos, hoîon ésti Kallías díkaios — ouk ésti Kallías díkaios — Kallías ádikós esti· potéra dè enantía toúton; ei gàr tà mèn en têi phonêi akoloutheî toîs en têi dianoíai, ekeî dè enantía dóxa he toû enantíou, hoîon hóti pâs ánthropos díkaios têi pâs ánthropos ádikos, kaì epì tôn en têi phonêi katapháseon anánke homoíos échein.

14.2Εἰ δὲ μὴ ἐκεῖ ἡ τοῦ ἐναντίου δόξα ἐναντία ἐστίν, οὐδὲ ἡ κατάφασις τῇ καταφάσει ἔσται ἐναντία, ἀλλ᾿ ἡ εἰρημένη ἀπόφασις. Ὥστε σκεπτέον ποία δόξα ἀληθὴς ψευδεῖ δόξῃ ἐναντία, πότερον ἡ τῆς ἀποφάσεως ἢ ἡ τὸ ἐναντίον εἶναι δοξάζουσα.Ei dè mè ekeî he toû enantíou dóxa enantía estín, oudè he katáphasis têi kataphásei éstai enantía, all᾿ he eireméne apóphasis. Hóste skeptéon poía dóxa alethès pseudeî dóxei enantía, póteron he tês apopháseos è he tò enantíon eînai doxázousa.

14.3Λέγω δὲ ὧδε. Ἔστι τις δόξα ἀληθὴς τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν, ἄλλη δὲ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν ψευδής, ἑτέρα δὲ ὅτι κακόν. Ποτέρα δὴ τούτων ἐναντία τῇ ἀληθεῖ; καὶ εἰ ἔστι μία, καθ᾿ ὁποτέραν ἡ ἐναντία; τὸ μὲν δὴ τούτῳ οἴεσθαι τὰς ἐναντίας δόξας ὡρίσθαι, τῷ τῶν ἐναντίων εἶναι, ψεῦδος· τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθὸν καὶ τοῦ κακοῦ ὅτι κακὸν ἡ αὐτὴ ἴσως καὶ ἀληθὴς ἔσται, εἴτε πλείους εἴτε μία ἐστίν. Ἐναντία δὲ ταῦτα. Ἀλλ᾿ οὐ τῷ ἐναντίων εἶναι ἐναντία, ἀλλὰ μᾶλλον τῷ ἐναντίως.Légo dè hôde. Ésti tis dóxa alethès toû agathoû hóti agathón, álle dè hóti ouk agathòn pseudés, hetéra dè hóti kakón. Potéra dè toúton enantía têi aletheî; kaì ei ésti mía, kath᾿ hopotéran he enantía; tò mèn dè toútoi oíesthai tàs enantías dóxas horísthai, tôi tôn enantíon eînai, pseûdos· toû gàr agathoû hóti agathòn kaì toû kakoû hóti kakòn he autè ísos kaì alethès éstai, eíte pleíous eíte mía estín. Enantía dè taûta. All᾿ ou tôi enantíon eînai enantía, allà mâllon tôi enantíos.

14.4Εἰ δὴ ἔστι μὲν τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἐστὶν ἀγαθὸν δόξα, ἄλλη δ᾿ ὅτι οὐκ ἀγαθόν, ἔστι δὲ ἄλλο τι ὃ οὐχ ὑπάρχει οὐδ᾿ οἷόν τε ὑπάρξαι, τῶν μὲν δὴ ἄλλων οὐδεμίαν θετέον, οὔτε ὅσαι ὑπάρχειν τὸ μὴ ὑπάρχον δοξάζουσιν οὔθ᾿ ὅσαι μὴ ὑπάρχειν τὸ ὑπάρχον (ἄπειροι γὰρ ἀμφότεραι, καὶ ὅσαι ὑπάρχειν δοξάζουσι τὸ μὴ ὑπάρχον καὶ ὅσαι μὴ ὑπάρχειν τὸ ὑπάρχον), ἀλλ᾿ ἐν ὅσαις ἐστὶν ἡ ἀπάτη.Ei dè ésti mèn toû agathoû hóti estìn agathòn dóxa, álle d᾿ hóti ouk agathón, ésti dè állo ti hò ouch hupárchei oud᾿ hoîón te hupárxai, tôn mèn dè állon oudemían thetéon, oúte hósai hupárchein tò mè hupárchon doxázousin oúth᾿ hósai mè hupárchein tò hupárchon (ápeiroi gàr amphóterai, kaì hósai hupárchein doxázousi tò mè hupárchon kaì hósai mè hupárchein tò hupárchon), all᾿ en hósais estìn he apáte.

14.5Αὗται δέ εἰσιν ἐξ ὧν αἱ γενέσεις. Ἐκ των ἀντικειμένων δὲ αἱ γενέσεις, ὥστε καὶ αἱ ἀπάται. Εἰ οὖν τὸ ἀγαθὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ οὐ κακόν ἐστι, καὶ τὸ μὲν καθ᾿ ἑαυτὸ τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός (συμβέβηκε γὰρ αὐτῷ οὐ κακῷ εἶναι), μᾶλλον δὲ ἑκάστου ἀληθὴς ἡ καθ᾿ ἑαυτό, καὶ ψευδής, εἴπερ καὶ ἀληθής.Haûtai dé eisin ex hôn hai genéseis. Ek ton antikeiménon dè hai genéseis, hóste kaì hai apátai. Ei oûn tò agathòn kaì agathòn kaì ou kakón esti, kaì tò mèn kath᾿ heautò tò dè katà sumbebekós (sumbébeke gàr autôi ou kakôi eînai), mâllon dè hekástou alethès he kath᾿ heautó, kaì pseudés, eíper kaì alethés.

14.6Ἡ μὲν οὖν ὅτι οὐκ ἀγαθὸν τὸ ἀγαθὸν τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸ ὑπάρχοντος ψευδής, ἡ δὲ τοῦ ὅτι κακὸν τοῦ κατὰ συμβεβηκός. Ὥστε μᾶλλον ἂν εἴη ψευδὴς τοῦ ἀγαθοῦ ἡ τῆς ἀποφάσεως ἢ ἡ τοῦ ἐναντίου δόξα.He mèn oûn hóti ouk agathòn tò agathòn toû kath᾿ heautò hupárchontos pseudés, he dè toû hóti kakòn toû katà sumbebekós. Hóste mâllon àn eíe pseudès toû agathoû he tês apopháseos è he toû enantíou dóxa.

14.7Διέψευσται δὲ μάλιστα περὶ ἕκαστον ὁ τὴν ἐναντίαν ἔχων δόξαν· τὰ γὰρ ἐναντία τῶν πλεῖστον διαφερόντων περὶ τὸ αὐτό. Εἰ οὖν ἐναντία μὲν τούτων ἡ ἑτέρα, ἐναντιωτέρα δὲ ἡ τῆς ἀντιφάσεως, δῆλον ὅτι αὕτη ἂν εἴη ἐναντία.Diépseustai dè málista perì hékaston ho tèn enantían échon dóxan· tà gàr enantía tôn pleîston diapherónton perì tò autó. Ei oûn enantía mèn toúton he hetéra, enantiotéra dè he tês antipháseos, dêlon hóti haúte àn eíe enantía.

14.8Ἡ δὲ τοῦ ὅτι κακὸν τὸ ἀγαθὸν συμπεπλεγμένη ἐστί· καὶ γὰρ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν ἀνάγκη ἴσως ὑπολαμβάνειν τὸν αὐτόν. Ἔτι δέ, εἰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως δεῖ ἔχειν, καὶ ταύτῃ ἂν δόξειε καλῶς εἰρῆσθαι· ἢ γὰρ πανταχοῦ τὸ τῆς ἀντιφάσεως ἢ οὐδαμοῦ.He dè toû hóti kakòn tò agathòn sumpeplegméne estí· kaì gàr hóti ouk agathòn anánke ísos hupolambánein tòn autón. Éti dé, ei kaì epì tôn állon homoíos deî échein, kaì taútei àn dóxeie kalôs eirêsthai· è gàr pantachoû tò tês antipháseos è oudamoû.

14.9Ὅσοις δὲ μή ἐστιν ἐναντία, περὶ τούτων ἔστι μὲν ψευδὴς ἡ τῇ ἀληθεῖ ἀντικειμένη, οἷον ὁ τὸν ἄνθρωπον οὐκ ἄνθρωπον οἰόμενος διέψευσται. Εἰ οὖν αὗται ἐναντίαι, καὶ αἱ ἄλλαι αἱ τῆς ἀντιφάσεως.Hósois dè mé estin enantía, perì toúton ésti mèn pseudès he têi aletheî antikeiméne, hoîon ho tòn ánthropon ouk ánthropon oiómenos diépseustai. Ei oûn haûtai enantíai, kaì hai állai hai tês antipháseos.

14.10Ἔτι ὁμοίως ἔχει ἡ τοῦ ἁγαθοῦ ὅτι ἀγαθὸν καὶ ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθόν, καὶ πρὸς ταύταις ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν καὶ ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν.Éti homoíos échei he toû hagathoû hóti agathòn kaì he toû mè agathoû hóti ouk agathón, kaì pròs taútais he toû agathoû hóti ouk agathòn kaì he toû mè agathoû hóti agathón.

14.11Τῇ οὖν τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν ἀληθεῖ οὔσῃ δόξῃ τίς ἂν εἴη ἡ ἐναντία; οὐ γὰρ δὴ ἡ λέγουσα ὅτι κακόν· ἅμα γὰρ ἄν ποτε εἴη ἀληθής, οὐδέποτε δὲ ἀληθὴς ἀληθεῖ ἐναντία· ἔστι γάρ τι μὴ ἀγαθὸν κακόν, ὥστε ἐνδέχεται ἅμα ἀληθεῖς εἶναι. Οὐδ᾿ αὖ ἡ ὅτι οὐ κακόν· ἀληθὴς γὰρ καὶ αὕτη. Ἅμα γὰρ καὶ ταῦτα ἂν εἴη.Têi oûn toû mè agathoû hóti ouk agathòn aletheî oúsei dóxei tís àn eíe he enantía; ou gàr dè he légousa hóti kakón· háma gàr án pote eíe alethés, oudépote dè alethès aletheî enantía· ésti gár ti mè agathòn kakón, hóste endéchetai háma aletheîs eînai. Oud᾿ aû he hóti ou kakón· alethès gàr kaì haúte. Háma gàr kaì taûta àn eíe.

14.12Λείπεται οὖν τῇ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν ἐναντία ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν· ψευδὴς γὰρ αὕτη. Ὥστε καὶ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν. Φανερὸν δὲ ὅτι οὐδὲν διοίσει οὐδ᾿ ἂν καθόλου τιθῶμεν τὴν κατάφασιν· ἡ γὰρ καθόλου ἀπόφασις ἐναντία ἔσται, οἷον τῇ δόξῃ τῇ δοξαζούσῃ ὅτι πᾶν ὃ ἂν ᾖ ἀγαθὸν ἀγαθόν ἐστιν ἡ ὅτι οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν ἀγαθόν.Leípetai oûn têi toû mè agathoû hóti ouk agathòn enantía he toû mè agathoû hóti agathón· pseudès gàr haúte. Hóste kaì he toû agathoû hóti ouk agathòn têi toû agathoû hóti agathón. Phaneròn dè hóti oudèn dioísei oud᾿ àn kathólou tithômen tèn katáphasin· he gàr kathólou apóphasis enantía éstai, hoîon têi dóxei têi doxazoúsei hóti pân hò àn êi agathòn agathón estin he hóti oudèn tôn agathôn agathón.

14.13Ἡ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν, εἰ καθόλου τὸ ἀγαθόν, ἡ αὐτή ἐστι τῇ ὅτι ὃ ἂν ᾖ ἀγαθὸν δοξαζούσῃ ὅτι ἀγαθόν· τοῦτο δὲ οὐδὲν διαφέρει τοῦ ὅτι πᾶν ὃ ἂν ᾖ ἀγαθὸν ἀγαθόν ἐστιν.He gàr toû agathoû hóti agathón, ei kathólou tò agathón, he auté esti têi hóti hò àn êi agathòn doxazoúsei hóti agathón· toûto dè oudèn diaphérei toû hóti pân hò àn êi agathòn agathón estin.

14.14Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ. Ὥστε εἴπερ ἐπὶ δόξης οὕτως ἔχει, εἰσὶ δὲ αἱ ἐν τῇ φωνῇ καταφάσεις καὶ ἀποφάσεις σύμβολα τῶν ἐν τῇ ψυχῇ, δῆλον ὅτι καὶ καταφάσει ἐναντία μὲν ἀπόφασις ἡ περὶ τοῦ αὐτοῦ καθόλου, οἷον τῇ ὅτι πᾶν ἀγαθὸν ἀγαθὸν ἢ ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ἀγαθὸς ἡ ὅτι οὐδὲν ἢ οὐδείς, ἀντιφατικῶς δὲ ὅτι ἢ οὐ πᾶν ἢ οὐ πᾶς.Homoíos dè kaì epì toû mè agathoû. Hóste eíper epì dóxes hoútos échei, eisì dè hai en têi phonêi katapháseis kaì apopháseis súmbola tôn en têi psuchêi, dêlon hóti kaì kataphásei enantía mèn apóphasis he perì toû autoû kathólou, hoîon têi hóti pân agathòn agathòn è hóti pâs ánthropos agathòs he hóti oudèn è oudeís, antiphatikôs dè hóti è ou pân è ou pâs.

14.15Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ ἀληθῆ ἀληθεῖ οὐκ ἐνδέχεται ἐναντίαν εἶναι οὔτε δόξαν οὔτε ἀπόφασιν. Ἐναντίαι μὲν γὰρ αἱ περὶ τὰ ἀντικείμενα, περὶ ταῦτα δὲ ἐνδέχεται ἀληθεύειν τὸν αὐτόν· ἅμα δὲ οὐκ ἐνδέχεται τὰ ἐναντία ὑπάρχειν τῷ αὐτῷ.Phaneròn dè hóti kaì alethê aletheî ouk endéchetai enantían eînai oúte dóxan oúte apóphasin. Enantíai mèn gàr hai perì tà antikeímena, perì taûta dè endéchetai aletheúein tòn autón· háma dè ouk endéchetai tà enantía hupárchein tôi autôi.