Peri Hermeneias, chapitre 13

13.1Καὶ αἱ ἀκολουθήσεις δὲ κατὰ λόγον γίνονται οὕτω τιθεμένοις· τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι τὸ ἐνδέχεσθαι εἶναι, καὶ τοῦτο ἐκείνῳ ἀντιστρέφει, καὶ τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι καὶ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι· τῷ δὲ δυνατὸν μὴ εἶναι καὶ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι τὸ μὴ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι καὶ τὸ οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναι, τῷ δὲ μὴ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι καὶ τὸ ἀδύνατον εἶναι, τῷ δὲ μὴ δυνατὸν μὴ εἶναι καὶ μὴ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὸ ἀδύνατον μὴ εἶναι.Kaì hai akolouthéseis dè katà lógon gínontai hoúto titheménois· tôi mèn gàr dunatòn eînai tò endéchesthai eînai, kaì toûto ekeínoi antistréphei, kaì tò mè adúnaton eînai kaì tò mè anankaîon eînai· tôi dè dunatòn mè eînai kaì endechómenon mè eînai tò mè anankaîon mè eînai kaì tò ouk adúnaton mè eînai, tôi dè mè dunatòn eînai kaì mè endechómenon eînai tò anankaîon mè eînai kaì tò adúnaton eînai, tôi dè mè dunatòn mè eînai kaì mè endechómenon mè eînai tò anankaîon eînai kaì tò adúnaton mè eînai.

13.2Θεωρείσθω δὲ ἐκ τῆς ὑπογραφῆς ὡς λέγομεν. δυνατὸν εἶναι οὐ δυνατὸν εἶναι ἐνδεχόμενον εἶναι οὐκ ἐνδεχόμενον εἶναι οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀδύνατον εἶναι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι ἀναγκαῖον μὴ εἶναι δυνατὸν μὴ εἶναι οὐ δυνατὸν μὴ εἶναι ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι οὐκ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναι ἀδύνατον μὴ εἶναι οὐκ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι ἀναγκαῖον εἶναιTheoreístho dè ek tês hupographês hos légomen. dunatòn eînai ou dunatòn eînai endechómenon eînai ouk endechómenon eînai ouk adúnaton eînai adúnaton eînai ouk anankaîon eînai anankaîon mè eînai dunatòn mè eînai ou dunatòn mè eînai endechómenon mè eînai ouk endechómenon mè eînai ouk adúnaton mè eînai adúnaton mè eînai ouk anankaîon mè eînai anankaîon eînai

13.3Τὸ μὲν οὖν ἀδύνατον καὶ οὐκ ἀδύνατον τῷ ἐνδεχομένῳ καὶ δυνατῷ καὶ οὐκ ἐνδεχομένῳ καὶ μὴ δυνατῷ ἀκολουθεῖ μὲν ἀντιφατικῶς, ἀντεστραμμένως δέ· τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀδυνάτου ἀκολουθεῖ, τῇ δὲ ἀποφάσει ἡ κατάφασις· τῷ γὰρ οὐ δυνατὸν εἶναι τὸ ἀδύνατον εἶναι· κατάφασις γὰρ τὸ ἀδύνατον εἶναι, τὸ δ᾿ οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀπόφασις. Τὸ δ᾿ ἀναγκαῖον πῶς, ὀπτέον.Tò mèn oûn adúnaton kaì ouk adúnaton tôi endechoménoi kaì dunatôi kaì ouk endechoménoi kaì mè dunatôi akoloutheî mèn antiphatikôs, antestramménos dé· tôi mèn gàr dunatòn eînai he apóphasis toû adunátou akoloutheî, têi dè apophásei he katáphasis· tôi gàr ou dunatòn eînai tò adúnaton eînai· katáphasis gàr tò adúnaton eînai, tò d᾿ ouk adúnaton eînai apóphasis. Tò d᾿ anankaîon pôs, optéon.

13.4Φανερὸν δὴ ὅτι οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλ᾿ αἱ ἐναντίαι ἕπονται· αἱ δ᾿ ἀντιφάσεις χωρίς. Οὐ γάρ ἐστιν ἀπόφασις τοῦ ἀνάγκη μὴ εἶναι τὸ οὐκ ἀνάγκη εἶναι· ἐνδέχεται γὰρ ἀληθεύεσθαι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀμφοτέρας· τὸ γὰρ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι.Phaneròn dè hóti ouch hoútos échei, all᾿ hai enantíai hépontai· hai d᾿ antipháseis chorís. Ou gár estin apóphasis toû anánke mè eînai tò ouk anánke eînai· endéchetai gàr aletheúesthai epì toû autoû amphotéras· tò gàr anankaîon mè eînai ouk anankaîon eînai.

13.5Αἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἀκολουθεῖν τὸ ἀναγκαῖον ὁμοίως τοῖς ἑτέροις, ὅτι ἐναντίως τὸ ἀδύνατον τῷ ἀναγκαίῳ ἀποδίδοται, τὸ αὐτὸ δυνάμενον. Εἰ γὰρ ἀδύνατον εἶναι, ἀναγκαῖον τοῦτο οὐκ εἶναι ἀλλὰ μὴ εἶναι· εἰ δὲ ἀδύνατον μὴ εἶναι, τοῦτο ἀνάγκη εἶναι· ὥστε εἰ ἐκεῖνα ὁμοίως τῷ δυνατῷ καὶ μή, ταῦτα ἐξ ἐναντίας, ἐπεὶ οὐ σημαίνει γε ταὐτὸν τό τε ἀνάγκαῖον καὶ τὸ ἀδύνατον, ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται, ἀντεστραμμένως.Aítion dè toû mè akoloutheîn tò anankaîon homoíos toîs hetérois, hóti enantíos tò adúnaton tôi anankaíoi apodídotai, tò autò dunámenon. Ei gàr adúnaton eînai, anankaîon toûto ouk eînai allà mè eînai· ei dè adúnaton mè eînai, toûto anánke eînai· hóste ei ekeîna homoíos tôi dunatôi kaì mé, taûta ex enantías, epeì ou semaínei ge tautòn tó te anánkaîon kaì tò adúnaton, all᾿ hósper eíretai, antestramménos.

13.6Ἣ ἀδύνατον οὕτως κεῖσθαι τὰς τοῦ ἀναγκαίου ἀντιφάσεις; τὸ μὲν γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι δυνατὸν εἶναι· εἰ γὰρ μή, ἡ ἀπόφασις ἀκολουθήσει· ἀνάγκη γὰρ ἢ φάναι ἢ ἀποφάναι· ὥστ᾿ εἰ μὴ δυνατὸν εἶναι, ἀδύνατον εἶναι· ἀδύνατον ἄρα εἶναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι, ὅπερ ἄτοπον.Hè adúnaton hoútos keîsthai tàs toû anankaíou antipháseis; tò mèn gàr anankaîon eînai dunatòn eînai· ei gàr mé, he apóphasis akolouthései· anánke gàr è phánai è apophánai· hóst᾿ ei mè dunatòn eînai, adúnaton eînai· adúnaton ára eînai tò anankaîon eînai, hóper átopon.

13.7Ἀλλὰ μὴν τῷ γε δυνατὸν εἶναι τὸ οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀκολουθεῖ, τούτῳ δὲ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι· ὥστε συμβαίνει τὸ ἀναγκαῖον εἶναι μὴ ἀναγκαῖον εἶναι, ὅπερ ἄτοπον. Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἀκολουθεῖ τῷ δυνατὸν εἶναι, οὐδὲ τὸ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι· τῷ μὲν γὰρ ἄμφω ἐνδέχεται συμβαίνειν, τούτων δὲ ὁπότερον ἂν ἀληθὲς ᾖ, οὐκέτι ἔσται ἐκεῖνα ἀληθῆ.Allà mèn tôi ge dunatòn eînai tò ouk adúnaton eînai akoloutheî, toútoi dè tò mè anankaîon eînai· hóste sumbaínei tò anankaîon eînai mè anankaîon eînai, hóper átopon. Allà mèn oudè tò anankaîon eînai akoloutheî tôi dunatòn eînai, oudè tò anankaîon mè eînai· tôi mèn gàr ámpho endéchetai sumbaínein, toúton dè hopóteron àn alethès êi, oukéti éstai ekeîna alethê.

13.8Ἄμα γὰρ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι· εἰ δ᾿ ἀνάγκη εἶναι ἢ μὴ εἶναι, οὐκ ἔσται δυνατὸν ἄμφω. Λείπεται τοίνυν τὸ οὐκ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι ἀκολουθεῖν τῷ δυνατὸν εἶναι. Τοῦτο γὰρ ἀληθὲς καὶ κατὰ τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι.Áma gàr dunatòn eînai kaì mè eînai· ei d᾿ anánke eînai è mè eînai, ouk éstai dunatòn ámpho. Leípetai toínun tò ouk anankaîon mè eînai akoloutheîn tôi dunatòn eînai. Toûto gàr alethès kaì katà toû anankaîon eînai.

13.9Καὶ γὰρ αὕτη γίνεται ἀντίφασις τῇ ἑπομένῃ τῷ οὐ δυνατὸν εἶναι· ἐκείνῳ γὰρ ἀκολουθεῖ τὸ ἀδύνατον εἶναι καὶ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι, οὗ ἡ ἀπόφασις τὸ οὐκ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι. Ἀκολουθοῦσί τε ἄρα καὶ αὗται αἱ ἀντιφάσεις κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον, καὶ οὐδὲν ἀδύνατον συμβαίνει τιθεμένων οὕτως.Kaì gàr haúte gínetai antíphasis têi hepoménei tôi ou dunatòn eînai· ekeínoi gàr akoloutheî tò adúnaton eînai kaì anankaîon mè eînai, hoû he apóphasis tò ouk anankaîon mè eînai. Akolouthoûsí te ára kaì haûtai hai antipháseis katà tòn eireménon trópon, kaì oudèn adúnaton sumbaínei titheménon hoútos.

13.10Ἀπορήσειε δ᾿ ἄν τις εἰ τῷ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ δυνατὸν εἶναι ἕπεται. Εἴ τε γὰρ μὴ ἕπεται, ἡ ἀντίφασις ἀκολουθήσει, τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι· καὶ εἴ τις ταύτην μὴ φήσειεν εἶναι ἀντίφασιν, ἀνάγκη λέγειν τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι· ἅπερ ἄμφω ψευδῆ κατὰ τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι.Aporéseie d᾿ án tis ei tôi anankaîon eînai tò dunatòn eînai hépetai. Eí te gàr mè hépetai, he antíphasis akolouthései, tò mè dunatòn eînai· kaì eí tis taúten mè phéseien eînai antíphasin, anánke légein tò dunatòn mè eînai· háper ámpho pseudê katà toû anankaîon eînai.

13.11Ἁλλὰ μὴν πάλιν τὸ αὐτὸ εἶναι δοκεῖ δυνατὸν τέμνεσθαι καὶ μὴ τέμνεσθαι καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι, ὥστε ἔσται τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι· τοῦτο δὲ ψεῦδος. Φανερὸν δὴ ὅτι οὐ πᾶν τὸ δυνατὸν ἢ εἶναι ἢ βαδίζειν καὶ τὰ ἀντικείμενα δύναται, ἀλλ᾿ ἔστιν ἐφ᾿ ὧν οὐκ ἀληθές, πρῶτον μὲν ἐπὶ τῶν μὴ κατὰ λόγον δυνατῶν, οἷον τὸ πῦρ θερμαντικὸν καὶ ἔχει δύναμιν ἄλογον.Hallà mèn pálin tò autò eînai dokeî dunatòn témnesthai kaì mè témnesthai kaì eînai kaì mè eînai, hóste éstai tò anankaîon eînai endechómenon mè eînai· toûto dè pseûdos. Phaneròn dè hóti ou pân tò dunatòn è eînai è badízein kaì tà antikeímena dúnatai, all᾿ éstin eph᾿ hôn ouk alethés, prôton mèn epì tôn mè katà lógon dunatôn, hoîon tò pûr thermantikòn kaì échei dúnamin álogon.

13.12Αἱ μὲν οὖν μετὰ λόγου δυνάμεις αἱ αὐταὶ πλειόνων καὶ τῶν ἐναντίων, αἱ δ᾿ ἄλογοι οὐ πᾶσαι, ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται, τὸ πῦρ οὐ δυνατὸν θερμαίνειν καὶ μή, οὐδ᾿ ὅσα ἅλλα ἐνεργεῖ ἀεί. Ἔνια μέντοι δύναται καὶ τῶν κατὰ τὰς ἀλόγους δυνάμεις ἅμα τὰ ἀντικείμενα δέξασθαι.Hai mèn oûn metà lógou dunámeis hai autaì pleiónon kaì tôn enantíon, hai d᾿ álogoi ou pâsai, all᾿ hósper eíretai, tò pûr ou dunatòn thermaínein kaì mé, oud᾿ hósa hálla energeî aeí. Énia méntoi dúnatai kaì tôn katà tàs alógous dunámeis háma tà antikeímena déxasthai.

13.13Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τούτου χάριν εἴρηται, ὅτι οὐ πᾶσα δύναμις τῶν ἀντικειμένων, οὐδ᾿ ὅσαι λέγονται κατὰ τὸ αὐτὸ εἶδος. Ἔνιαι δὲ δυνάμεις ὁμώνυμοί εἰσιν. Τὸ γὰρ δυνατὸν οὐχ ἁπλῶς λέγεται, ἀλλὰ τὸ μὲν ὅτι ἀληθὲς ὡς ἐνεργείᾳ ὄν, οἷον δυνατὸν βαδίζειν ὅτι βαδίζει, καὶ ὅλως δυνατὸν εἶναι ὅτι ἤδη ἔστι κατ᾿ ἐνέργειαν ὃ λέγεται εἶναι δυνατόν, τὸ δὲ ὅτι ἐνεργήσειεν ἄν, οἷον δυνατὸν εἶναι βαδίζειν ὅτι βαδίσειεν ἄν.Allà toûto mèn toútou chárin eíretai, hóti ou pâsa dúnamis tôn antikeiménon, oud᾿ hósai légontai katà tò autò eîdos. Éniai dè dunámeis homónumoí eisin. Tò gàr dunatòn ouch haplôs légetai, allà tò mèn hóti alethès hos energeíai ón, hoîon dunatòn badízein hóti badízei, kaì hólos dunatòn eînai hóti éde ésti kat᾿ enérgeian hò légetai eînai dunatón, tò dè hóti energéseien án, hoîon dunatòn eînai badízein hóti badíseien án.

13.14Καὶ αὕτη μὲν ἐπὶ τοῖς κινητοῖς ἐστὶ μόνοις ἡ δύναμις, ἐκείνη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀκινήτοις. Ἅμφω δὲ ἀληθὲς εἰπεῖν τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι βαδίζειν ἢ εἶναι, καὶ τὸ βαδίζον ἤδη καὶ ἐνεργοῦν καὶ τὸ βαδιστικόν.Kaì haúte mèn epì toîs kinetoîs estì mónois he dúnamis, ekeíne dè kaì epì toîs akinétois. Hámpho dè alethès eipeîn tò mè adúnaton eînai badízein è eînai, kaì tò badízon éde kaì energoûn kaì tò badistikón.

13.15Τὸ μὲν οὖν οὕτω δυνατὸν οὐκ ἀληθὲς κατὰ τοῦ ἀναγκαίου ἁπλῶς εἰπεῖν, θάτερον δὲ ἀληθές. Ὥστε ἐπεὶ τῷ ἐν μέρει τὸ καθόλου ἕπεται, τῷ ἐξ ἀνάγκης ὄντι ἕπεται τὸ δύνασθαι εἶναι, οὐ μέντοι πᾶν. Καὶ ἔστι δὴ ἀρχὴ ἴσως τὸ ἀναγκαῖον καὶ μὴ ἀναγκαῖον πάντων ἢ εἶναι ἢ μὴ εἶναι, καὶ τἆλλα ὡς τούτοις ἀκολουθοῦντα ἐπισκοπεῖν δεῖ.Tò mèn oûn hoúto dunatòn ouk alethès katà toû anankaíou haplôs eipeîn, tháteron dè alethés. Hóste epeì tôi en mérei tò kathólou hépetai, tôi ex anánkes ónti hépetai tò dúnasthai eînai, ou méntoi pân. Kaì ésti dè archè ísos tò anankaîon kaì mè anankaîon pánton è eînai è mè eînai, kaì tâlla hos toútois akolouthoûnta episkopeîn deî.

13.16Φανερὸν δὴ ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι τὸ ἐξ ἀνάγκης ὂν κατ᾿ ἐνέργειάν ἐστιν, ὥστε εἰ πρότερα τὰ ἀΐδια, καὶ ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα. Καὶ τὰ μὲν ἄνευ δυνάμεως ἐνέργειαί εἰσιν, οἷον αἱ πρῶται οὐσίαι, τὰ δὲ μετὰ δυνάμεως, ἃ τῇ μὲν φύσει πρότερα τῷ δὲ χρόνῳ ὕστερα, τὰ δὲ οὐδέποτε ἐνέργειαί εἰσιν ἀλλὰ δυνάμεις μόνον.Phaneròn dè ek tôn eireménon hóti tò ex anánkes òn kat᾿ enérgeián estin, hóste ei prótera tà aḯdia, kaì he enérgeia dunámeos protéra. Kaì tà mèn áneu dunámeos enérgeiaí eisin, hoîon hai prôtai ousíai, tà dè metà dunámeos, hà têi mèn phúsei prótera tôi dè chrónoi hústera, tà dè oudépote enérgeiaí eisin allà dunámeis mónon.