De l'âme, livre 1, chapitre 3
405b30–407b25 · texte grec
La traduction et la paraphrase analytique de Marc Balmès viendront ici (livret les traductions d'extraits du De Anima (2003-2016)).
Texte original :
405b30Ἑπισκεπτέον δὲ πρῶτον μὲν περὶ κινήσεως· ἴσως γάρ οὐ μόνον ψεῦδός ἐστι τό τὴν οὐσίαν αὐτῆς τοιαύτην εἶναι οἵανHepiskeptéon dè prôton mèn perì kinéseos· ísos gár ou mónon pseûdós esti tó tèn ousían autês toiaúten eînai hoían
406a1φασὶν οἱ λέγοντες ψυχὴν εἶναι τὸ κινοῦν ἑαυτὸ ἢ δυνάμενον κινεῖν, ἀλλʼ ἕν τι τῶν ἀδυνάτων τὸ ὑπάρχειν αὐτῇ κίνησιν. ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἀναγκαῖον τὸ κινοῦν καὶ αὐτὸ κινεῖσθαι, πρότερον εἴρηται. διχῶς δὲ κινουμένου παντός—ἢ γὰρ καθʼ ἕτερονphasìn hoi légontes psuchèn eînai tò kinoûn heautò è dunámenon kineîn, all’ hén ti tôn adunáton tò hupárchein autêi kínesin. hóti mèn oûn ouk anankaîon tò kinoûn kaì autò kineîsthai, próteron eíretai. dichôs dè kinouménou pantós—è gàr kath’ héteron
406a5ἢ καθʼ αὑτό καθʼ ἕτερον δὲ λέγομεν ὅσα κινείται τῷ ἐν κινουμένῳ εἶναι, οἷον πλωτῆρες· οὐ γὰρ ὁμοίως κινοῦνται τῷ πλοίῳ· τὸ μὲν γὰρ καθ’ αὑτὸ κινεῖται, οἱ δὲ τῷ ἐν κινουμένῳ εἶναι· δῆλον δʼ ἐπὶ τῶν μορίων· οἰκεία μὲν γάρ ἐστι κίνησις ποδῶν βάδισις, αὕτη δὲ καὶ ἀνθρώπων· οὐχ ὑπάρχειè kath’ hautó kath’ héteron dè légomen hósa kineítai tôi en kinouménoi eînai, hoîon plotêres· ou gàr homoíos kinoûntai tôi ploíoi· tò mèn gàr kath’ hautò kineîtai, hoi dè tôi en kinouménoi eînai· dêlon d’ epì tôn moríon· oikeía mèn gár esti kínesis podôn bádisis, haúte dè kaì anthrópon· ouch hupárchei
406a10δὲ τοῖς πλωτῆρσι τότε—διχῶς δὴ λεγομένου τοῦ κινεῖσθαι νῦν ἐπισκοποῦμεν περὶ τῆς ψυχῆς εἰ καθʼ αὑτὴν κινεῖται καὶ μετέχει κινήσεως. τεσσάρων δὲ κινήσεων οὐσῶν, φορᾶς ἀλλοιώσεως φθίσεως αὐξήσεως, ἢ μίαν τούτων κινοῦτʼ ἂν ἢ πλείους ἢ πάσας. εἰ δὲ κινεῖται μὴ κατὰ συμβεβηκός, φύσει ἂν ὑπάρχοι κίνησις αὐτῇ· εἰ δὲ τοῦτο, καὶdè toîs plotêrsi tóte—dichôs dè legoménou toû kineîsthai nûn episkopoûmen perì tês psuchês ei kath’ hautèn kineîtai kaì metéchei kinéseos. tessáron dè kinéseon ousôn, phorâs alloióseos phthíseos auxéseos, è mían toúton kinoût’ àn è pleíous è pásas. ei dè kineîtai mè katà sumbebekós, phúsei àn hupárchoi kínesis autêi· ei dè toûto, kaì
406a15τόπος· πᾶσαι γὰρ αἱ λεχθεῖσαι κινήσεις ἐν τόπῳ. εἰ δʼ ἐστὶν ἡ οὐσία τῆς ψυχῆς τὸ κινεῖν ἑαυτήν, οὐ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῇ τὸ κινεῖσθαι ὑπάρξει, ὥσπερ τῷ λευκῷ ἢ τῷ τριπήχει· κινεῖται γὰρ καὶ ταῦτα, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός· ὧ γὰρ ὑπάρχουσιν, ἐκεῖνο κινεῖται, τὸ σῶμα. διὸ καὶtópos· pâsai gàr hai lechtheîsai kinéseis en tópoi. ei d’ estìn he ousía tês psuchês tò kineîn heautén, ou katà sumbebekòs autêi tò kineîsthai hupárxei, hósper tôi leukôi è tôi tripéchei· kineîtai gàr kaì taûta, allà katà sumbebekós· hô gàr hupárchousin, ekeîno kineîtai, tò sôma. diò kaì
406a20οὐκ ἔστι τόπος αὐτῶν· τῆς δὲ ψυχῆς ἔσται, εἴπερ φύσει κινήσεως μετέχει. ἔτι δʼ εἰ φύσει κινεῖται, κἂν βίᾳ κινηθείη· κἂν εἰ βίᾳ, καὶ φύσει. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἔχει καὶ περὶ ἠρεμίας· εἰς ὃ γὰρ κινεῖται φύσει, καὶ ἠρεμεῖ ἐν τούτῳ φύσει· ὁμοίως δὲ καὶ εἰς ὃ κινεῖται βίᾳ, καὶ ἠρεμεῖ ἐν τούτῳouk ésti tópos autôn· tês dè psuchês éstai, eíper phúsei kinéseos metéchei. éti d’ ei phúsei kineîtai, kàn bíai kinetheíe· kàn ei bíai, kaì phúsei. tòn autòn dè trópon échei kaì perì eremías· eis hò gàr kineîtai phúsei, kaì eremeî en toútoi phúsei· homoíos dè kaì eis hò kineîtai bíai, kaì eremeî en toútoi
406a25βίᾳ. ποῖαι δὲ βίαιοι τῆς ψυχῆς κινήσεις ἔσονται καὶ ἠρεμίαι, οὐδὲ πλάττειν βουλομένοις ῥᾴδιον ἀποδοῦναι. ἔτι δʼ εἰ μὲν ἄνω κινήσεται, πῦρ ἔσται, εἰ δὲ κάτω, γῆ· τούτων γὰρ τῶν σωμάτων αἱ κινήσεις αὗται. ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ τῶν μεταξύ. ἔτι δʼ ἐπεὶ φαίνεται κινοῦσα τὸ σῶμα,bíai. poîai dè bíaioi tês psuchês kinéseis ésontai kaì eremíai, oudè pláttein bouloménois rháidion apodoûnai. éti d’ ei mèn áno kinésetai, pûr éstai, ei dè káto, gê· toúton gàr tôn somáton hai kinéseis haûtai. ho d’ autòs lógos kaì perì tôn metaxú. éti d’ epeì phaínetai kinoûsa tò sôma,
406a30ταύτας εὔλογον κινεῖν τὰς κινήσεις ἃς καὶ αὐτὴ κινεῖται. εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἀντιστρέψασιν εἰπεῖν ἀληθὲς ὅτι ἣν τὸ σῶμα κινεῖται, ταύτην καὶ αὐτή. τὸ δὲ σῶμα κινεῖται φορᾷ·taútas eúlogon kineîn tàs kinéseis hàs kaì autè kineîtai. ei dè toûto, kaì antistrépsasin eipeîn alethès hóti hèn tò sôma kineîtai, taúten kaì auté. tò dè sôma kineîtai phorâi·
406b1ὥστε καὶ ἡ ψυχὴ μεταβάλλοι ἄν κατὰ τόπον ἢ ὅλη ἢ κατὰ μόρια μεθισταμένη. εἰ δὲ τοῦτʼ ἐνδέχεται, καὶ ἐξελθοῦσαν εἰσιέναι πάλιν ἐνδέχοιτʼ ἄν· τούτῳ δʼ ἕποιτ’ ἂν τὸhóste kaì he psuchè metabálloi án katà tópon è hóle è katà mória methistaméne. ei dè toût’ endéchetai, kaì exelthoûsan eisiénai pálin endéchoit’ án· toútoi d’ hépoit’ àn tò
406b5ἀνίστασθαι τὰ τεθνεῶτα τῶν ζῴων. τὴν δὲ κατὰ συμβεβηκὸς κίνησιν κἂν ὑφ’ ἑτέρου κινοῖτο· ὠσθείη γὰρ ἂν βίᾳ τὸ ζῷον. οὐ δεῖ δὲ ᾧ τὸ ὑφʼ ἑαυτοῦ κινεῖσθαι ἐν τῇ οὐσίᾳ, τοῦθʼ ὑπ’ ἄλλου κινεῖσθαι, πλὴν εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός, ὥσπερ οὐδὲ τὸ καθʼ αὑτὸ ἀγαθὸν ἢ διʼ αὑτό, τὸ μὲν διʼ ἄλλο εἶναι, τὸanístasthai tà tethneôta tôn zóion. tèn dè katà sumbebekòs kínesin kàn huph’ hetérou kinoîto· ostheíe gàr àn bíai tò zôion. ou deî dè hôi tò huph’ heautoû kineîsthai en têi ousíai, toûth’ hup’ állou kineîsthai, plèn ei mè katà sumbebekós, hósper oudè tò kath’ hautò agathòn è di’ hautó, tò mèn di’ állo eînai, tò
406b10δʼ ἑτέρου ἕνεκεν. τὴν δὲ ψυχὴν μάλιστα φαίη τις ἂν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν κινεῖσθαι, εἴπερ κινεῖται. ἀλλὰ μὴν καὶ εἰ κινεῖ γε αὐτὴ αὑτήν, καὶ αὐτὴ κινοῖτʼ ἄν, ὥστʼ εἰ πᾶσα κίνησις ἔκστασίς ἐστι τοῦ κινουμένου ᾗ κινεῖται, καὶ ἡ ψυχὴ ἐξίσταιτʼ ἂν ἐκ τῆς οὐσίας, εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός ἑαυτὴν κινεῖd’ hetérou héneken. tèn dè psuchèn málista phaíe tis àn hupò tôn aisthetôn kineîsthai, eíper kineîtai. allà mèn kaì ei kineî ge autè hautén, kaì autè kinoît’ án, hóst’ ei pâsa kínesis ékstasís esti toû kinouménou hêi kineîtai, kaì he psuchè exístait’ àn ek tês ousías, ei mè katà sumbebekós heautèn kineî
406b15ἀλλʼ ἐστὶν ἡ κίνησις τῆς οὐσίας αὐτῆς καθʼ αὐτήν. ἔνιοι δὲ καὶ κινεῖν φασὶ τὴν ψυχὴν τὸ σῶμα ἐν ᾧ ἐστιν, ὡς αὐτὴ κινεῖται, οἶον Δημόκριτος, παραπλησίως λέγων Φιλίππῳ τῷ κωμῳδοδιδασκάλῳ· φησὶ γὰρ τὸν Δαίδαλον κινουμένην ποιῆσαι τὴν ξυλίνην Ἀφροδίτην, ἐγχέαντʼ ἄργυρον χυτόν· ὁμοίως δὲall’ estìn he kínesis tês ousías autês kath’ autén. énioi dè kaì kineîn phasì tèn psuchèn tò sôma en hôi estin, hos autè kineîtai, oîon Demókritos, paraplesíos légon Philíppoi tôi komoidodidaskáloi· phesì gàr tòn Daídalon kinouménen poiêsai tèn xulínen Aphrodíten, enchéant’ árguron chutón· homoíos dè
406b20καὶ Δμόκριτος λέγει· κινουμένας γάρ φησι τὰς ἀδιαιρέτους σφαίρας διὰ τὸ πεφυκέναι μηδέποτε μένειν συνεφέλκειν καὶ κινεῖν τὸ σῶμα πᾶν. ἡμεῖς δʼ ἐρωτήσομεν εἰ καὶ ἠρέμμησιν ποιεῖ τοῦτʼ αὐτό· πῶς δὲ ποιήσει, χαλεπόν ἢ καὶ ἀδύνατον εἰπεῖν. ὅλως δʼ οὐχ οὕτω φαίνεται κινεῖν ἡ ψυχὴkaì Dmókritos légei· kinouménas gár phesi tàs adiairétous sphaíras dià tò pephukénai medépote ménein sunephélkein kaì kineîn tò sôma pân. hemeîs d’ erotésomen ei kaì erémmesin poieî toût’ autó· pôs dè poiései, chalepón è kaì adúnaton eipeîn. hólos d’ ouch hoúto phaínetai kineîn he psuchè
406b25τὸ ζῷον, ἀλλὰ διὰ προαιρέσεώς τινος καὶ νοήσεως. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ὁ Τίμαιος φυσιολογεῖ τὴν ψυχὴν κινεῖν τὸ σῶμα· τῷ γὰρ κινεῖσθαι αὐτὴν καὶ τὸ σῶμα κινεῖν διὰ τὸ συμπεπλέχθαι πρὸς αὐτό. συνεστηκυῖαν γὰρ ἐκ τῶν στοιχείων καὶ μεμερισμένην κατὰ τοὺς ἁρμονικούς ἀριθμούς, ὅπωςtò zôion, allà dià proairéseós tinos kaì noéseos. tòn autòn dè trópon kaì ho Tímaios phusiologeî tèn psuchèn kineîn tò sôma· tôi gàr kineîsthai autèn kaì tò sôma kineîn dià tò sumpepléchthai pròs autó. sunestekuîan gàr ek tôn stoicheíon kaì memerisménen katà toùs harmonikoús arithmoús, hópos
406b30αἴσθησίν τε σύμφυτον ἁρμονίας ἔχη καὶ τὸ πᾶν φέρηται συμφώνους φοράς, τὴν εὐθυωρίαν εἰς κύκλον κατέκαμψεν· καὶ διελὼν ἐκ τοῦ ἑνὸς δύο κύκλους δισσαχῇ συνημμένους πάλιν τὸν ἕνα διεῖλεν εἰς ἑπτὰ κύκλους, ὡς οὔσας τὰς τὸῦaísthesín te súmphuton harmonías éche kaì tò pân phéretai sumphónous phorás, tèn euthuorían eis kúklon katékampsen· kaì dielòn ek toû henòs dúo kúklous dissachêi sunemménous pálin tòn héna dieîlen eis heptà kúklous, hos oúsas tàs tòû
407a1οὐρανοῦ φορὰς τὰς τῆς ψυχῆς κινήσεις. πρῶτον μὲν οὖν οὐ καλῶς τὸ λέγειν τὴν ψυχὴν μέγεθος εἶναι· τὴν γὰρ τοῦ παντὸς δῆλον ὅτι τοιαύτην εἶναι βούλεται οἷόν ποτʼ ἐστὶν ὁ καλούμενος νοῦς (οὐ γὰρ δὴ οἷόν γʼ ἡ αἰσθητική, οὐδʼ οἷον ἡ ἐπιθυμητική·ouranoû phoràs tàs tês psuchês kinéseis. prôton mèn oûn ou kalôs tò légein tèn psuchèn mégethos eînai· tèn gàr toû pantòs dêlon hóti toiaúten eînai boúletai hoîón pot’ estìn ho kaloúmenos noûs (ou gàr dè hoîón g’ he aisthetiké, oud’ hoîon he epithumetiké·
407a5τούτων γὰρ ἡ κίνησις οὐ κυκλοφορία)· ὁ δὲ νοῦς εἷς καὶ συνεχὴς ὥσπερ καὶ ἡ νόησις· ἡ δὲ νόησις τὰ νοήματα· ταῦτα δὲ τῷ ἐφεξῆς ἕν, ὡς ὁ ἀριθμός, ἀλλʼ οὐχ ὡς τὸ μέγεθος· διόπερ οὐδʼ ὁ νοῦς οὕτω συνεχής, ἀλλʼ ἤτοι ἀμερὴς ἢ οὐχ ὡς μέγεθός τι συνεχής. πῶς γὰρ δὴ καὶ νοήσει, μέγεθοςtoúton gàr he kínesis ou kuklophoría)· ho dè noûs heîs kaì sunechès hósper kaì he nóesis· he dè nóesis tà noémata· taûta dè tôi ephexês hén, hos ho arithmós, all’ ouch hos tò mégethos· dióper oud’ ho noûs hoúto sunechés, all’ étoi amerès è ouch hos mégethós ti sunechés. pôs gàr dè kaì noései, mégethos
407a10ὤν; πότερον ὁτῳοῦν τῶν μορίων τῶν αὑτοῦ, μορίων δʼ ἤτοι κατὰ μέγεθος ἢ κατὰ στιγμήν, εἰ δεῖ καὶ τοῦτο μόριον εἰπεῖν; εἰ μὲν οὖν κατὰ στιγμήν, αὗται δʼ ἄπειροι, δῆλον ὡς οὐδέποτε διέξεισιν· εἰ δὲ κατὰ μέγεθος, πολλάκις ἢ ἀπειράκις νοήσει τὸ αὐτό. φαίνεται δὲ καὶ ἅπαξ ἐνδεχόμενον. εἰ δʼ ἱκανὸνón; póteron hotoioûn tôn moríon tôn hautoû, moríon d’ étoi katà mégethos è katà stigmén, ei deî kaì toûto mórion eipeîn; ei mèn oûn katà stigmén, haûtai d’ ápeiroi, dêlon hos oudépote diéxeisin· ei dè katà mégethos, pollákis è apeirákis noései tò autó. phaínetai dè kaì hápax endechómenon. ei d’ hikanòn
407a15θιγεῖν ὁτῳοῦν τῶν μορίων, τί δεῖ κύκλῳ κινεῖσθαι, ἢ καὶ ὅλως μέγεθος ἔχειν; εἰ δʼ ἀναγκαῖον νοῆσαι τῷ ὅλῳ κύκλῳ θιγόντα, τίς ἐστιν ἡ τοῖς μορίοις θίξις; ἔτι δὲ πῶς νοήσει τὸ μεριστόν ἀμερεῖ ἢ τὸ ἀμερὲς μεριστῷ; ἀναγκαῖον δὲ τὸν νοῦν εἶναι τὸν κύκλον τοῦτον· νοῦ μὲν γὰρ κίντησις νόησις, κύκλουthigeîn hotoioûn tôn moríon, tí deî kúkloi kineîsthai, è kaì hólos mégethos échein; ei d’ anankaîon noêsai tôi hóloi kúkloi thigónta, tís estin he toîs moríois thíxis; éti dè pôs noései tò meristón amereî è tò amerès meristôi; anankaîon dè tòn noûn eînai tòn kúklon toûton· noû mèn gàr kíntesis nóesis, kúklou
407a20δὲ περιφορά· εἰ οὖν ἡ νόησις περιφορά, καὶ νοῦς ἂν εἴη ὁ κύκλος οὗ ἡ τοιαύτη περιφορὰ νόησις. ἀεὶ δὲ δὴ τί νοήσει (δεῖ γάρ, εἴπερ ἀΐδιος ἡ περιφορά); τῶν μὲν γὰρ πρακτικῶν νοήσεων ἔστι πέρατα (πᾶσαι γὰρ ἑτέρου χάριν), αἱ δὲdè periphorá· ei oûn he nóesis periphorá, kaì noûs àn eíe ho kúklos hoû he toiaúte periphorà nóesis. aeì dè dè tí noései (deî gár, eíper aḯdios he periphorá); tôn mèn gàr praktikôn noéseon ésti pérata (pâsai gàr hetérou chárin), hai dè
407a25θεωρητικαὶ τοῖς λόγοις ὁμοίως ὁρίζονται· λόγος δὲ πᾶς ὁρισμὸς ἢ ἀπόδειξις· ἡ μὲν οὖν ἀπόδειξις καὶ ἀπʼ ἀρχῆς καὶ ἔχουσά πως τέλος, τὸν συλλογισμὸν ἢ τὸ συμπέρασμα (εἰ δὲ μὴ περατοῦνται, ἀλλʼ οὐκ ἀνακάμπτουσί γε πάλιν ἐπʼ ἀρχήν, προσλαμβάνουσαι δʼ ἀεὶ μέσον καὶ ἄκρον εὐθυποροῦσιν· ἡ δὲtheoretikaì toîs lógois homoíos horízontai· lógos dè pâs horismòs è apódeixis· he mèn oûn apódeixis kaì ap’ archês kaì échousá pos télos, tòn sullogismòn è tò sumpérasma (ei dè mè peratoûntai, all’ ouk anakámptousí ge pálin ep’ archén, proslambánousai d’ aeì méson kaì ákron euthuporoûsin· he dè
407a30περιφορὰ πάλιν ἐπʼ ἀρχὴν ἀνακάμπτει)· οἱ δʼ ὁρισμοὶ πάντες πεπερασμένοι. ἔτι εἰ ἡ αὐτὴ περιφορὰ πολλάκις, δεήσει πολλάκις νοεῖν τὸ αὐτό, ἔτι δʼ ἡ νόησις ἔοικεν ἠρεμήσει τινὶ καὶ ἐπιστάσει μᾶλλον ἢ κινήσει· τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ὁ συλλογισμός. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ μακάριόν γε τὸ μὴ ῥᾴδιονperiphorà pálin ep’ archèn anakámptei)· hoi d’ horismoì pántes peperasménoi. éti ei he autè periphorà pollákis, deései pollákis noeîn tò autó, éti d’ he nóesis éoiken eremései tinì kaì epistásei mâllon è kinései· tòn autòn dè trópon kaì ho sullogismós. allà mèn oudè makárión ge tò mè rháidion
407b1ἀλλὰ βίαιον· εἰ δʼ ἐστὶν ἡ κίνησις αὐτῆς ᾗ οὐσία, παρὰ φύσιν ἂν κινοῖτο. ἐπίπονον δὲ καὶ τὸ μεμῖχθαι τῷ σώματι μὴ δυνάμενον ἀπολυθῆναι, καὶ προσέτι φευκτόν, εἴπερ βέλτιον τῷ νῷ μὴ μετὰ σώματος εἶναι, καθάπερ εἴωθέallà bíaion· ei d’ estìn he kínesis autês hêi ousía, parà phúsin àn kinoîto. epíponon dè kaì tò memîchthai tôi sómati mè dunámenon apoluthênai, kaì proséti pheuktón, eíper béltion tôi nôi mè metà sómatos eînai, katháper eíothé
407b5τε λέγεσθαι καὶ πολλοῖς συνδοκεῖ. ἄδηλος δὲ καὶ τοῦ κύκλῳ φέρεσθαι τὸν οὐρανὸν ἡ αἰτία· οὔτε γὰρ τῆς ψυχῆς ἡ οὐσία αἰτία τοῦ κύκλῳ φέρεσθαι, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς οὕτω κινεῖται, οὔτε τὸ σῶμα αἴτιον, ἀλλʼ ἡ ψυχὴ μᾶλλον ἐκείνῳ. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ὅτι βέλτιον λέγεται· καίτοι γʼ ἐχρῆν διὰte légesthai kaì polloîs sundokeî. ádelos dè kaì toû kúkloi phéresthai tòn ouranòn he aitía· oúte gàr tês psuchês he ousía aitía toû kúkloi phéresthai, allà katà sumbebekòs hoúto kineîtai, oúte tò sôma aítion, all’ he psuchè mâllon ekeínoi. allà mèn oud’ hóti béltion légetai· kaítoi g’ echrên dià
407b10τοῦτο τὸν θεὸν· κύκλῳ ποιεῖν φέρεσθαι τὴν ψυχήν, ὅτι βέλτιον αὐτῇ τὸ κινεῖσθαι τοῦ μένειν, κινεῖσθαι δʼ οὕτως ἢ ἄλλως. ἐπεὶ δʼ ἐστὶν ἡ τοιαύτη σκέψις ἑτέρων λόγων οἰκειοτέρα, ταύτην μὲν ἀφῶμεν τὸ νῦν. ἐκεῖνο δὲ ἄτοπον συμβαίνει καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ τοῖς πλείστοις τῶν περὶ ψυχῆς·toûto tòn theòn· kúkloi poieîn phéresthai tèn psuchén, hóti béltion autêi tò kineîsthai toû ménein, kineîsthai d’ hoútos è állos. epeì d’ estìn he toiaúte sképsis hetéron lógon oikeiotéra, taúten mèn aphômen tò nûn. ekeîno dè átopon sumbaínei kaì toútoi tôi lógoi kaì toîs pleístois tôn perì psuchês·
407b15συνάπτουσι γὰρ καὶ τιθέασιν εἰς σῶμα τὴν ψυχήν, οὐθὲν προσδιορίσαντες διὰ τίν’ αἰτίαν καὶ πῶς ἔχοντος τοῦ σώματος. καίτοι δόξειεν ἄν τοῦτʼ ἀναγκαῖον εἶναι· διὰ γάρ τὴν κοινωνίαν τὸ μὲν ποιεῖ τὸ δὲ πάσχει καὶ τὸ μὲν κινεῖται τὸ δὲ κινεῖ, τούτων δʼ οὐθὲν ὑπάρχει πρὸς ἄλληλα τοῖς τυχοῦσιν. οἱ δὲ μόνον ἐπιχειροῦσι λέγειν ποῖόν τι ἡ ψυχή, περὶ δὲ τοῦsunáptousi gàr kaì tithéasin eis sôma tèn psuchén, outhèn prosdiorísantes dià tín’ aitían kaì pôs échontos toû sómatos. kaítoi dóxeien án toût’ anankaîon eînai· dià gár tèn koinonían tò mèn poieî tò dè páschei kaì tò mèn kineîtai tò dè kineî, toúton d’ outhèn hupárchei pròs állela toîs tuchoûsin. hoi dè mónon epicheiroûsi légein poîón ti he psuché, perì dè toû
407b20δεξομένου σώματος οὐθὲν ἔτι προσδιορίζουσιν, ὥσπερ ἐνδεχόμενον κατὰ τοὺς Πυθαγορικοὺς μύθους τὴν τυχοῦσαν ψυχὴν εἰς τὸ τυχὸν ἐνδύεσθαι σῶμα· δοκεῖ γὰρ ἕκαστον ἴδιον ἔχειν εἶδος καὶ μορφήν. παραπλήσιον δὲ λέγουσιν ὥσπερ εἴ τις φαίη τὴν τεκτονικὴν εἰς αὐλοὺς ἐνδύεσθαι· δεῖ γὰρ τὴν μὲνdexoménou sómatos outhèn éti prosdiorízousin, hósper endechómenon katà toùs Puthagorikoùs múthous tèn tuchoûsan psuchèn eis tò tuchòn endúesthai sôma· dokeî gàr hékaston ídion échein eîdos kaì morphén. paraplésion dè légousin hósper eí tis phaíe tèn tektonikèn eis auloùs endúesthai· deî gàr tèn mèn
407b25τέχνην χρῆσθαι τοῖς ὀργάνοις, τὴν δὲ ψυχὴν τῷ σώματι.téchnen chrêsthai toîs orgánois, tèn dè psuchèn tôi sómati.
‹ De l'âme, livre 1, chapitre 2De l'âme, livre 1, chapitre 4 ›
Texte grec : Aristote, De anima, éd. W. Biehl et O. Apelt, Leipzig, Teubner, 1926 — First1KGreek (Open Greek and Latin), licence CC BY-SA 4.0. Translittération automatique selon les conventions de Marc Balmès.