De l'âme, livre 2, chapitre 12

424a15Καθόλου δὲ περὶ πάσης αἰσθήσεως δεῖ λαβεῖν ὅτι ἡ μὲν αἴσθησίς ἐστι τὸ δεκτικὸν τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης, οἷον ὁ κηρὸς τοῦ δακτυλίου ἄνευ τοῦ σιδήρου καὶ τοῦKathólou dè perì páses aisthéseos deî labeîn hóti he mèn aísthesís esti tò dektikòn tôn aisthetôn eidôn áneu tês húles, hoîon ho keròs toû daktulíou áneu toû sidérou kaì toû

424a20χρυσοῦ δέχεται τὸ σημεῖον, λαμβάνει δὲ τὸ χρυσοῦν ἢ τὸ χαλκοῦν σημεῖον, ἀλλʼ οὐχ ᾗ χρυσὸς ἢ χαλκός· ὁμοίως δὲ καὶ ἡ αἴσθησις ἑκάστου ὑπὸ τοῦ ἔχοντος χρῶμα ἢ χυμὸν ἢ ψόφον πάσχει, ἀλλʼ οὐχ ᾗ ἕκαστον ἐκείνων λέγεται, ἀλλʼ ᾗ τοιονδί, καὶ κατὰ τὸν λόγον. αἰσθητήριον δὲ πρῶτον ἐν ὧ ἡ τοιαύτη δύναμις. ἔστι μὲν οὖν ταὐτόν, τὸ δʼ εἶναι ἕτερον·chrusoû déchetai tò semeîon, lambánei dè tò chrusoûn è tò chalkoûn semeîon, all’ ouch hêi chrusòs è chalkós· homoíos dè kaì he aísthesis hekástou hupò toû échontos chrôma è chumòn è psóphon páschei, all’ ouch hêi hékaston ekeínon légetai, all’ hêi toiondí, kaì katà tòn lógon. aisthetérion dè prôton en hô he toiaúte dúnamis. ésti mèn oûn tautón, tò d’ eînai héteron·

424a25μέγεθος μὲν γὰρ ἄν· τι εἴη τὸ αἰσθανόμενον, οὐ μὴν τό γε αἰσθητικῷ εἶναι οὐδʼ ἡ αἴσθησις μέγεθός ἐστιν, ἀλλὰ λόγος τις καὶ δύναμις ἐκείνου. φανερὸν δʼ ἐκ τούτων καὶ διὰ τί ποτε τῶν αἰσθητῶν αἱ ὑπερβολαὶ φθείρουσι τὰ αἰσθητήρια (ἐὰν γὰρ ᾖ ἰσχυροτέρα τοῦ αἰσθητηρίου ἡ κίνησις,mégethos mèn gàr án· ti eíe tò aisthanómenon, ou mèn tó ge aisthetikôi eînai oud’ he aísthesis mégethós estin, allà lógos tis kaì dúnamis ekeínou. phaneròn d’ ek toúton kaì dià tí pote tôn aisthetôn hai huperbolaì phtheírousi tà aisthetéria (eàn gàr êi ischurotéra toû aistheteríou he kínesis,

424a30λύεται ὁ λόγος—τοῦτο δʼ ἧν ἡ αἴσθησις—ὥσπερ καὶ ἡ συμφωνία καὶ ὁ τόνος κρουομένων σφόδρα τῶν χορδῶν), καὶ διὰ τί ποτε τὰ φυτὰ οὐκ αἰσθάνεται, ἔχοντά τι μόριον ψυχικὸν καὶ πάσχοντά τι ὑπὸ τῶν ἁπτῶν· καὶ γὰρ ψύχεται καὶ θερμαίνεται· αἴτιον γὰρ τὸ μὴ ἔχειν μεσότητα, μηδὲlúetai ho lógos—toûto d’ hên he aísthesis—ósper kaì he sumphonía kaì ho tónos krouoménon sphódra tôn chordôn), kaì dià tí pote tà phutà ouk aisthánetai, échontá ti mórion psuchikòn kaì páschontá ti hupò tôn haptôn· kaì gàr psúchetai kaì thermaínetai· aítion gàr tò mè échein mesóteta, medè

424b1τοιαύτην ἀρχὴν οἵαν τὰ εἴδη δέχεσθαι τῶν αἰσθητῶν, ἀλλὰ πάσχειν μετὰ τῆς ὕλης. ἀπορήσειε δʼ ἄν τις εἰ πάθοι ἄν τι ὑπʼ ὀσμῆς τὸ ἀδύνατον ὀσφρανθῆναι, ἢ ὑπὸ χρώματος τὸ μὴ δυνάμενον ἰδεῖν· ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. εἰ δὲtoiaúten archèn hoían tà eíde déchesthai tôn aisthetôn, allà páschein metà tês húles. aporéseie d’ án tis ei páthoi án ti hup’ osmês tò adúnaton osphranthênai, è hupò chrómatos tò mè dunámenon ideîn· homoíos dè kaì epì tôn állon. ei dè

424b5τὸ ὀσφραντὸν ὀσμή, εἴ τι ποιεῖ, τὴν ὄσφρησιν ἡ ὀσμὴ ποιεῖ· ὥστε τῶν ἀδυνάτων ὀσφρανθῆναι οὐθὲν οἷόν τε πάσχειν ὑπʼ ὀσμῆς (ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων)· οὐδὲ τῶν δυνατῶν, ἀλλʼ ἢ ᾖ αἰσθητικὸν ἕκαστον. ἅμα δὲ δῆλον καὶ οὕτως· οὔτε γὰρ φῶς καὶ σκότος οὔτε ψόφος οὔτε ὀσμὴ οὐδὲν ποιεῖtò osphrantòn osmé, eí ti poieî, tèn ósphresin he osmè poieî· hóste tôn adunáton osphranthênai outhèn hoîón te páschein hup’ osmês h(o d’ autòs lógos kaì epì tôn állon)· oudè tôn dunatôn, all’ è êi aisthetikòn hékaston. háma dè dêlon kaì hoútos· oúte gàr phôs kaì skótos oúte psóphos oúte osmè oudèn poieî

424b10τὰ σώματα, ἀλλʼ ἐν οἷς ἐστίν, οἷον ἀὴρ ὁ μετὰ βροντῆς διίστησι τὸ ξύλον. ἀλλὰ τὰ ἁπτὰ καὶ οἱ χυμοὶ ποιοῦσιν· εἰ γὰρ μή, ὑπὸ τίνος ἂν πάσχοι τὰ ἄψυχα καὶ ἀλλοιοῖτο; ἆῤ οὖν κἀκεῖνα ποιήσει; ἢ οὐ πᾶν σῶμα παθητικὸν ὑπ᾿ ὀσμῆς καὶ ψόφου, καὶ τὰ πάσχοντα ἀόριστα, καὶ οὐ μένει, οἷονtà sómata, all’ en hoîs estín, hoîon aèr ho metà brontês diístesi tò xúlon. allà tà haptà kaì hoi chumoì poioûsin· ei gàr mé, hupò tínos àn páschoi tà ápsucha kaì alloioîto; âr oûn kakeîna poiései; è ou pân sôma pathetikòn hup᾿ osmês kaì psóphou, kaì tà páschonta aórista, kaì ou ménei, hoîon

424b15ἀήρ (ὄζει γὰρ ὥσπερ παθών τι); τί οὖν ἐστι τὸ ὀσμᾶσθαι παρὰ τὸ πάσχειν τι; ἢ τὸ μὲν ὀσμᾶσθαι καὶ αἰσθάνεσθαι, ὁ δʼ ἀὴρ παθὼν ταχέως αἰσθητὸς γίνεται;aér (ózei gàr hósper pathón ti); tí oûn esti tò osmâsthai parà tò páschein ti; è tò mèn osmâsthai kaì aisthánesthai, ho d’ aèr pathòn tachéos aisthetòs gínetai;