De l'âme, livre 3, chapitre 1

424b22Ὅτι δʼ οὐκ ἔστιν αἴσθησις ἑτέρα παρὰ τὰς πέντε (λέγω δὲ ταύτας ὄψιν, ἀκοήν, ὄσφρησιν, γεῦσιν, ἁφήν), ἐκ τῶνδε πιστεύσειεν ἄν τις. εἰ γὰρ παντὸς οὗ ἐστὶν αἴσθησις ἁφὴ καὶHóti d’ ouk éstin aísthesis hetéra parà tàs pénte (légo dè taútas ópsin, akoén, ósphresin, geûsin, haphén), ek tônde pisteúseien án tis. ei gàr pantòs hoû estìn aísthesis haphè kaì

424b25νῦν αἴσθησιν ἔχομεν (πάντα γὰρ τὰ τοῦ ἁπτοῦ ᾖ ἁπτὸν πάθη τῇ ἁφῇ ἡμῖν αἰσθητά ἐστιν), ἀνάγκη τʼ, εἴπερ ἐκλείπει τις αἴσθησις, καὶ αἰσθητήριόν τι ἡμῖν ἐκλείπειν, καὶ ὅσων μὲν αὐτῶν ἁπτόμενοι αἰσθανόμεθα, τῇ ἁφῇ αἰσθητά ἐστιν, ἣν τυγχάνομεν ἔχοντες, ὅσα δὲ διὰ τῶν μεταξὺ καὶ μὴ αὐτῶνnûn aísthesin échomen (pánta gàr tà toû haptoû êi haptòn páthe têi haphêi hemîn aisthetá estin), anánke t’, eíper ekleípei tis aísthesis, kaì aisthetérión ti hemîn ekleípein, kaì hóson mèn autôn haptómenoi aisthanómetha, têi haphêi aisthetá estin, hèn tunchánomen échontes, hósa dè dià tôn metaxù kaì mè autôn

424b30ἁπτόμενοι, τοῖς ἁπλοῖς, λέγω δʼ οἷον ἀέρι καὶ ὕδατι, ἔχει δʼ οὕτως ὥστʼ εἰ μὲν διʼ ἑνὸς πλείω αἰσθητὰ ἕτερα ὄντα ἀλλήλων τῷ γένει, ἀνάγκη τὸν ἔχοντα τὸ τοιοῦτον αἰσθητήριον ἀμφοῖν αἰσθητικὸν εἶναι (οἷον εἰ ἐξ ἀέρος ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον, καὶ ἔστιν ὁ ἀὴρ καὶ ψόφου καὶ χρόας), εἰ δὲ πλείωhaptómenoi, toîs haploîs, légo d’ hoîon aéri kaì húdati, échei d’ hoútos hóst’ ei mèn di’ henòs pleío aisthetà hétera ónta allélon tôi génei, anánke tòn échonta tò toioûton aisthetérion amphoîn aisthetikòn eînai (oîon ei ex aéros estì tò aisthetérion, kaì éstin ho aèr kaì psóphou kaì chróas), ei dè pleío

425a1τοῦ αὐτοῦ, οἷον χρόας καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ (ἄμφω γὰρ διαφανῆ), καὶ ὁ τὸ ἕτερον αὐτῶν ἔχων μόνον αἰσθήσεται τοῦ διʼ ἀμφοῖν, τῶν δὲ ἁπλῶν ἐκ δύο τούτων αἰσθητήρια μόνον ἐστίν, ἐξ ἀέρος καὶ ὕδατος (ἡ μὲν γὰρ κόρη ὕδατος, ἡ δʼ ἀκοὴtoû autoû, hoîon chróas kaì aèr kaì húdor (ámpho gàr diaphanê), kaì ho tò héteron autôn échon mónon aisthésetai toû di’ amphoîn, tôn dè haplôn ek dúo toúton aisthetéria mónon estín, ex aéros kaì húdatos h(e mèn gàr kóre húdatos, he d’ akoè

425a5ἀέρος, ἡ δʼ ὄσφρησις θατέρου τούτων), τὸ δὲ πῦρ ἢ οὐθενὸς ἢ κοινὸν πάντων (οὐθὲν γὰρ ἄνευ θερμότητος αἰσθητικόν), γῆ δὲ ἢ οὐθενός, ἢ ἐν τῇ ἁφῇ μάλιστα μέμικται ἰδίως, διὸ λείποιτ᾿ ἂν μηθὲν εἶναι αἰσθητήριον ἔξω ὕδατος καὶ ἀέρος, ταῦτα δὲ καὶ νῦν ἔχουσιν ἔνια ζῷα—πᾶσαι ἄρα αἱ αἰσθήσεις ἔχονται ὑπὸ τῶν μὴ ἀτελῶν μηδὲ πεπηρωμένων (φαίνεται γὰρ καὶaéros, he d’ ósphresis thatérou toúton), tò dè pûr è outhenòs è koinòn pánton (outhèn gàr áneu thermótetos aisthetikón), gê dè è outhenós, è en têi haphêi málista mémiktai idíos, diò leípoit᾿ àn methèn eînai aisthetérion éxo húdatos kaì aéros, taûta dè kaì nûn échousin énia zôia—pâsai ára hai aisthéseis échontai hupò tôn mè atelôn medè peperoménon (phaínetai gàr kaì

425a10ἡ ἀσπάλαξ ὑπὸ τὸ δέρμα ἔχουσα ὀφθαλμούς)· ὥστʼ εἰ μή τι ἕτερον ἔστι σῶμα, καὶ πάθος ὃ μηθενός ἐστι τῶν ἐνταῦθα σωμάτων, οὐδεμία ἂν ἐκλείποι αἴσθησις. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν κοινῶν οἷόν τʼ εἶναι αἰσθητήριόν τι ἴδιον, ὧν ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθανόμεθα κατὰ συμβεβηκός, οἷονhe aspálax hupò tò dérma échousa ophthalmoús)· hóst’ ei mé ti héteron ésti sôma, kaì páthos hò methenós esti tôn entaûtha somáton, oudemía àn ekleípoi aísthesis. allà mèn oudè tôn koinôn hoîón t’ eînai aisthetérión ti ídion, hôn hekástei aisthései aisthanómetha katà sumbebekós, hoîon

425a15κινήσεως, στάσεως, σχήματος, μεγέθους, ἀριθμοῦ, ἑνός· ταῦτα γὰρ πάντα κινήσει αἰσθανόμεθα, οἷον μέγεθος κινήσει (ὥστε καὶ σχῆμα· μέγεθος γάρ τι τὸ σχῆμα), τὸ δʼ ἠρεμοῦν τῷ μὴ κινεῖσθαι, ὁ δʼ ἀριθμὸς τῇ ἀποφάσει τοῦ συνεχοῦς, καὶ τοῖς ἰδίοις· ἑκάστη γὰρ ἓν αἰσθάνεται αἴσθησις· ὥστε δῆλον ὅτι ἀδύνατονkinéseos, stáseos, schématos, megéthous, arithmoû, henós· taûta gàr pánta kinései aisthanómetha, hoîon mégethos kinései h(óste kaì schêma· mégethos gár ti tò schêma), tò d’ eremoûn tôi mè kineîsthai, ho d’ arithmòs têi apophásei toû sunechoûs, kaì toîs idíois· hekáste gàr hèn aisthánetai aísthesis· hóste dêlon hóti adúnaton

425a20ὁτουοῦν ἰδίαν αἴσθησιν εἶναι τούτων, οἷον κινήσεως· οὕτω γὰρ ἔσται ὥσπερ νῦν τῇ ὄψει τὸ γλυκὺ αἰσθανόμεθα· τοῦτο δ᾿ ὅτι ἀμφοῖν ἔχοντες τυγχάνομεν αἴσθησιν, ᾗ ὅταν συμπέσωσιν ἅμα γνωρίζομεν (εἰ δὲ μή, οὐδαμῶς ἂν ἀλλʼ ἢ κατὰ συμβεβηκὸς ᾐσθανόμεθα, οἷον τὸν Κλέωνος υἱὸν οὐχ ὅτιhotouoûn idían aísthesin eînai toúton, hoîon kinéseos· hoúto gàr éstai hósper nûn têi ópsei tò glukù aisthanómetha· toûto d᾿ hóti amphoîn échontes tunchánomen aísthesin, hêi hótan sumpésosin háma gnorízomen (ei dè mé, oudamôs àn all’ è katà sumbebekòs eisthanómetha, hoîon tòn Kléonos huiòn ouch hóti

425a25Κλέωνος υἱός, ἀλλʼ ὅτι λευκός, τούτῳ δὲ συμβέβηκεν υἱῷ Κλέωνος εἶναι). τῶν δὲ κοινῶν ἤδη ἔχομεν αἴσθησιν κοινήν, οὐ κατὰ συμβεβηκός· οὐκ ἄῤ ἐστὶν ἰδία· οὐδαμῶς γὰρ ἂν ᾐσθανόμεθα ἀλλʼ ἢ οὕτως ὥσπερ εἴρηται [τὸν Κλέωνος υἱὸν]Kléonos huiós, all’ hóti leukós, toútoi dè sumbébeken huiôi Kléonos eînai). tôn dè koinôn éde échomen aísthesin koinén, ou katà sumbebekós· ouk ár estìn idía· oudamôs gàr àn eisthanómetha all’ è hoútos hósper eíretai [tòn Kléonos huiòn]

425a30[ἡμᾶς ὁρᾶν]. τὰ δʼ ἀλλήλων ἴδια κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθάνονται αἱ αἰσθήσεις, οὐχ ᾗ αὐταί, ἀλλʼ ᾗ μία, ὅτανh[emâs horân]. tà d’ allélon ídia katà sumbebekòs aisthánontai hai aisthéseis, ouch hêi autaí, all’ hêi mía, hótan

425b1ἅμα γένηται ἡ αἴσθησις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, οἷον χολῆς ὅτι πικρὰ καὶ ξανθή (οὐ γὰρ δὴ ἑτέρας γε τὸ εἰπεῖν ὅτι ἄμφω ἕν)· διὸ καὶ ἀπατᾶται, καὶ ἐὰν ᾖ ξανθόν, χολὴν οἴεται εἷναι. ζητήσειε δʼ ἄν τις τίνος ἕνεκα πλείους ἔχομεν αἰσθήσεις,háma génetai he aísthesis epì toû autoû, hoîon cholês hóti pikrà kaì xanthé (ou gàr dè hetéras ge tò eipeîn hóti ámpho hén)· diò kaì apatâtai, kaì eàn êi xanthón, cholèn oíetai heînai. zetéseie d’ án tis tínos héneka pleíous échomen aisthéseis,

425b5ἀλλʼ οὐ μίαν μόνην. ἢ ὅπως ἧττον λανθάνῃ τὰ ἀκολουθοῦντα καὶ κοινά, οἶον κίνησις καὶ μέγεθος καὶ ἀριθμός; εἰ γὰρ ἦν ἡ ὄψις μόνη, καὶ αὕτη λευκοῦ, ἐλάνθανεν ἂν μᾶλλον καὶ ἐδόκει ταὐτὸν εἶναι πάντα διὰ τὸ ἀκολουθεῖν ἀλλήλοις ἅμα χρῶμα καὶ μέγεθος. νῦν δʼ ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ αἰσθητῷall’ ou mían mónen. è hópos hêtton lanthánei tà akolouthoûnta kaì koiná, oîon kínesis kaì mégethos kaì arithmós; ei gàr ên he ópsis móne, kaì haúte leukoû, elánthanen àn mâllon kaì edókei tautòn eînai pánta dià tò akoloutheîn allélois háma chrôma kaì mégethos. nûn d’ epeì kaì en hetéroi aisthetôi

425b10τὰ κοινὰ ὑπάρχει, δῆλον ποιεῖ ὅτι ἄλλο τι ἕκαστον αὐτῶν.tà koinà hupárchei, dêlon poieî hóti állo ti hékaston autôn.