De l'âme, livre 2, chapitre 7

418a7Οὗ μὲν οὖν ἐστιν ἡ ὄψις, τοῦτʼ ἐστὶν ὁρατόν. ὁρατὸν δʼ ἐστὶ χρῶμά τε καὶ ὃ λόγῳ μὲν ἔστιν εἰπεῖν, ἀνώνυμον δὲ τυγχάνει ὄν· δῆλον δὲ ἔσται ὃ λέγομεν προελθοῦσι. τὸ γὰρ ὁρατόν ἐστι χρῶμα, τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ ἐπὶ τοῦ καθʼ αὑτὸ ὁρατοῦ· καθʼ αὑτὸ δὲ οὐ τῷ λόγῳ, ἀλλʼ ὅτι ἐνHoû mèn oûn estin he ópsis, toût’ estìn horatón. horatòn d’ estì chrômá te kaì hò lógoi mèn éstin eipeîn, anónumon dè tunchánei ón· dêlon dè éstai hò légomen proelthoûsi. tò gàr horatón esti chrôma, toûto d’ estì tò epì toû kath’ hautò horatoû· kath’ hautò dè ou tôi lógoi, all’ hóti en

418a30ἑαυτῷ ἔχει τὸ αἴτιον τοῦ εἶναι ὁρατόν. πᾶν δὲ χρῶμα κινητικόν ἐστι τοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν διαφανοῦς, καὶ τοῦτʼ ἐστὶν αὐτοῦheautôi échei tò aítion toû eînai horatón. pân dè chrôma kinetikón esti toû kat᾿ enérgeian diaphanoûs, kaì toût’ estìn autoû

418b1ἡ φύσις. διόπερ οὐχ ὁρατὸν ἄνευ φωτός, ἀλλὰ πᾶν τὸ ἑκάστου χρῶμα ἐν φωτὶ ὁρᾶται. διὸ περὶ φωτὸς πρῶτον λεκτέον τί ἐστιν. ἔστι δή τι διαφανές. διαφανὲς δὲ λέγω ὃ ἔστι μὲν ὁρατόν, οὐ καθʼ αὑτὸ δὲ ὁρατὸν ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀλλὰ διʼhe phúsis. dióper ouch horatòn áneu photós, allà pân tò hekástou chrôma en photì horâtai. diò perì photòs prôton lektéon tí estin. ésti dé ti diaphanés. diaphanès dè légo hò ésti mèn horatón, ou kath’ hautò dè horatòn hos haplôs eipeîn, allà di’

418b5ἀλλότριον χρῶμα. τοιοῦτον δέ ἐστιν ἀὴρ καὶ ὕδωρ καὶ πολλὰ τῶν στερεῶν· οὐ γὰρ ὕδωρ οὐδʼ ἀήρ, διαφανές, ἀλλʼ ὅτι ἔστι τις φύσις ἐνυπάρχουσα ἡ αὐτὴ ἐν τούτοις ἀμφοτέροις καὶ ἐν τῷ ἀϊδίῳ τῷ ἄνω σώματι. φῶς δέ ἐστιν ἡ τούτου ἐνέργεια,allótrion chrôma. toioûton dé estin aèr kaì húdor kaì pollà tôn stereôn· ou gàr húdor oud’ aér, diaphanés, all’ hóti ésti tis phúsis enupárchousa he autè en toútois amphotérois kaì en tôi aïdíoi tôi áno sómati. phôs dé estin he toútou enérgeia,

418b10τοῦ διαφανοῦς ᾖ διαφανές. δυνάμει δέ, ἐν ᾧ τοῦτʼ ἐστί, καὶ τὸ σκότος. τὸ δὲ φῶς οἷον χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς, ὅταν ᾗ ἐντελεχείᾳ διαφανὲς ὑπὸ πυρὸς ἢ τοιούτου οἷον τὸ ἄνω σῶμα· καὶ γὰρ τούτῳ τι ὑπάρχει ἓν καὶ ταὐτόν. τί μὲν οὖν τὸ διαφανὲς καὶ τί τὸ φῶς, εἴρηται, ὅτι οὔτε πῦρ οὔθʼ ὅλωςtoû diaphanoûs êi diaphanés. dunámei dé, en hôi toût’ estí, kaì tò skótos. tò dè phôs hoîon chrômá esti toû diaphanoûs, hótan hêi entelecheíai diaphanès hupò puròs è toioútou hoîon tò áno sôma· kaì gàr toútoi ti hupárchei hèn kaì tautón. tí mèn oûn tò diaphanès kaì tí tò phôs, eíretai, hóti oúte pûr oúth’ hólos

418b15σῶμα οὐδʼ ἀπορροὴ σώματος οὐδενός (εἴη γὰρ ἂν σῶμά τι καὶ οὕτως), ἀλλὰ πυρὸς ἢ τοιούτου τινός παρουσία ἐν τῷ διαφανεῖ· οὔτε γὰρ δύο σώματα ἅμα δυνατὸν ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι, δοκεῖ τε τὸ φῶς ἐναντίον εἶναι τῷ σκότει· ἔστι δὲ τὸ σκότος στέρησις τῆς τοιαύτης ἕξεως ἐκ διαφανοῦς, ὥστε δῆλον ὅτιsôma oud’ aporroè sómatos oudenós (eíe gàr àn sômá ti kaì hoútos), allà puròs è toioútou tinós parousía en tôi diaphaneî· oúte gàr dúo sómata háma dunatòn en tôi autôi eînai, dokeî te tò phôs enantíon eînai tôi skótei· ésti dè tò skótos stéresis tês toiaútes héxeos ek diaphanoûs, hóste dêlon hóti

418b20καὶ ἡ τούτου παρουσία τὸ φῶς ἐστιν. καὶ οὐκ ὀρθῶς Ἐμπεδοκλῆς, οὐδʼ εἴ τις ἄλλος οὕτως εἴρηκεν, ὡς φερομένου τοῦ φωτὸς καὶ τεινομένου ποτὲ μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τοῦ περιέχοντος, ἡμᾶς δὲ λανθάνοντος· τοῦτο γάρ ἐστι καὶ παρὰ τὴν τοῦ λόγου ἐνάργειαν καὶ παρὰ τὰ φαινόμενα· ἐν μιkaì he toútou parousía tò phôs estin. kaì ouk orthôs Empedoklês, oud’ eí tis állos hoútos eíreken, hos pheroménou toû photòs kaì teinoménou potè metaxù tês gês kaì toû periéchontos, hemâs dè lanthánontos· toûto gár esti kaì parà tèn toû lógou enárgeian kaì parà tà phainómena· en mi

418b25κρῷ μὲν γὰρ διαστήματι λάθοι ἄν, ἀπʼ ἀνατολῆς δʼ ἐπὶ δυσμὰς τὸ λανθάνειν μέγα λίαν τὸ αἴτημα. ἔστι δὲ χρώματος μὲν δεκτικὸν τὸ ἄχρουν, ψόφου δὲ τὸ ἄψοφον. ἄχρουν δʼ ἐστὶ τὸ διαφανὲς καὶ τὸ ἀόρατον ἢ τὸ μόλις ὁρώμενον, οἶον δοκεῖ τὸ σκοτεινόν. τοιοῦτον δὲ τὸ διαφανὲςkrôi mèn gàr diastémati láthoi án, ap’ anatolês d’ epì dusmàs tò lanthánein méga lían tò aítema. ésti dè chrómatos mèn dektikòn tò áchroun, psóphou dè tò ápsophon. áchroun d’ estì tò diaphanès kaì tò aóraton è tò mólis horómenon, oîon dokeî tò skoteinón. toioûton dè tò diaphanès

418b30μέν, ἀλλʼ οὐχ ὅταν ᾗ ἐντελεχείᾳ διαφανές, ἀλλʼ ὅταν δυνάμει· ἡ γὰρ αὐτὴ φύσις ὁτὲ μὲν σκότος ὁτὲ δὲ φῶς ἐστίν. οὐ πάντα δὲ ὁρατὰ ἐν φωτί ἐστιν, ἀλλὰ μόνον ἑκάστουmén, all’ ouch hótan hêi entelecheíai diaphanés, all’ hótan dunámei· he gàr autè phúsis hotè mèn skótos hotè dè phôs estín. ou pánta dè horatà en photí estin, allà mónon hekástou

419a1τὸ οἰκεῖον χρῶμα· ἔνια γὰρ ἐν μὲν τῷ φωτὶ οὐχ ὁρᾶται, ἐν δὲ τῷ σκότει ποιεῖ αἴσθησιν, οἷον τὰ πυρώδη φαινόμενα καὶ λάμποντα (ἀνώνυμα δʼ ἐστὶ ταῦτα ἑνὶ ὀνόματι), οἶον μύκης, κέρας, κεφαλαὶ ἰχθύων καὶ λεπίδες καὶ ὀφθαλμοί·tò oikeîon chrôma· énia gàr en mèn tôi photì ouch horâtai, en dè tôi skótei poieî aísthesin, hoîon tà puróde phainómena kaì lámponta (anónuma d’ estì taûta henì onómati), oîon múkes, kéras, kephalaì ichthúon kaì lepídes kaì ophthalmoí·

419a5ἀλλʼ οὐδενὸς ὁρᾶται τούτων τὸ οἰκεῖον χρῶμα. διʼ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν ταῦτα ὁρᾶται, ἄλλος λόγος· νῦν δʼ ἐπὶ τοσοῦτον φανερόν ἐστιν, ὅτι τὸ μὲν ἐν φωτὶ ὁρώμενον χρῶμα. διὸ καὶ οὐχ ὁρᾶται ἄνευ φωτός· τοῦτο γὰρ ἧν αὐτῷ τὸ χρώματι εἶναι, τὸ κινητικῷ εἶναι τοῦ κατʼ ἐνέργειαν διαφανοῦς·all’ oudenòs horâtai toúton tò oikeîon chrôma. di’ hèn mèn oûn aitían taûta horâtai, állos lógos· nûn d’ epì tosoûton phanerón estin, hóti tò mèn en photì horómenon chrôma. diò kaì ouch horâtai áneu photós· toûto gàr hên autôi tò chrómati eînai, tò kinetikôi eînai toû kat’ enérgeian diaphanoûs·

419a10ἡ δʼ ἐντελέχεια τοῦ διαφανοῦς φῶς ἐστιν. σημεῖον δὲ τούτου φανερόν· ἐὰν γάρ τις θῇ τὸ ἔχον χρῶμα ἐπʼ αὐτὴν τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψεται· ἀλλὰ τὸ μὲν χρῶμα κινεῖ τὸ διαφανές, οἷον τὸν ἀέρα, ὑπό τούτου δὲ συνεχοῦς ὄντος κινεῖται τὸ αἰσθητήριον. οὐ γὰρ καλῶς τοῦτο λέγει Δημόκριτος, οἰόμενος,he d’ entelécheia toû diaphanoûs phôs estin. semeîon dè toútou phanerón· eàn gár tis thêi tò échon chrôma ep’ autèn tèn ópsin, ouk ópsetai· allà tò mèn chrôma kineî tò diaphanés, hoîon tòn aéra, hupó toútou dè sunechoûs óntos kineîtai tò aisthetérion. ou gàr kalôs toûto légei Demókritos, oiómenos,

419a15εἰ γένοιτο κενόν τὸ μεταξύ, ὁρᾶσθαι ἄν ἀκριβῶς καὶ εἰ μύρμηξ ἐν τῷ οὐρανῷ εἴη· τοῦτο γὰρ ἀδύνατόν ἐστιν. πάσχοντος γάρ τι τοῦ αἰσθητικοῦ γίνεται τὸ ὁρᾶν· ὑπʼ αὐτοῦ μὲν οὖν τοῦ ὁρωμένου χρώματος ἀδύνατον· λείπεται δὴ ὑπὸ τοῦ μεταξύ, ὥστʼ ἀναγκαῖόν τι εἶναι μεταξύ· κενοῦ δὲ γενομένουei génoito kenón tò metaxú, horâsthai án akribôs kaì ei múrmex en tôi ouranôi eíe· toûto gàr adúnatón estin. páschontos gár ti toû aisthetikoû gínetai tò horân· hup’ autoû mèn oûn toû horoménou chrómatos adúnaton· leípetai dè hupò toû metaxú, hóst’ anankaîón ti eînai metaxú· kenoû dè genoménou

419a20οὐχ ὅτι ἀκριβῶς, ἀλλʼ ὅλως οὐθὲν ὀφθήσεται. διʼ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν τὸ χρῶμα ἀναγκαῖον ἐν φωτὶ ὁρᾶσθαι, εἴρηται. πῦρ δὲ ἐν ἀμφοῖν ὁρᾶται, καὶ ἐν σκότει καὶ ἐν φωτί, καὶ τοῦτο ἐξ ἀνάγκης· τὸ γὰρ διαφανὲς ὑπὸ τούτου γίνεται διαφανές. ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ ψόφου καὶ ὀσμῆςouch hóti akribôs, all’ hólos outhèn ophthésetai. di’ hèn mèn oûn aitían tò chrôma anankaîon en photì horâsthai, eíretai. pûr dè en amphoîn horâtai, kaì en skótei kaì en photí, kaì toûto ex anánkes· tò gàr diaphanès hupò toútou gínetai diaphanés. ho d’ autòs lógos kaì perì psóphou kaì osmês

419a25ἐστιν· οὐθὲν γὰρ αὐτῶν ἁπτόμενον τοῦ αἰσθητηρίου ποιεῖ τὴν αἴσθησιν, ἀλλʼ ὑπὸ μὲν ὀσμῆς καὶ ψόφου τὸ μεταξὺ κινεῖται, ὑπὸ δὲ τούτου τῶν αἰσθητηρίων ἑκάτερον· ὅταν δʼ ἐπ᾿ αὐτό τις ἐπιθῇ τὸ αἰσθητήριον τὸ ψοφοῦν ἢ τὸ ὄζον, οὐδεμίανestin· outhèn gàr autôn haptómenon toû aistheteríou poieî tèn aísthesin, all’ hupò mèn osmês kaì psóphou tò metaxù kineîtai, hupò dè toútou tôn aistheteríon hekáteron· hótan d’ ep᾿ autó tis epithêi tò aisthetérion tò psophoûn è tò ózon, oudemían

419a30αἴσθησιν ποιήσει. περὶ δὲ ἁφῆς καὶ γεύσεως ἔχει μὲν ὁμοίως, οὐ φαίνεται δέ· διʼ ἣν δʼ αἰτίαν, ὕστερον ἔσται δῆλον. τὸ δὲ μεταξὺ ψόφων μὲν ἀήρ, ὀσμῆς δʼ ἀνώνυμον· κοινὸν γάρ τι πάθος ἐπʼ ἀέρος καὶ ὕδατος ἔστιν, ὥσπερ τὸ διαφανὲς χρώματι, οὕτω τῷ ἔχοντι ὀσμὴν ὃ ἐν ἀμφοτέροιςaísthesin poiései. perì dè haphês kaì geúseos échei mèn homoíos, ou phaínetai dé· di’ hèn d’ aitían, hústeron éstai dêlon. tò dè metaxù psóphon mèn aér, osmês d’ anónumon· koinòn gár ti páthos ep’ aéros kaì húdatos éstin, hósper tò diaphanès chrómati, hoúto tôi échonti osmèn hò en amphotérois

419a35ὑπάρχει τούτοις· φαίνεται γὰρ καὶ τὰ ἔνυδρα τῶν ζῴωνhupárchei toútois· phaínetai gàr kaì tà énudra tôn zóion

419b1ἔχειν αἴσθησιν ὀσμῆς. ἀλλʼ ὁ μὲν ἄνθρωπος, καὶ τῶν πεζῶν ὅσα ἀναπνεῖ, ἀδυνατεῖ ὀσμᾶσθαι μὴ ἀναπνέοντα. ἡ δʼ αἰτία καὶ περὶ τούτων ὕστερον λεχθήσεται.échein aísthesin osmês. all’ ho mèn ánthropos, kaì tôn pezôn hósa anapneî, adunateî osmâsthai mè anapnéonta. he d’ aitía kaì perì toúton hústeron lechthésetai.