De l'âme, livre 2, chapitre 9

421a5Περὶ δὲ ὀσμῆς καὶ ὀσφραντοῦ ἧττον εὐδιόριστόν ἐστι τῶν εἰρημένων· οὐ γὰρ δῆλον ποῖόν τί ἐστιν ἡ ὀσμή, οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἢ τὸ χρῶμα. αἴτιον δʼ ὅτι τὴν αἴσθησιν ταύτην οὐκPerì dè osmês kaì osphrantoû hêtton eudióristón esti tôn eireménon· ou gàr dêlon poîón tí estin he osmé, hoútos hos ho psóphos è tò chrôma. aítion d’ hóti tèn aísthesin taúten ouk

421a10ἔχομεν ἀκριβῆ, ἀλλὰ χείρω πολλῶν ζῴων· φαύλως γὰρ ἄνθρωπος ὀσμᾶται, καὶ οὐθενὸς αἰσθάνεται τῶν ὀσφραντῶν ἄνευ τοῦ λυπηροῦ ἢ τοῦ ἡδέος, ὡς οὐκ ὄντος ἀκριβοῦς τοῦ αἰσθητηρίου. εὔλογον δʼ οὕτω καὶ τὰ σκληρόφθαλμα τῶν χρωμάτων αἰσθάνεσθαι, καὶ μὴ διαδήλους αὐτοῖς εἶναι τὰςδιαφορὰς τῶν χρωμάτων πλὴν τῷ φοβερῷ καὶ ἀφόβῳ· οὕτωéchomen akribê, allà cheíro pollôn zóion· phaúlos gàr ánthropos osmâtai, kaì outhenòs aisthánetai tôn osphrantôn áneu toû luperoû è toû hedéos, hos ouk óntos akriboûs toû aistheteríou. eúlogon d’ hoúto kaì tà skleróphthalma tôn chromáton aisthánesthai, kaì mè diadélous autoîs eînai tàsdiaphoràs tôn chromáton plèn tôi phoberôi kaì aphóboi· hoúto

421a15δὲ καὶ περὶ τὰς ὀσμὰς τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος. ἔοικε μὲν γὰρ ἀνάλογον ἔχἐιν πρὸς τὴν γεῦσιν, καὶ ὁμοίως τὰ εἴδη τῶν χυμῶν τοῖς τῆς ὀσμῆς, ἀλλʼ ἀκριβεστέραν ἔχομεν τὴν γεῦσιν διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ἁφήν τινα, ταύτην δʼ ἔχειν τὴν αἴσθησιν τὸν ἄνθρωπον ἀκριβεστάτην· ἐν μὲν γὰρ ταῖς ἄλλαιςdè kaì perì tàs osmàs tò tôn anthrópon génos. éoike mèn gàr análogon échein pròs tèn geûsin, kaì homoíos tà eíde tôn chumôn toîs tês osmês, all’ akribestéran échomen tèn geûsin dià tò eînai autèn haphén tina, taúten d’ échein tèn aísthesin tòn ánthropon akribestáten· en mèn gàr taîs állais

421a20λείπεται πολλῶν τῶν ζῴων, κατὰ δὲ τὴν ἁφὴν πολλῷ τῶν ἄλλων διαφερόντως ἀκριβοῖ. διὸ καὶ φρονιμώτατόν ἐστι τῶν ζῴων. σημεῖον δὲ τὸ καὶ ἐν τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων παρὰ τὸ αἰσθητήριον τοῦτο εἶναι εὐφυεῖς καὶ ἀφυεῖς, παῤ ἄλλο δὲ μηδέν· οἱ μὲν γὰρ σκληρόσαρκοι ἀφυεῖς τὴν διάνοιαν,leípetai pollôn tôn zóion, katà dè tèn haphèn pollôi tôn állon diapheróntos akriboî. diò kaì phronimótatón esti tôn zóion. semeîon dè tò kaì en tôi génei tôn anthrópon parà tò aisthetérion toûto eînai euphueîs kaì aphueîs, par állo dè medén· hoi mèn gàr sklerósarkoi aphueîs tèn diánoian,

421a25οἱ δὲ μαλακόσαρκοι εὐφυεῖς. ἔστι δʼ, ὥσπερ χυμὸς μὲν γλυκὺς ὁ δὲ πικρός, οὕτω καὶ ὀσμαί. ἀλλὰ τὰ μὲν ἔχουσι τὴν ἀνάλογον ὀσμὴν καὶ χυμόν, λέγω δὲ οἷον γλυκεῖαν ὀσμὴν καὶ γλυκὺν χυμόν, τὰ δὲ τοὐναντίον. ὁμοίως δὲ καὶ δριμεῖα καὶ αὐστηρὰ καὶ ὀξεῖα καὶ λιπαρά ἐστιν ὀσμήἀλλʼhoi dè malakósarkoi euphueîs. ésti d’, hósper chumòs mèn glukùs ho dè pikrós, hoúto kaì osmaí. allà tà mèn échousi tèn análogon osmèn kaì chumón, légo dè hoîon glukeîan osmèn kaì glukùn chumón, tà dè tounantíon. homoíos dè kaì drimeîa kaì austerà kaì oxeîa kaì lipará estin osméall’

421a30ὥσπερ εἴπομεν, διὰ τὸ μὴ σφόδρα διαδήλους εἶναι τὰς ὀσμὰς ὥσπερ τοὺς χυμούς, ἀπὸ τούτων εἴληφε τὰ ὀνόματα καθʼ ὁμοιότητα τῶν πραγμάτων· ἡ μὲν γὰρ γλυκεῖαhósper eípomen, dià tò mè sphódra diadélous eînai tàs osmàs hósper toùs chumoús, apò toúton eílephe tà onómata kath’ homoióteta tôn pragmáton· he mèn gàr glukeîa

421b1[ἀπὸ τοῦ] κρόκου καὶ μέλιτος, ἡ δὲ δριμεῖα θύμου καὶ τῶν τοιούτων· τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. ἔστι δʼ ὥσπερ καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων, ἡ μὲν τοῦ ἀκουστοῦ καὶ ἀνηκούστου, ἡ δὲ τοῦ ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου, καὶ ἡ ὄσφρησις[apò toû] krókou kaì mélitos, he dè drimeîa thúmou kaì tôn toioúton· tòn autòn dè trópon kaì epì tôn állon. ésti d’ hósper kaì he akoè kaì hekáste tôn aisthéseon, he mèn toû akoustoû kaì anekoústou, he dè toû horatoû kaì aorátou, kaì he ósphresis

421b5τοῦ ὀσφραντοῦ καὶ ἀνοσφράντου. ἀνόσφραντον δὲ τὸ μὲν παρὰ τὸ ἀδύνατον εἶναι μηδʼ ὅλως ἔχειν ὀσμήν, τὸ δὲ μικρὰν ἔχον καὶ φαύλην. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἄγευστον λέγεται. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις διὰ τοῦ μεταξύ, οἷον ἀέρος ἢ ὕδατος·toû osphrantoû kaì anosphrántou. anósphranton dè tò mèn parà tò adúnaton eînai med’ hólos échein osmén, tò dè mikràn échon kaì phaúlen. homoíos dè kaì tò ágeuston légetai. ésti dè kaì he ósphresis dià toû metaxú, hoîon aéros è húdatos·

421b10καὶ γὰρ τὰ ἔνυδρα δοκοῦσιν ὀσμῆς αἰσθάνεσθαι, ὁμοίως καὶ τὰ ἔναιμα καὶ τὰ ἄναιμα, ὥσπερ καὶ τὰ ἐν τῷ ἀέρι· καὶ γὰρ τούτων ἔνια πόρρωθεν ἀπαντᾷ πρὸς τὴν τροφὴν ὕποσμα γινόμενα. διὸ καὶ ἄπορον φαίνεται εἰ πάντα μὲν ὁμοίως ὀσμᾶται, ὁ δʼ ἄνθρωπος ἀναπνέων μέν, μὴ ἀναπνέων δὲkaì gàr tà énudra dokoûsin osmês aisthánesthai, homoíos kaì tà énaima kaì tà ánaima, hósper kaì tà en tôi aéri· kaì gàr toúton énia pórrothen apantâi pròs tèn trophèn húposma ginómena. diò kaì áporon phaínetai ei pánta mèn homoíos osmâtai, ho d’ ánthropos anapnéon mén, mè anapnéon dè

421b15ἀλλʼ ἐκπνέων ἢ κατέχων τὸ πνεῦμα οὐκ ὀσμᾶται, οὔτε πόρρωθεν οὔτʼ ἐγγύθεν, οὐδʼ ἂν ἐπὶ τοῦ μυκτῆρος ἐντὸς τεθῇ· καὶ τὸ μὲν ἐπʼ αὐτῷ τιθέμενον τῷ αἰσθητηρίῳ ἀναίσθητον εἶναι κοινὸν πάντων, ἀλλὰ τὸ ἄνευ τοῦ ἀναπνεῖν μὴ αἰσθάνεσθαι ἴδιον ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων· δῆλον δὲ πειρωμένοις· ὥστεall’ ekpnéon è katéchon tò pneûma ouk osmâtai, oúte pórrothen oút’ engúthen, oud’ àn epì toû muktêros entòs tethêi· kaì tò mèn ep’ autôi tithémenon tôi aistheteríoi anaístheton eînai koinòn pánton, allà tò áneu toû anapneîn mè aisthánesthai ídion epì tôn anthrópon· dêlon dè peiroménois· hóste

421b20τὰ ἄναιμα, ἐπειδὴ οὐκ ἀναπνέουσιν, ἑτέραν ἄν τινʼ αἴσθησιν ἔχοι παρὰ τὰς λεγομένας. ἀλλʼ ἀδύνατον, εἴπερ τῆς ὀσμῆς αἰσθάνεται· ἡ γὰρ τοῦ ὀσφραντοῦ αἴσθησις καὶ δυσώδους καὶ εὐώδους ὄσφρησίς ἐστιν. ἔτι δὲ καὶ φθειρόμενα φαίνεται ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν ὀσμῶν ὑφʼ ὧνπερ ἄνθρωπος, οἷον ἀσφάλτουtà ánaima, epeidè ouk anapnéousin, hetéran án tin’ aísthesin échoi parà tàs legoménas. all’ adúnaton, eíper tês osmês aisthánetai· he gàr toû osphrantoû aísthesis kaì dusódous kaì euódous ósphresís estin. éti dè kaì phtheirómena phaínetai hupò tôn ischurôn osmôn huph’ hônper ánthropos, hoîon aspháltou

421b25καὶ θείου καὶ τῶν τοιούτων. ὀσφραίνεσθαι μὲν οὖν ἀναγκαῖον, ἀλλʼ οὐκ ἀναπνέοντα. ἔοικε δὲ τοῖς ἀνθρώποις διαφέρειν τὸ αἰσθητήριον τοῦτο πρὸς τὸ τῶν ἄλλων ζῴων, ὥσπερ τὰ ὄμματα πρὸς τὰ τῶν σκληροφθάλμων—τὰ μὲν γὰρ ἔχει φράγμα καὶ ὥσπερ ἔλυτρον τὰ βλέφαρα, ἃ μὴ κινήσαςkaì theíou kaì tôn toioúton. osphraínesthai mèn oûn anankaîon, all’ ouk anapnéonta. éoike dè toîs anthrópois diaphérein tò aisthetérion toûto pròs tò tôn állon zóion, hósper tà ómmata pròs tà tôn sklerophthálmon—tà mèn gàr échei phrágma kaì hósper élutron tà bléphara, hà mè kinésas

421b30μηδʼ ἀνασπάσας οὐχ ὁρᾷ· τὰ δὲ σκληρόφθαλμα οὐδὲν ἔχει τοιοῦτον, ἀλλʼ εὐθέως ὁρᾷ τὰ γινόμενα ἐν τῷ διαφανεῖ—οὕτως οὖν καὶ τὸ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον τοῖς μὲν ἀκάλυφες εἶναι, ὥσπερ τὸ ὄμμα, τοῖς δὲ τὸν ἀέρα δεχομένοιςmed’ anaspásas ouch horâi· tà dè skleróphthalma oudèn échei toioûton, all’ euthéos horâi tà ginómena en tôi diaphaneî—oútos oûn kaì tò osphrantikòn aisthetérion toîs mèn akáluphes eînai, hósper tò ómma, toîs dè tòn aéra dechoménois

422a1ἔχειν ἐπικάλυμμα, ὃ ἀναπνεόντων ἀποκαλύπτεται, διευρυνομένων τῶν φλεβίων καὶ τῶν πόρων. καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀναπνέοντα οὐκ ὀσμᾶται ἐν τῷ ὑγρῷ· ἀναγκαῖον γὰρ ὀσφρανθῆναι ἀναπνεύσαντα, τοῦτο δὲ ποιεῖν ἐν τῷ ὑγρῷéchein epikálumma, hò anapneónton apokalúptetai, dieurunoménon tôn phlebíon kaì tôn póron. kaì dià toûto tà anapnéonta ouk osmâtai en tôi hugrôi· anankaîon gàr osphranthênai anapneúsanta, toûto dè poieîn en tôi hugrôi

422a5ἀδύνατον. ἔστι δʼ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ, ὥσπερ ὁ χυμὸς τοῦ ὑγροῦ, τὸ δὲ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον δυνάμει τοιοῦτον.adúnaton. ésti d’ he osmè toû xeroû, hósper ho chumòs toû hugroû, tò dè osphrantikòn aisthetérion dunámei toioûton.