De l'âme, livre 3, chapitre 2

425b10Ἐπεὶ δʼ αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν καὶ ἀκούομεν, ἀνάγκη ἢ τῇ ὄψει αἰσθάνεσθαι ὅτι ὁρᾷ, ἢ ἑτέρᾳ. ἀλλʼ ἡ αὐτὴ ἔσται τῆς ὄψεως καὶ τοῦ ὑποκειμένου χρώματος. ὥστε ἢ δύο τοῦEpeì d’ aisthanómetha hóti horômen kaì akoúomen, anánke è têi ópsei aisthánesthai hóti horâi, è hetérai. all’ he autè éstai tês ópseos kaì toû hupokeiménou chrómatos. hóste è dúo toû

425b15αὐτοῦ ἔσονται ἢ αὐτὴ αὑτῆς. ἔτι δʼ εἰ καὶ ἑτέρα εἴη ἡ τῆς ὄψεως αἴσθησις, ἢ εἰς ἄπειρον εἶσιν ἢ αὐτή τις ἔσται αὑτῆς· ὥστʼ ἐπὶ τῆς πρώτης τοῦτο ποιητέον. ἔχει δʼ ἀπορίαν· εἰ γὰρ τὸ τῇ ὄψει αἰσθάνεσθαί ἐστιν ὁρᾶν, ὁρᾶται δὲ χρῶμα ἢ τὸ ἔχον, εἰ ὄψεταί τις τὸ ὁρᾶν, καὶ χρῶμα ἕξει τὸ ὁρᾶν πρῶτον.autoû ésontai è autè hautês. éti d’ ei kaì hetéra eíe he tês ópseos aísthesis, è eis ápeiron eîsin è auté tis éstai hautês· hóst’ epì tês prótes toûto poietéon. échei d’ aporían· ei gàr tò têi ópsei aisthánesthaí estin horân, horâtai dè chrôma è tò échon, ei ópsetaí tis tò horân, kaì chrôma héxei tò horân prôton.

425b20φανερὸν τοίνυν ὅτι οὐχ ἓν τὸ τῇ ὄψει αἰσθάνεσθαι· καὶ γὰρ ὅταν μὴ ὁρῶμεν, τῇ ὄψει κρίνομεν καὶ τὸ σκότος καὶ τὸ φῶς, ἀλλʼ οὐχ ὡσαύτως. ἔτι δὲ καὶ τὸ ὁρῶν ἔστιν ὡς κεχρωμάτισται· τὸ γὰρ αἰσθητήριον δεκτικὸν τοῦ αἰσθητοῦ ἄνευ τῆς ὕλης ἕκαστον. διὸ καὶ ἀπελθόντων τῶν αἰσθητῶν ἔνεισιν αἰσθήσεις καὶ φαντασίαι ἐν τοῖς αἰσθητηρίοις.phaneròn toínun hóti ouch hèn tò têi ópsei aisthánesthai· kaì gàr hótan mè horômen, têi ópsei krínomen kaì tò skótos kaì tò phôs, all’ ouch hosaútos. éti dè kaì tò horôn éstin hos kechromátistai· tò gàr aisthetérion dektikòn toû aisthetoû áneu tês húles hékaston. diò kaì apelthónton tôn aisthetôn éneisin aisthéseis kaì phantasíai en toîs aistheteríois.

425b25ἡ δὲ τοῦ αἰσθητοῦ ἐνέργεια καὶ τῆς αἰσθήσεως ἡ αὐτὴ μέν ἐστι καὶ μία, τὸ δʼ εἶναι οὐ τὸ αὐτὸ αὐταῖς· λέγω δʼ οἷον ὁ ψόφος ὁ κατʼ ἐνέργειαν καὶ ἡ ἀκοὴ ἡ κατʼ ἐνέργειαν· ἔστι γὰρ ἀκοὴν ἔχοντα μὴ ἀκούειν, καὶ τὸ ἔχον ψόφον οὐκ ἀοὶ ψοφεῖ· ὅταν δʼ ἐνεργῇ τὸ δυνάμενον ἀκούειν καὶ ψοφῇ τὸ δυνάμενον ψοφεῖν, τότεhe dè toû aisthetoû enérgeia kaì tês aisthéseos he autè mén esti kaì mía, tò d’ eînai ou tò autò autaîs· légo d’ hoîon ho psóphos ho kat’ enérgeian kaì he akoè he kat’ enérgeian· ésti gàr akoèn échonta mè akoúein, kaì tò échon psóphon ouk aoì psopheî· hótan d’ energêi tò dunámenon akoúein kaì psophêi tò dunámenon psopheîn, tóte

425b30ἡ κατʼ ἐνέργειαν ἀκοὴ ἅμα γίνεται καὶ ὁ κατʼ ἐνέργειαν ψόφος, ὧν εἴποιεν ἄν τις τὸ μὲν εἶναι ἄκουσιν τὸ δὲ ψόφησιν.he kat’ enérgeian akoè háma gínetai kaì ho kat’ enérgeian psóphos, hôn eípoien án tis tò mèn eînai ákousin tò dè psóphesin.

426a1εἰ δή ἐστιν ἡ κίνησις καὶ ἡ ποίησις [καὶ τὸ πάθος] ἐν τῷ ποιουμένῳ, ἀνάγκη καὶ τὸν ψόφον καὶ τὴν ἀκοὴν τὴν κατʼ ἐνέργειαν ἐν τῇ κατὰ δύναμιν εἶναι· ἡ γὰρ τοῦ ποιητικοῦ καὶ κινητικοῦ ἐνέργεια ἐν τῷ πάσχοντι ἐγγίνεται· διὸ οὐκ ἀνάγκη τὸei dé estin he kínesis kaì he poíesis [kaì tò páthos] en tôi poiouménoi, anánke kaì tòn psóphon kaì tèn akoèn tèn kat’ enérgeian en têi katà dúnamin eînai· he gàr toû poietikoû kaì kinetikoû enérgeia en tôi páschonti engínetai· diò ouk anánke tò

426a5κινοῦν κινεῖσθαι. ἡ μὲν οὖν τοῦ ψοφητικοῦ ἐνέργειά ἐστι ψόφος ἢ ψόφησις, ἡ δὲ τοῦ ἀκουστικοῦ ἀκοὴ ἢ ἄκουσις· διττὸν γὰρ ἡ ἀκοή, καὶ διττὸν ὁ ψόφος. ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων καὶ αἰσθητῶν. ὥσπερ γὰρ καὶ ἡ ποίησις καὶ ἡ πάθησις ἐν τῷ πάσχοντι ἀλλʼ οὐκ ἐν τῷ ποιοῦντι, οὕτω καὶ ἡ τοῦkinoûn kineîsthai. he mèn oûn toû psophetikoû enérgeiá esti psóphos è psóphesis, he dè toû akoustikoû akoè è ákousis· dittòn gàr he akoé, kaì dittòn ho psóphos. ho d’ autòs lógos kaì epì tôn állon aisthéseon kaì aisthetôn. hósper gàr kaì he poíesis kaì he páthesis en tôi páschonti all’ ouk en tôi poioûnti, hoúto kaì he toû

426a10αἰσθητοῦ ἐνέργεια καὶ ἡ τοῦ αἰσθητικοῦ ἐν τῷ αἰσθητικῷ. ἀλλʼ ἐπʼ ἐνίων μὲν ὠνόμασται, οἷον ἡ ψόφησις καὶ ἡ ἄκουσις, ἐπʼ ἐνίων δʼ ἀνώνυμον θάτερον· ὅρασις γὰρ λέγεται ἡ τῆς ὄψεως ἐνέργεια, ἡ δὲ τοῦ χρώματος ἀνώνυμος, καὶ γεῦσις ἡ τοῦ γευστικοῦ, ἡ δὲ τοῦ χυμοῦ ἀνώνυμος. ἐπεὶ δὲ μία μέν ἐστινaisthetoû enérgeia kaì he toû aisthetikoû en tôi aisthetikôi. all’ ep’ eníon mèn onómastai, hoîon he psóphesis kaì he ákousis, ep’ eníon d’ anónumon tháteron· hórasis gàr légetai he tês ópseos enérgeia, he dè toû chrómatos anónumos, kaì geûsis he toû geustikoû, he dè toû chumoû anónumos. epeì dè mía mén estin

426a15ἐνέργεια ἡ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ τοῦ αἰσθητικοῦ, τὸ δʼ εἶναι ἕτερον, ἀνάγκη ἅμα φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι τὴν οὕτω λεγομένην ἀκοὴν καὶ ψόφον, καὶ χυμὸν δὴ καὶ γεῦσιν, καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως· τὰ δὲ κατὰ δύναμιν λεγόμενα οὐκ ἀνάγκη·enérgeia he toû aisthetoû kaì toû aisthetikoû, tò d’ eînai héteron, anánke háma phtheíresthai kaì sózesthai tèn hoúto legoménen akoèn kaì psóphon, kaì chumòn dè kaì geûsin, kaì tà álla homoíos· tà dè katà dúnamin legómena ouk anánke·

426a20ἀλλʼ οἱ πρότερον φυσιολόγοι τοῦτο οὐ καλῶς ἔλεγον, οὐθὲν οἰόμενοι οὔτε λευκὸν οὔτε μέλαν εἶναι ἄνευ ὄψεως, οὐδὲ χυμὸν ἄνευ γεύσεως. τῇ μὲν γὰρ ἔλεγον ὀρθῶς, τῇ δʼ οὐκ ὀρθῶς· διχῶς γὰρ λεγομένης τῆς αἰσθήσεως καὶ τοῦ αἰσθητοῦ, τῶν μὲν κατὰ δύναμιν τῶν δὲ κατʼ ἐνέργειαν, ἐπὶ τούτωνall’ hoi próteron phusiológoi toûto ou kalôs élegon, outhèn oiómenoi oúte leukòn oúte mélan eînai áneu ópseos, oudè chumòn áneu geúseos. têi mèn gàr élegon orthôs, têi d’ ouk orthôs· dichôs gàr legoménes tês aisthéseos kaì toû aisthetoû, tôn mèn katà dúnamin tôn dè kat’ enérgeian, epì toúton

426a25μὲν συμβαίνει τὸ λεχθέν, ἐπὶ δὲ τῶν ἑτέρων οὐ συμβαίνει. ἀλλʼ ἐκεῖνοι ἁπλῶς ἔλεγον περὶ τῶν λεγομένων οὐχ ἁπλῶς. εἰ δʼ ἡ φωνὴ συμφωνία τίς ἐστιν, ἡ δὲ φωνὴ καὶ ἡ ἀκοὴ ἔστιν ὡς ἕν ἐστι [καὶ ἔστιν ὡς οὐχ ἓν τὸ αὐτό], λόγος δʼ ἡ συμφωνία, ἀνάγκη καὶ τὴν ἀκοὴν λόγον τινὰ εἶναι.mèn sumbaínei tò lechthén, epì dè tôn hetéron ou sumbaínei. all’ ekeînoi haplôs élegon perì tôn legoménon ouch haplôs. ei d’ he phonè sumphonía tís estin, he dè phonè kaì he akoè éstin hos hén esti [kaì éstin hos ouch hèn tò autó], lógos d’ he sumphonía, anánke kaì tèn akoèn lógon tinà eînai.

426a30καὶ διὰ τοῦτο καὶ φθείρει ἕκαστον ὑπερβάλλον, καὶ τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ, τὴν ἀκοήν· ὁμοίως δὲ καὶ ἐν χυμοῖς τὴνkaì dià toûto kaì phtheírei hékaston huperbállon, kaì tò oxù kaì tò barú, tèn akoén· homoíos dè kaì en chumoîs tèn

426b1γεῦσιν, καὶ ἐν χρώμασι τὴν ὄψιν τὸ σφόδρα λαμπρὸν ἢ ζο- φερόν, καὶ ἐν ὀσφρήσει ἡ ἰσχυρὰ ὀσμή, καὶ γλυκεῖα καὶ πικρά, ὡς λόγου τινὸς ὄντος τῆς αἰσθήσεως. διὸ καὶ ἡδέα μέν, ὅταν εἰλικρινῆ καὶ ἀμιγῆ ὄντα ἄγηται εἰς τὸν λόγον, οἷον τὸ ὀξὺ ἢgeûsin, kaì en chrómasi tèn ópsin tò sphódra lampròn è zo- pherón, kaì en osphrései he ischurà osmé, kaì glukeîa kaì pikrá, hos lógou tinòs óntos tês aisthéseos. diò kaì hedéa mén, hótan eilikrinê kaì amigê ónta ágetai eis tòn lógon, hoîon tò oxù è

426b5γλυκὺ ἢ ἁλμυρόν, ἡδέα γὰρ τότε· ὅλως δὲ μᾶλλον τὸ μικτόν, συμφωνία, ἢ τὸ ὀξὺ ἢ τὸ βαρύ [ἁφῇ δὲ τὸ θερμαντὸν ἢ ψυκτόν]· ἡ δʼ αἴσθησις ὁ λόγος· ὑπερβάλλοντα δὲ λύει ἢ φθείρει. ἑκάστη μὲν οὖν αἴσθησις τοῦ ὑποκειμένου αἰσθητοῦ ἐστίν, ὑπάρχουσα ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ ᾗ αἰσθητήριον, καὶ κρίνει τὰς τοῦ ὑποκειμένου αἰσθητοῦ διαφοράς, οἷον λευκὸνglukù è halmurón, hedéa gàr tóte· hólos dè mâllon tò miktón, sumphonía, è tò oxù è tò barú h[aphêi dè tò thermantòn è psuktón]· he d’ aísthesis ho lógos· huperbállonta dè lúei è phtheírei. hekáste mèn oûn aísthesis toû hupokeiménou aisthetoû estín, hupárchousa en tôi aistheteríoi hêi aisthetérion, kaì krínei tàs toû hupokeiménou aisthetoû diaphorás, hoîon leukòn

426b10μὲν καὶ μέλαν ὄψις, γλυκὺ δὲ καὶ πικρόν γεῦσις. ὁμοίως δʼ ἔχει τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ λευκὸν καὶ τὸ γλυκὺ καὶ ἕκαστον τῶν αἰσθητῶν πρὸς ἕκαστον κρίνομεν, τινὶ καὶ αἰσθανόμεθα ὅτι διαφέρει. ἀνάγκη δὴ αἰσθήσει· αἰσθητὰ γάρ ἐστιν. ᾗ καὶ δῆλον ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἔστιmèn kaì mélan ópsis, glukù dè kaì pikrón geûsis. homoíos d’ échei toûto kaì epì tôn állon. epeì dè kaì tò leukòn kaì tò glukù kaì hékaston tôn aisthetôn pròs hékaston krínomen, tinì kaì aisthanómetha hóti diaphérei. anánke dè aisthései· aisthetà gár estin. hêi kaì dêlon hóti he sàrx ouk ésti

426b15τὸ ἔσχατον αἰσθητήριον· ἀνάγκη γὰρ ἄν ἦν ἁπτόμενον αὐτὸ κρίνειν τὸ κρῖνον. οὔτε δὴ κεχωρισμένοις ἐνδέχεται κρίνειν ὅτι ἕτερον τὸ γλυκὺ τοῦ λευκοῦ, ἀλλὰ δεῖ ἐνί τινι ἄμφω δῆλα εἶναι—οὕτω μὲν γὰρ κἂν εἰ τοῦ μὲν ἐγὼ τοῦ δὲ σὺ αἴσθοιο, δῆλον ἄν εἴη ὅτι ἕτερα ἀλλήλων, δεὶ δὲ τὸ ἒν λέγειν ὅτιtò éschaton aisthetérion· anánke gàr án ên haptómenon autò krínein tò krînon. oúte dè kechorisménois endéchetai krínein hóti héteron tò glukù toû leukoû, allà deî ení tini ámpho dêla eînai—oúto mèn gàr kàn ei toû mèn egò toû dè sù aísthoio, dêlon án eíe hóti hétera allélon, deì dè tò èn légein hóti

426b20ἕτερον· ἕτερον γὰρ τὸ γλυκὺ τοῦ λευκοῦ· λέγει ἄρα τὸ αὐτό ὥστε ὡς λέγει, οὕτω καὶ νοεῖ καὶ αἰσθάνεται-ὅτι μὲν οὖν οὐχ οἷόν τε κεχωρισμένοις κρίνειν τὰ κεχωρισμένα, δῆλον· ὅτι δʼ οὐδ’ ἐν κεχωρισμένῳ χρόνῳ, ἐντεῦθεν. ὥσπερ γὰρ τὸ αὐτὸ λέγει ὅτι ἕτερον τὸ ἀγαθὸν καὶ τό κακόν, οὕτω καὶ ὅτε θάτερονhéteron· héteron gàr tò glukù toû leukoû· légei ára tò autó hóste hos légei, hoúto kaì noeî kaì aisthánetai-óti mèn oûn ouch hoîón te kechorisménois krínein tà kechorisména, dêlon· hóti d’ oud’ en kechorisménoi chrónoi, enteûthen. hósper gàr tò autò légei hóti héteron tò agathòn kaì tó kakón, hoúto kaì hóte tháteron

426b25λέγει ὅτι ἕτερον καὶ θάτερον, οὐ κατὰ συμβεβηκὸς τὸ ὅτε (λέγω δʼ, οἷον νῦν λέγω ὅτι ἕτερον, οὐ μέντοι ὅτι νῦν· ἕτερον), ἀλλʼ οὕτω λέγει, καὶ νῦν καὶ ὅτι νῦν· ἄμα ἄρα. ὥστε ἀχώριστον καὶ ἐν ἀχωρίστῳ χρόνῳ. ἀλλὰ μὴν ἀδύνατον ἄμα τὰς ἐναντίας κινήσεις κινεῖσθαι τὸ αὐτὸ ᾗ ἀδιαίρετον, καὶ ἐνlégei hóti héteron kaì tháteron, ou katà sumbebekòs tò hóte (légo d’, hoîon nûn légo hóti héteron, ou méntoi hóti nûn· héteron), all’ hoúto légei, kaì nûn kaì hóti nûn· áma ára. hóste achóriston kaì en achorístoi chrónoi. allà mèn adúnaton áma tàs enantías kinéseis kineîsthai tò autò hêi adiaíreton, kaì en

426b30ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ. εἰ γὰρ γλυκύ, ὡδὶ κινεῖ τὴν αἴσθησιν ἢ τὴν νόησιν, τὸ δὲ πικρόν ἐναντίως, καὶ τὸ λευκὸν ἑτέρως.adiairétoi chrónoi. ei gàr glukú, hodì kineî tèn aísthesin è tèn nóesin, tò dè pikrón enantíos, kaì tò leukòn hetéros.

427a1ἄρʼ οὖν ἄμα μὲν καὶ ἀριθμῷ ἀδιαίρετον καὶ ἀχώριστον τὸ κρῖνον, τῷ εἶναι δὲ κεχωρισμένον; ἔστι δή πως ὡς τὸ διαιρετὸν τῶν διῃρημένων αἰσθάνεται, ἔστι δʼ ὡς ᾗ ἀδιαίρετον· τῷár’ oûn áma mèn kaì arithmôi adiaíreton kaì achóriston tò krînon, tôi eînai dè kechorisménon; ésti dé pos hos tò diairetòn tôn dieireménon aisthánetai, ésti d’ hos hêi adiaíreton· tôi

427a5εἶναι μὲν γὰρ διαιρετόν, τόπῳ δὲ καὶ ἀριθμῷ ἀδιαίρετον. ἢ οὐχ οἷόν τε; δυνάμει μὲν γὰρ τὸ αὐτὸ καὶ ἀδιαίρετον τἀναντία, τῷ δʼ εἶναι οὔ, ἀλλὰ τῷ ἐνεργεῖσθαι διαιρετόν, καὶ οὐχ οἶόν τε ἄμα λευκόν καὶ μέλαν εἶναι, ὥστʼ οὐδὲ τὰ εἴδη πάσχειν αὐτῶν, εἰ τοιοῦτον ἡ αἴσθησις καὶ ἡ νόησις. ἀλλʼeînai mèn gàr diairetón, tópoi dè kaì arithmôi adiaíreton. è ouch hoîón te; dunámei mèn gàr tò autò kaì adiaíreton tanantía, tôi d’ eînai oú, allà tôi energeîsthai diairetón, kaì ouch oîón te áma leukón kaì mélan eînai, hóst’ oudè tà eíde páschein autôn, ei toioûton he aísthesis kaì he nóesis. all’

427a10ὤσπερ ἣν καλοῦσί τινες στιγμήν, ᾖ μία καὶ δύο, ταύτῃ ἀδιαίρετος> καὶ διαιρετή. ᾗ μὲν οὖν ἀδιαίρετον, ἓν τό κρῖνόν ἐστι καὶ ἄμα, ᾖ δὲ διαιρετόν ὑπάρχει, δὶς τῷ αὐτῷ χρῆται σημείῳ ἅμα· μὲν οὖν δὶς χρῆται τῷ πέρατι, δύο κρίνει καὶ [κεχωρισμένα] ἔστιν ὡς κεχωρισμένως· ᾖ δὲ ἐνί, ἓν καὶ ἅμα. περὶ μὲνósper hèn kaloûsí tines stigmén, êi mía kaì dúo, taútei adiaíretos> kaì diaireté. hêi mèn oûn adiaíreton, hèn tó krînón esti kaì áma, êi dè diairetón hupárchei, dìs tôi autôi chrêtai semeíoi háma· mèn oûn dìs chrêtai tôi pérati, dúo krínei kaì [kechorisména] éstin hos kechorisménos· êi dè ení, hèn kaì háma. perì mèn

427a15οὖν τῆς ἀρχῆς ἢ φαμὲν τὸ ζῷον αἰσθητικόν εἶναι, διωv τὸν τρόπον τοῦτον.oûn tês archês è phamèn tò zôion aisthetikón eînai, diov tòn trópon toûton.