De l'âme, livre 3, chapitre 10

433a5Φαίνεται δέ γε δύο ταῦτα κινοῦντα, ἢ ὄρεξις ἢ νοῦς, εἴPhaínetai dé ge dúo taûta kinoûnta, è órexis è noûs, eí

433a10τις τὴν· φαντασίαν τιθείη ὡς νόησίν τινα· πολλοὶ γὰρ παρὰ τὴν ἐπιστήμην ἀκολουθοῦσι ταῖς φαντασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις οὐ νόησις οὐδὲ λογισμὸς ἔστιν, ἀλλὰ φαντασία. ἄμφω ἄρα ταῦτα κινητικὰ κατὰ τόπον, νοῦς καὶ ὄρεξις, νοῦς δὲ ὁ ἕνεκά του λογιζόμενος καὶ ὁ πρακτικός· διαφέρειtis tèn· phantasían titheíe hos nóesín tina· polloì gàr parà tèn epistémen akolouthoûsi taîs phantasíais, kaì en toîs állois zóiois ou nóesis oudè logismòs éstin, allà phantasía. ámpho ára taûta kinetikà katà tópon, noûs kaì órexis, noûs dè ho héneká tou logizómenos kaì ho praktikós· diaphérei

433a15δὲ τοῦ θεωρητικοῦ τῷ τέλει. καὶ ἡ ὄρεξις δʼ ἕνεκά του πᾶσα· οὗ γὰρ ἡ ὄρεξις, αὕτη ἀρχὴ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ· τὸ δʼ ἔσχατον ἀρχὴ τῆς πράξεως. ὥστε εὐλόγως δύο ταῦτα φαίνεται τὰ κινοῦντα, ὄρεξις καὶ διάνοια πρακτική· τό ὀρεκτὸν γὰρ κινεῖ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ διάνοια κινεῖ, ὅτι ἀρχὴ αὐτῆς ἐστι τὸdè toû theoretikoû tôi télei. kaì he órexis d’ héneká tou pâsa· hoû gàr he órexis, haúte archè toû praktikoû noû· tò d’ éschaton archè tês práxeos. hóste eulógos dúo taûta phaínetai tà kinoûnta, órexis kaì diánoia praktiké· tó orektòn gàr kineî, kaì dià toûto he diánoia kineî, hóti archè autês esti tò

433a20ὀρεκτόν. καὶ ἡ φαντασία δὲ ὅταν κινῇ, οὐ κινεῖ ἄνευ ὀρέξεως. ἓν δή τι τὸ κινοῦν, τὸ ὀρεκτικόν. εἰ γὰρ δύο, νοῦς καὶ ὄρεξις, ἐκίνουν, κατὰ κοινὸν ἄν· τι ἐκίνουν εἶδος· νῦν δὲ ὁ μὲν νοῦς οὐ φαίνεται κινῶν ἄνευ ὀρέξεως (ἡ γὰρ βούλησις ὄρεξις, ὅταν δὲ κατὰ τὸν λογισμὸν κινῆται, καὶ κατὰ βούλησιν κινεῖται),orektón. kaì he phantasía dè hótan kinêi, ou kineî áneu oréxeos. hèn dé ti tò kinoûn, tò orektikón. ei gàr dúo, noûs kaì órexis, ekínoun, katà koinòn án· ti ekínoun eîdos· nûn dè ho mèn noûs ou phaínetai kinôn áneu oréxeos h(e gàr boúlesis órexis, hótan dè katà tòn logismòn kinêtai, kaì katà boúlesin kineîtai),

433a25ἡ δʼ ὄρεξις κινεῖ καὶ παρὰ τὸν λογισμόν· ἡ γὰρ ἐπιθυμία ὄρεξίς τίς ἐστιν. νοῦς μὲν οὖν πᾶς ὀρθός ἐστιν· ὄρεξις δὲ καὶ φαντασία καὶ ὀρθὴ καὶ οὐκ ὀρθή. διὸ ἀεὶ κινεῖ μὲν τὸ ὀρεκτόν, ἀλλὰ τοῦτʼ ἐστὶν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαινόμενον ἀγαθόν· οὐ πᾶν δέ, ἀλλὰ τὸ πρακτὸν ἀγαθόν. πρακτὸν δʼ ἐστὶ τὸ ἐνδεχόμενον καὶ ἄλλως ἔχειν.he d’ órexis kineî kaì parà tòn logismón· he gàr epithumía órexís tís estin. noûs mèn oûn pâs orthós estin· órexis dè kaì phantasía kaì orthè kaì ouk orthé. diò aeì kineî mèn tò orektón, allà toût’ estìn è tò agathòn è tò phainómenon agathón· ou pân dé, allà tò praktòn agathón. praktòn d’ estì tò endechómenon kaì állos échein.

433a30ὅτι μὲν οὖν ἡ τοιαύτη δύναμις κινεῖ τῆς ψυχῆς, ἡ καλουμένη ὄρεξις, φανερόν. τοῖς δὲ διαιροῦσι τὰ μέρη τῆς ψυχῆς, ἐὰν κατὰhóti mèn oûn he toiaúte dúnamis kineî tês psuchês, he kalouméne órexis, phanerón. toîs dè diairoûsi tà mére tês psuchês, eàn katà

433b1τὰς δυνάμεις διαιρῶσι καὶ χωρίζωσι, πάμπολλα γίνεται, θρεπτικόν, αἰσθητικόν, νοητικόν, βουλευτικόν, ἔτι ὀρεκτικόν· ταῦτα γὰρ πλέον διαφέρει ἀλλήλων ἢ ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμικόν. ἐπεὶ δʼ ὀρέξεις γίνονται ἐναντίαι ἀλλήλαις, τοῦτο δὲ συμtàs dunámeis diairôsi kaì chorízosi, pámpolla gínetai, threptikón, aisthetikón, noetikón, bouleutikón, éti orektikón· taûta gàr pléon diaphérei allélon è epithumetikòn kaì thumikón. epeì d’ oréxeis gínontai enantíai allélais, toûto dè sum

433b5βαίνει ὅταν ὁ λόγος καὶ αἱ ἐπιθυμίαι ἐναντίαι ὦσι, γίνεται δʼ ἐν τοῖς χρόνου αἴσθησιν ἔχουσιν (ὁ μὲν γὰρ νοῦς διὰ τὸ μέλλον ἀνθέλκειν κελεύει, ἡ δʼ ἐπιθυμία διὰ τὸ ἤδη· φαίνεται γὰρ τὸ ἤδη ἡδὺ καὶ ἁπλῶς ἡδὺ καὶ ἀγαθὸν ἁπλῶς, διὰ τὸ μὴ ὁρᾶν τὸ μέλλον), εἴδει μὲν ἓν ἂν εἴη τὸ κινοῦν, τὸbaínei hótan ho lógos kaì hai epithumíai enantíai ôsi, gínetai d’ en toîs chrónou aísthesin échousin h(o mèn gàr noûs dià tò méllon anthélkein keleúei, he d’ epithumía dià tò éde· phaínetai gàr tò éde hedù kaì haplôs hedù kaì agathòn haplôs, dià tò mè horân tò méllon), eídei mèn hèn àn eíe tò kinoûn, tò

433b10ὀρεκτικόν, ἀρεκτικόν—πρῶτον δὲ πάντων τὸ ὀρεκτόν· τοῦτο γὰρ κινεῖ οὐ κινούμενον, τῷ νοηθῆναι ἢ φαντασθῆναι—ἀριθμῷ δὲ πλείω τὰ κινοῦντα. ἐπεὶ δʼ ἔστι τρία, ἓν μὲν τὸ κινοῦν, δεύτερον δʼ ᾧ κινεῖ, ἔτι τρίτον τὸ κινούμενον, τὸ δὲ κινοῦν διττόν, τὸ μὲν ἀκίνητον, τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον, ἔστι δὲ τὸ μὲνorektikón, arektikón—prôton dè pánton tò orektón· toûto gàr kineî ou kinoúmenon, tôi noethênai è phantasthênai—arithmôi dè pleío tà kinoûnta. epeì d’ ésti tría, hèn mèn tò kinoûn, deúteron d’ hôi kineî, éti tríton tò kinoúmenon, tò dè kinoûn dittón, tò mèn akíneton, tò dè kinoûn kaì kinoúmenon, ésti dè tò mèn

433b15ἀκίνητον τὸ πρακτὸν ἀγαθόν, τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον τὸ ὀρεκτικόν (κινεῖται γὰρ τὸ κινούμενον ᾗ ὀρέγεται, καὶ ἡ ὄρεξις κίνησίς τίς ἐστιν, ἡ ἐνεργείᾳ), τὸ δὲ κινούμενον τὸ ζῷον· ᾦ δὲ κινεῖ ὀργάνῳ ἡ ὄρεξις, ἤδη τοῦτο σωματικόν ἐστιν—διὸakíneton tò praktòn agathón, tò dè kinoûn kaì kinoúmenon tò orektikón (kineîtai gàr tò kinoúmenon hêi orégetai, kaì he órexis kínesís tís estin, he energeíai), tò dè kinoúmenon tò zôion· ôi dè kineî orgánoi he órexis, éde toûto somatikón estin—diò

433b20ἐν τοῖς κοινοῖς σώματος καὶ ψυχῆς ἔργοις θεωρητέον περὶ αὐτοῦ. νῦν δὲ ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν, τό κινοῦν ὀργανικῶς ὅπου ἀρχὴ ακαὶ τελευτὴ τὸ αὐτό—οἶον ὁ γιγγλυμός· ἐνταῦθα γάρ τὸ κυρτὸν καὶ τὸ κοῖλον τὸ μὲν τελευτὴ τὸ δʼ ἀρχή (διὸ τὸ μὲν ἠρεμεῖ τὸ δὲ κινείται), λόγῳ μὲν ἕτεραen toîs koinoîs sómatos kaì psuchês érgois theoretéon perì autoû. nûn dè hos en kephalaíoi eipeîn, tó kinoûn organikôs hópou archè akaì teleutè tò autó—oîon ho ginglumós· entaûtha gár tò kurtòn kaì tò koîlon tò mèn teleutè tò d’ arché (diò tò mèn eremeî tò dè kineítai), lógoi mèn hétera

433b25ὄντα, μεγέθει δʼ ἀχώριστα. πάντα γὰρ ὤσει καὶ ἕλξει κινεῖται· διὸ δεῖ, ὥσπερ ἐν κύκλῳ, μένειν τι, καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεσθαι τὴν κίνησιν. ὅλως μὲν οὖν, ὥσπερ εἴρηται, ᾖ ὀρεκτικὸν τὸ ζῷον, ταύτῃ αὑτοῦ κινητικόν· ὀρεκτικὸν δὲ οὐκ ἄνευ φαντασίας· φαντασία δὲ πᾶσα ἢ λογιστικὴ ἢ αἰσθητική. ταύτηςónta, megéthei d’ achórista. pánta gàr ósei kaì hélxei kineîtai· diò deî, hósper en kúkloi, ménein ti, kaì enteûthen árchesthai tèn kínesin. hólos mèn oûn, hósper eíretai, êi orektikòn tò zôion, taútei hautoû kinetikón· orektikòn dè ouk áneu phantasías· phantasía dè pâsa è logistikè è aisthetiké. taútes

433b30μὲν οὖν καὶ τὰ ἄλλα ζῷα μετέχει.mèn oûn kaì tà álla zôia metéchei.