De l'âme, livre 3, chapitre 9

432a15Ἐπεὶ δὲ ἡ φυχὴ κατὰ δύο ὥρισται δυνάμεις ἡ τῶν ζῴων, τῷ τε κριτικῷ, ὃ διανοίας ἔργον ἐστὶ καὶ αἰσθήσεως, καὶ ἔτι τῷ κινεῖν τὴν κατὰ τόπον κίνησιν, περὶ μὲν αἰσθήσεως καὶ νοῦ διωρίσθω τοσαῦτα, περὶ δὲ τοῦ κινοῦντος, τί ποτέ ἐστι τῆς φυχῆς, σκεπτέον, πότερον ἕν τι μόριονEpeì dè he phuchè katà dúo hóristai dunámeis he tôn zóion, tôi te kritikôi, hò dianoías érgon estì kaì aisthéseos, kaì éti tôi kineîn tèn katà tópon kínesin, perì mèn aisthéseos kaì noû diorístho tosaûta, perì dè toû kinoûntos, tí poté esti tês phuchês, skeptéon, póteron hén ti mórion

432a20αὐτῆς χωριστὸν ἂν ἢ μεγέθει ἢ λόγῳ, ἢ πᾶσα ἡ ψνχή, κἂν εἰ μόριόν τι, πότερον ἴδιόν τι παρὰ τὰ εἰωθότα λέγεσθαι καὶ τὰ εἰρημένα, ἢ τούτων ἕν τι. ἔχει δὲ ἀπορίαν εὐθὺς πῶς τε δεῖ μόρια λέγειν τῆς ψυχῆς καὶ πόσα. τρόπον γάρ τινα ἄπειρα φαίνεται, καὶ οὐ μόνον ἅ τινεςautês choristòn àn è megéthei è lógoi, è pâsa he psnché, kàn ei mórión ti, póteron ídión ti parà tà eiothóta légesthai kaì tà eireména, è toúton hén ti. échei dè aporían euthùs pôs te deî mória légein tês psuchês kaì pósa. trópon gár tina ápeira phaínetai, kaì ou mónon há tines

432a25λέγουσι διορίζοντες, λογιστικὸν καὶ θυμικὸν καὶ ἐπιθυμητικόν, οἱ δὲ τὸ λόγον ἔχον καὶ τὸ ἄλογον· κατὰ γὰρ τὰς διαφορὰς δἰ ἃς ταῦτα χωρίζουσι, καὶ ἄλλα φανεῖται μόρια μείζω διάστασιν ἔχοντα τούτων, περὶ ὧν καὶ νῦν εἴρηται, τό τε θρεπτικόν, ὃ καὶ τοῖς φυτοῖς ὑπάρχει καὶlégousi diorízontes, logistikòn kaì thumikòn kaì epithumetikón, hoi dè tò lógon échon kaì tò álogon· katà gàr tàs diaphoràs di hàs taûta chorízousi, kaì álla phaneîtai mória meízo diástasin échonta toúton, perì hôn kaì nûn eíretai, tó te threptikón, hò kaì toîs phutoîs hupárchei kaì

432a30πᾶσι τοῖς ζῴοις, καὶ τὸ αἰσθητικόν, ὃ οὔτε ὡς ἄλογον οὔτε ὡς λόγον ἔχον θείη ἄν· τις ῥᾳδίως. ἔτι δὲ τὸ φανταστικόν,pâsi toîs zóiois, kaì tò aisthetikón, hò oúte hos álogon oúte hos lógon échon theíe án· tis rhaidíos. éti dè tò phantastikón,

432b1ὃ τῷ μὲν εἶναι πάντων ἕτερον, τίνι δὲ τούτων ταὐτὸν ἢ ἕτερον ἔχει πολλὴν ἀπορίαν, εἴ τις θήσει κεχωρισμένα μόρια τῆς ψυχῆς. πρὸς δὲ τούτοις τό ὀρεκτικόν, ὃ καὶ λόγῳ καὶ δυνάμει ἕτερον ἂν δόξειεν εἶναι πάντων. καὶ ἄτοπον δὴhò tôi mèn eînai pánton héteron, tíni dè toúton tautòn è héteron échei pollèn aporían, eí tis thései kechorisména mória tês psuchês. pròs dè toútois tó orektikón, hò kaì lógoi kaì dunámei héteron àn dóxeien eînai pánton. kaì átopon dè

432b5τὸ τοῦτο διασπᾶν· ἔν τε τῷ λογιστικῷ γὰρ ἡ βούλησις γίνεται, καὶ ἐν τῷ ἀλόγῳ ἡ ἐπιθυμία καὶ ὁ θυμός· εἰ δὲ τρία ἡ ψυχή, ἐν ἑκάστῳ ἔσται ὄρεξις. καὶ δὴ καὶ περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐνέστηκε, τί τό κινοῦν κατὰ τόπον τὸ ζῷόν ἐστιν; τὴν μὲν γὰρ κατʼ αὔξησιν καὶ φθίσιν κίνησιν, ἅποσιν ὑπάρχουσαν, τὸ πᾶσιν ὑπάρχον δόξειεν ἂν κινεῖν, τὰ γεννητικὸν καὶ θρεπτικόν·tò toûto diaspân· én te tôi logistikôi gàr he boúlesis gínetai, kaì en tôi alógoi he epithumía kaì ho thumós· ei dè tría he psuché, en hekástoi éstai órexis. kaì dè kaì perì hoû nûn ho lógos enésteke, tí tó kinoûn katà tópon tò zôión estin; tèn mèn gàr kat’ aúxesin kaì phthísin kínesin, háposin hupárchousan, tò pâsin hupárchon dóxeien àn kineîn, tà gennetikòn kaì threptikón·

432b10περὶ δὲ ἀναπνοῆς καὶ ἐκπνοῆς, καὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως, ὕστερον ἐπισκεπτέον· ἔχει γὰρ καὶ ταῦτα πολλὴν ἀπορίαν. ἀλλὰ περὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως, τί τὸ κινοῦν τὸ ζῷον τὴν πορευτικὴν κίνησιν, σκεπτέον. ὅτι μὲν οὖν οὐχ ἡ θρεπτικὴ δύναμις, δῆλον· ἀεί τε γὰρ ἕνεκά του ἡ κίνησιςperì dè anapnoês kaì ekpnoês, kaì húpnou kaì egregórseos, hústeron episkeptéon· échei gàr kaì taûta pollèn aporían. allà perì tês katà tópon kinéseos, tí tò kinoûn tò zôion tèn poreutikèn kínesin, skeptéon. hóti mèn oûn ouch he threptikè dúnamis, dêlon· aeí te gàr héneká tou he kínesis

432b15αὕτη, καὶ μετὰ φαντασίας καὶ ὀρέξεώς ἐστιν· οὐθὲν γὰρ μὴ ὀρεγόμενον ἢ φεῦγον κινείται ἀλλʼ ἢ βίᾳ. ἔτι κἂν τὰ φυτά κινητικὰ ἦν, κἂν εἶχέ τι μόριον ὀργανικὸν πρός τὴν κίνησιν ταύτην. ὁμοίως δὲ οὐδὲ τὸ αἰσθητικόν· πολλὰ γὰρ ἔστι τῶν ζῴων ἃ αἴσθησιν μὲν ἔχει, μόνιμα δʼ ἐστὶ καὶ ἀκίνηταhaúte, kaì metà phantasías kaì oréxeós estin· outhèn gàr mè oregómenon è pheûgon kineítai all’ è bíai. éti kàn tà phutá kinetikà ên, kàn eîché ti mórion organikòn prós tèn kínesin taúten. homoíos dè oudè tò aisthetikón· pollà gàr ésti tôn zóion hà aísthesin mèn échei, mónima d’ estì kaì akíneta

432b20διὰ τέλους. εἰ οὖν ἡ φύσις μήτε ποιεῖ μάτην μηθὲν μήτε ἀπολείπει τι τῶν ἀναγκαίων, πλὴν ἐν τοῖς πηρώμασι καὶ ἐν τοῖς ἀτελέσιν, τὰ δὲ τοιαῦτα τῶν ζῴων τέλεια καὶ οὐ πηρώματά ἐστιν (σημεῖον δʼ ὅτι ἐστὶ γεννητικά καὶ ἀκμὴν ἔχει καὶ φθίσιν)—ὥστ᾿ εἶγεν ἂν καὶ τὰ ὀργανικὰ μέρη τῆςdià télous. ei oûn he phúsis méte poieî máten methèn méte apoleípei ti tôn anankaíon, plèn en toîs perómasi kaì en toîs atelésin, tà dè toiaûta tôn zóion téleia kaì ou perómatá estin (semeîon d’ hóti estì gennetiká kaì akmèn échei kaì phthísin)—óst᾿ eîgen àn kaì tà organikà mére tês

432b25πορείας. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ λογιστικὸν καὶ ὁ καλούμενος νοῦς ἐστιν ὁ κινῶν· ὁ μὲν γὰρ θεωρητικὸς οὐθὲν θεωρεῖ πρακτόν, οὐδὲ λέγει περὶ φευκτοῦ καὶ διωκτοῦ οὐθέν, ἀεὶ δὲ ἡ κίνησις ἢ φεύγοντος ἢ διώκοντός τί ἐστιν. ἀλλʼ οὐδʼ ὅταν θεωρῇ τι τοιοῦτον, ἥδη κελεύει φεύγειν ἢ διώκειν, οἶον πολλάκις διανοείταιporeías. allà mèn oudè tò logistikòn kaì ho kaloúmenos noûs estin ho kinôn· ho mèn gàr theoretikòs outhèn theoreî praktón, oudè légei perì pheuktoû kaì dioktoû outhén, aeì dè he kínesis è pheúgontos è diókontós tí estin. all’ oud’ hótan theorêi ti toioûton, héde keleúei pheúgein è diókein, oîon pollákis dianoeítai

432b30φοβερόν τι ἢ ἡδύ, οὐ κελεύει δὲ φοβεῖσθαι, ἡ δὲ καρδία κινεῖται, ἂν δʼ ἡδύ, ἕτερόν τι μόριον. ἔτι καὶ ἐπιτάττοντοςphoberón ti è hedú, ou keleúei dè phobeîsthai, he dè kardía kineîtai, àn d’ hedú, héterón ti mórion. éti kaì epitáttontos

433a1τοῦ νοῦ καὶ λεγούσης τῆς διανοίας φεύγειν τι ἢ διώκειν οὐ κινεῖται, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν πράττει, οἶον ὁ ἀκρατής. καὶ ὅλως δὲ ὁρῶμεν ὅτι ὁ ἔχων τὴν ἰατρικὴν οὐκ ἰᾶται, ὡςtoû noû kaì legoúses tês dianoías pheúgein ti è diókein ou kineîtai, allà katà tèn epithumían práttei, oîon ho akratés. kaì hólos dè horômen hóti ho échon tèn iatrikèn ouk iâtai, hos

433a5ἑτέρου τινὸς κυρίου ὄντος τοῦ ποιεῖν κατά τὴν ἐπιστήμην, ἀλλʼ οὐ τῆς ἐπιστήμης. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἡ ὄρεξις ταύτης κυρία τῆς κινήσεως· οἱ γὰρ ἐγκρατεῖς ὀρεγόμενοι καὶ ἐπιθυμοῦντες οὐ πράττουσιν ὧν ἔχουσι τὴν ὄρεξιν, ἀλλʼ ἀκολουθοῦσι τῷ νῷ.hetérou tinòs kuríou óntos toû poieîn katá tèn epistémen, all’ ou tês epistémes. allà mèn oud’ he órexis taútes kuría tês kinéseos· hoi gàr enkrateîs oregómenoi kaì epithumoûntes ou práttousin hôn échousi tèn órexin, all’ akolouthoûsi tôi nôi.