De l'âme, livre 3, chapitre 12

434a12Τὴν μὲν οὖν θρετπτικὴν ψυχὴν ἀνάγκη πᾶν ἔχειν ὅτι περ ἂν ζῇ καὶ ψυχὴν ἔχῃ, ἀπὸ γενέσεως καὶ μέχρι φθορᾶς· ἀνάγκη γὰρ τὸ γενόμενον αὔξησιν ἔχειν καὶ ἀκμὴν καὶ φθίσιν, ταῦτα δʼ ἄνευ τροφῆς ἀδύνατον· ἀνάγκη ἄρα ἐνεῖναιTèn mèn oûn thretptikèn psuchèn anánke pân échein hóti per àn zêi kaì psuchèn échei, apò genéseos kaì méchri phthorâs· anánke gàr tò genómenon aúxesin échein kaì akmèn kaì phthísin, taûta d’ áneu trophês adúnaton· anánke ára eneînai

434a25τὴν θρεπτικὴν δύναμιν ἐν πᾶσι τοῖς φυομένοις καὶ φθίνουσιν. αἴσθησιν δʼ οὐκ ἀναγκαῖον ἐν ἅπασι τοῖς ζῶσιν· οὔτε γὰρ ὅσων τὸ σῶμα ἁπλοῦν ἐνδέχεται ἁρὴν ἔχειν, οὔτε ἄνευ ταύτης οἶόν τε οὐθὲν εἶναι ζῷον οὔτε ὅσα μὴ δεκτικὰ τῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης. τὸ δὲ ζῷον ἀναγκαῖον αἴσθησιν ἔχειν,tèn threptikèn dúnamin en pâsi toîs phuoménois kaì phthínousin. aísthesin d’ ouk anankaîon en hápasi toîs zôsin· oúte gàr hóson tò sôma haploûn endéchetai harèn échein, oúte áneu taútes oîón te outhèn eînai zôion oúte hósa mè dektikà tôn eidôn áneu tês húles. tò dè zôion anankaîon aísthesin échein,

434a30οὐδὲ ἄνευ ταύτης οἷόν τε οὐθὲν εἶναι ζῷον, εἰ μηθὲν μάτην ποιεῖ ἡ φύσις. ἕνεκά του γὰρ πάντα ὑπάρ-oudè áneu taútes hoîón te outhèn eînai zôion, ei methèn máten poieî he phúsis. héneká tou gàr pánta hupár-

434a31χει τὰ φύσει, ἢ συμτπτώματα ἔσται τῶν ἕνεκά του. εἰ οὖν πᾶν σῶμα πορευτικόν, μὴ ἔχον αἴσθησιν, φθείροιτο ἂν καὶchei tà phúsei, è sumtptómata éstai tôn héneká tou. ei oûn pân sôma poreutikón, mè échon aísthesin, phtheíroito àn kaì

434b1εἰς τέλος οὐκ ἂν ἔλθοι, ὅ ἐστι φύσεως ἔργον (πῶς γὰρ θρέψεται; τοῖς μὲν γὰρ μονίμοις ὑπάρχει τοῦτο ὅθεν πεφύκασιν, οὐχ οἷόν τε δὲ σῶμα ἔχειν μὲν ψυχὴν καὶ νοῦν κριτικόν, αἴσθησιν δὲ μὴ ἔχειν, μὴ μόνιμον ὄν, γενητὸν δέ—ἀλλὰ μὴνeis télos ouk àn élthoi, hó esti phúseos érgon (pôs gàr thrépsetai; toîs mèn gàr monímois hupárchei toûto hóthen pephúkasin, ouch hoîón te dè sôma échein mèn psuchèn kaì noûn kritikón, aísthesin dè mè échein, mè mónimon ón, genetòn dé—allà mèn

434b5οὐδὲ ἀγένητον· διὰ τί γὰρ οὐχ ἕξει; ἢ γὰρ τῇ ψυχῇ βέλτιον ἢ τῷ σώματι, νῦν δʼ οὐδέτερον· ἡ μὲν γὰρ οὐ μᾶλλον νοήσει, τὸ δʼ οὐθὲν ἔσται μᾶλλον δἰ ἐκεῖνο)—οὐθὲν ἄρα ἔχει ψνχὴν σῶμα μὴ μόνιμον ἄνευ αἰσθήσεως. ἀλλὰ μὴν εἴγε αἴσθησιν ἔχει, ἀνάγκη τὸ σῶμα εἶναι ἢ ἁπλοῦνoudè agéneton· dià tí gàr ouch héxei; è gàr têi psuchêi béltion è tôi sómati, nûn d’ oudéteron· he mèn gàr ou mâllon noései, tò d’ outhèn éstai mâllon di ekeîno)—outhèn ára échei psnchèn sôma mè mónimon áneu aisthéseos. allà mèn eíge aísthesin échei, anánke tò sôma eînai è haploûn

434b10ἢ μικτόν. οὐχ οἷόν τε δὲ ἀπλοῦν· ἁφὴν γὰρ οὐχ ἕξει, ἔστι δὲ ἀνάγκη ταύτην ἔχειν. τοῦτο δὲ ἐκ τῶνδε δῆλον. ἐπεὶ γὰρ τὸ ζῷον σῶμα ἔμψυχόν ἐστι, σῶμα δὲ ἅπαν ἁπιόν, ἁπιὸν δὲ τὸ αἰσθητὸν ἁφῇ, ἀνάγκη καὶ τὸ τοῦ ζῴου σῶμα ἁπτικόν εἶναι, εἰ μέλλει σώεσθαι τὸ ζῷον. αἱ γὰρ ἄλλαι αἰσθήσειςè miktón. ouch hoîón te dè aploûn· haphèn gàr ouch héxei, ésti dè anánke taúten échein. toûto dè ek tônde dêlon. epeì gàr tò zôion sôma émpsuchón esti, sôma dè hápan hapión, hapiòn dè tò aisthetòn haphêi, anánke kaì tò toû zóiou sôma haptikón eînai, ei méllei sóesthai tò zôion. hai gàr állai aisthéseis

434b15δἰ ἑτέρων αἰσθάνονται, οἷον ὄσφρησις ὄψις ἀκοή· ἁπτόμενον δέ, εἰ μὴ ἕξει αἴσθησιν, οὐ δυνήσεται τὰ μὲν φεύγειν τὰ δὲ λαβεῖν. εἰ δὲ τοῦτο, ἀδύνατον ἔσται σώζεσθαι τὸ ζῷον. διὸ καὶ ἡ γεῦσίς ἐστιν ὥσπερ ἁφή τις· τροφῆς γάρ ἐστιν, ἡ δὲ τροφὴ τό σῶμα τὸ ἁπιόν. φόρος δὲdi hetéron aisthánontai, hoîon ósphresis ópsis akoé· haptómenon dé, ei mè héxei aísthesin, ou dunésetai tà mèn pheúgein tà dè labeîn. ei dè toûto, adúnaton éstai sózesthai tò zôion. diò kaì he geûsís estin hósper haphé tis· trophês gár estin, he dè trophè tó sôma tò hapión. phóros dè

434b20καὶ χρῶμα καὶ ὀσμὴ οὐ τρέφει, οὐδὲ ποιεῖ οὔτ᾿ αὔξτησιν οὔτε φθίσιν· ὥστε καὶ τὴν γεῦσιν ἀνάγκη ἁρὴν εἶναί τινα, διὰ τὸ τοῦ ἁπτοῦ καὶ θρεπτικοῦ αἴσθησιν εἶναι· αὗται μὲν οὖν ἀναγκαῖαι τῷ ζῴῳ, καὶ φανερὸν ὅτι οὐχ οἶόν τε ἄνευ ἁφῆς εἶναι ζῷον, αἱ δὲ ἄλλαι τοῦ τε εὖ ἕνεκα καὶ γένειkaì chrôma kaì osmè ou tréphei, oudè poieî oút᾿ aúxtesin oúte phthísin· hóste kaì tèn geûsin anánke harèn eînaí tina, dià tò toû haptoû kaì threptikoû aísthesin eînai· haûtai mèn oûn anankaîai tôi zóioi, kaì phaneròn hóti ouch oîón te áneu haphês eînai zôion, hai dè állai toû te eû héneka kaì génei

434b25ζῴων ἤδη οὐ τῷ τυχόντι· ἀλλὰ τισίν, οἶον τῷ πορευτικῷ, ἀνάγκη ὑπάρχειν· εἰ γὰρ μέλλει σώζεσθαι, οὐ μόνον δεῖ ἁπτόμενον αἰσθάνεσθαι ἀλλὰ καὶ ἄποθεν. τοῦτο δʼ ἂν εἴη, εἰ διὰ τοῦ μεταξὺ αἰσθητικὸν εἴη τῷ ἐκεῖνο μὲν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ πάσχειν καὶ κινεῖσθαι, αὐτὸ δʼ ὑπ᾿ ἐκείνου. ὥσπερ γὰρ τό κινοῦν κατὰ τόπον μέχρι του μεταβάλλειν ποιεῖ,zóion éde ou tôi tuchónti· allà tisín, oîon tôi poreutikôi, anánke hupárchein· ei gàr méllei sózesthai, ou mónon deî haptómenon aisthánesthai allà kaì ápothen. toûto d’ àn eíe, ei dià toû metaxù aisthetikòn eíe tôi ekeîno mèn hupò toû aisthetoû páschein kaì kineîsthai, autò d’ hup᾿ ekeínou. hósper gàr tó kinoûn katà tópon méchri tou metabállein poieî,

434b30καὶ τὸ ὦσαν ἕτερον ποιεῖ ὥστε ὠθεῖν, καὶ ἔστι διὰ μέσου ἡ κίνησις, καὶ τὸ μὲν πρῶτον κινοῦν ὠθεῖ οὐκ ὠθούμενον, τὸ δʼ ἔσχατον μόνον ὠθείται οὐκ ὦσαν, τὸ δὲ μέσον ἄμφω, πολλὰ δὲ τὰ μέσα, οὕτω καὶ ἐπʼ ἀλλοιώσεως, πλὴν ὅτι μένονταkaì tò ôsan héteron poieî hóste otheîn, kaì ésti dià mésou he kínesis, kaì tò mèn prôton kinoûn otheî ouk othoúmenon, tò d’ éschaton mónon otheítai ouk ôsan, tò dè méson ámpho, pollà dè tà mésa, hoúto kaì ep’ alloióseos, plèn hóti ménonta

435a1ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ ἀλλοιοῦται, οἷον εἰ εἰς κηρὸν βάψειέ τις, μέχρι τούτου ἐκινήθη, ἕως ἔβαψεν· λίθος δὲ οὐδέν, ἀλλʼ ὕδωρ μέχρι πόρρω· ὁ δʼ ἀὴρ ἐπὶ πλείστον κινεῖται καὶ ποιεῖ καὶ πάσχει, ἐὰν μένῃ καὶ εἷς ᾖ. διὸ καὶ περὶ ἀνακλάσεωςen tôi autôi tópoi alloioûtai, hoîon ei eis keròn bápseié tis, méchri toútou ekinéthe, héos ébapsen· líthos dè oudén, all’ húdor méchri pórro· ho d’ aèr epì pleíston kineîtai kaì poieî kaì páschei, eàn ménei kaì heîs êi. diò kaì perì anakláseos

435a5βέλτιον ἢ τὴν ὄψιν ἐξιοῦσαν ἀνακλᾶσθαι τὸν ἀέρα πάσχειν ὑπὸ τοῦ σχήματος καὶ χρώματος, μέχρι περ οὗ ἂν εἶς. ἐπὶ δὲ τοῦ λείου ἐστὶν εἷς· διὸ πάλιν οὗτος τὴν ὄψιν κινεῖ, ὥσπερ ἂν εἰ τὸ ἐν τῷ κηρῷ σημεῖον διεδίδοτο μέχρι τοῦ πέρατος.béltion è tèn ópsin exioûsan anaklâsthai tòn aéra páschein hupò toû schématos kaì chrómatos, méchri per hoû àn eîs. epì dè toû leíou estìn heîs· diò pálin hoûtos tèn ópsin kineî, hósper àn ei tò en tôi kerôi semeîon diedídoto méchri toû pératos.