De l'âme, livre 3, chapitre 8

431b20Νῦν δέ, περὶ ψυχῆς τὰ λεχθέντα συγκεφαλαιώσαντες, εἴπωμεν πάλιν ὅτι ἡ ψυχὴ τὰ ὄντα πώς ἐστι πάντα· ἢ γὰρ αἰσθητὰ τὰ ὄντα ἢ νοητά, ἔστι δʼ ἡ ἐπιστήμη μὲν τὰ ἐπιστητά πως, ἡ δʼ αἴσθησις τὰ αἰσθητά· πῶς δὲ τοῦτο, δεῖ ζητεῖν. τέμνεται οὖν ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ αἴσθησις εἰς τὰ πράγματα, ἡ μὲν δυνάμει εἰς τὰ δυνάμει, ἡ δʼ ἐντελεχείᾳNûn dé, perì psuchês tà lechthénta sunkephalaiósantes, eípomen pálin hóti he psuchè tà ónta pós esti pánta· è gàr aisthetà tà ónta è noetá, ésti d’ he epistéme mèn tà epistetá pos, he d’ aísthesis tà aisthetá· pôs dè toûto, deî zeteîn. témnetai oûn he epistéme kaì he aísthesis eis tà prágmata, he mèn dunámei eis tà dunámei, he d’ entelecheíai

431b25εἰς τὰ ἐντελεχείᾳ. τῆς δὲ ψυχῇς τὸ αἰσθητικὸν καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν δυνάμει ταῦτά ἐστι, τό μὲν ἐπιστητὸν τὸ δὲ αἰσθητόν. ἀνάγκη δʼ ἢ αὐτὰ ἢ τὰ εἴδη εἶναι. αὐτὰ μὲν δὴ οὔ· οὐ γὰρ ὁ λίθος ἐν τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ τὸ εἶδος· ὥστε ἡ ψυχὴ ὥσπερ ἡ χείρ ἐστιν· καὶ γὰρ ἡ χείρeis tà entelecheíai. tês dè psuchêis tò aisthetikòn kaì tò epistemonikòn dunámei taûtá esti, tó mèn epistetòn tò dè aisthetón. anánke d’ è autà è tà eíde eînai. autà mèn dè oú· ou gàr ho líthos en têi psuchêi, allà tò eîdos· hóste he psuchè hósper he cheír estin· kaì gàr he cheír

432a1ὄργανόν ἐστιν ὀργάνων, καὶ ὁ νοῦς εἶδος εἰδῶν καὶ ἡ αἴσθησις εἶδος αἰσθητῶν. ἐπεὶ δὲ οὐδὲ πρᾶγμα οὐθὲν ἔστι παρὰ τὰ μεγέθη, ὡς δοκεῖ, τὰ αἰσθητὰ κεχωρισμένον, ἐν τοῖς εἴδεσι τοῖς αἰσθητοῖς τὰ νοητά ἐστι, τά τε ἐν ἀφαιρέσειórganón estin orgánon, kaì ho noûs eîdos eidôn kaì he aísthesis eîdos aisthetôn. epeì dè oudè prâgma outhèn ésti parà tà megéthe, hos dokeî, tà aisthetà kechorisménon, en toîs eídesi toîs aisthetoîs tà noetá esti, tá te en aphairései

432a5λεγόμενα καὶ ὅσα τῶν αἰσθητῶν ἕξεις καὶ πάθη. καὶ διὰ τοῦτο οὔτε μὴ αἰσθανόμενος μηθὲν οὐθὲν ἂν μάθοι οὐδὲ ξυνείη, ὅταν τε θεωρῇ, ἀνάγκη ἅμα φάντασμά τι θεωρεῖν· τὰ γὰρ φαντάσματα ὥσπερ αἰσθήματά ἐστι, πλὴν ἄνευ ὕλης. ἔστι δʼ ἡ φαντασία ἕτερον φάσεως καὶlegómena kaì hósa tôn aisthetôn héxeis kaì páthe. kaì dià toûto oúte mè aisthanómenos methèn outhèn àn máthoi oudè xuneíe, hótan te theorêi, anánke háma phántasmá ti theoreîn· tà gàr phantásmata hósper aisthématá esti, plèn áneu húles. ésti d’ he phantasía héteron pháseos kaì

432a10ἀποφάσεως· συμπλοκὴ γὰρ νοημάτων ἐστὶ τὸ ἀληθὲς ἢ ψεῦδος. τὰ δὲ πρῶτα νοήματα τί διοίσει τοῦ μὴ φαντάσματα εἶναι; ἢ οὐδὲ τἄλλα φαντάσματα, ἄλλʼ οὐκ ἄνευ φαντασμάτων.apopháseos· sumplokè gàr noemáton estì tò alethès è pseûdos. tà dè prôta noémata tí dioísei toû mè phantásmata eînai; è oudè tálla phantásmata, áll’ ouk áneu phantasmáton.