Métaphysique Ι, chapitre 3

1054a20ἀντίκειται δὲ τὸ ἓν καὶ τὰ πολλὰ κατὰ πλείους τρόπους, ὧν ἕνα τὸ ἓν καὶ τὸ πλῆθος ὡς ἀδιαίρετον καὶ διαιρετόν· τὸ μὲν γὰρ ἢ διῃρημένον ἢ διαιρετὸν πλῆθός τι λέγεται, τὸ δὲ ἀδιαίρετον ἢ μὴ διῃρημένον ἕν. ἐπεὶ οὖν αἱ ἀντιθέσεις τετραχῶς, καὶ τούτων κατὰ στέρησιν λέγεται θάτερον,antíkeitai dè tò hèn kaì tà pollà katà pleíous trópous, hôn héna tò hèn kaì tò plêthos hos adiaíreton kaì diairetón· tò mèn gàr è dieireménon è diairetòn plêthós ti légetai, tò dè adiaíreton è mè dieireménon hén. epeì oûn hai antithéseis tetrachôs, kaì toúton katà stéresin légetai tháteron,

1054a25ἐναντία ἂν εἴη καὶ οὔτε ὡς ἀντίφασις οὔτε ὡς τὰ πρός τι λεγόμενα. λέγεται δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου καὶ δηλοῦται τὸ ἕν, ἐκ τοῦ διαιρετοῦ τὸ ἀδιαίρετον, διὰ τὸ μᾶλλον αἰσθητὸν τὸ πλῆθος εἶναι καὶ τὸ διαιρετὸν ἢ τὸ ἀδιαίρετον, ὥστε τῷ λόγῳ πρότερον τὸ πλῆθος τοῦ ἀδιαιρέτου διὰ τὴν αἴσθησιν. ἔστι δὲ τοῦenantía àn eíe kaì oúte hos antíphasis oúte hos tà prós ti legómena. légetai dè ek toû enantíou kaì deloûtai tò hén, ek toû diairetoû tò adiaíreton, dià tò mâllon aisthetòn tò plêthos eînai kaì tò diairetòn è tò adiaíreton, hóste tôi lógoi próteron tò plêthos toû adiairétou dià tèn aísthesin. ésti dè toû

1054a30μὲν ἑνός, ὥσπερ καὶ ἐν τῇ διαιρέσει τῶν ἐναντίων διεγράψαμεν, τὸ ταὐτὸ καὶ ὅμοιον καὶ ἴσον, τοῦ δὲ πλήθους τὸ ἕτερον καὶ ἀνόμοιον καὶ ἄνισον. λεγομένου δὲ τοῦ ταὐτοῦ πολλαχῶς, ἕνα μὲν τρόπον κατʼ ἀριθμὸν λέγομεν ἐνίοτε αὐτό, τὸ δʼ ἐὰν καὶ λόγῳ καὶ ἀριθμῷ ἓν ᾖ, οἷονmèn henós, hósper kaì en têi diairései tôn enantíon diegrápsamen, tò tautò kaì hómoion kaì íson, toû dè pléthous tò héteron kaì anómoion kaì ánison. legoménou dè toû tautoû pollachôs, héna mèn trópon kat’ arithmòn légomen eníote autó, tò d’ eàn kaì lógoi kaì arithmôi hèn êi, hoîon

1054a35σὺ σαυτῷ καὶ τῷ εἴδει καὶ τῇ ὕλῃ ἕν· ἔτι δʼ ἐὰν ὁ λόγος ὁ τῆς πρώτης οὐσίας εἷς ᾖ,sù sautôi kaì tôi eídei kaì têi húlei hén· éti d’ eàn ho lógos ho tês prótes ousías heîs êi,

1054b1οἷον αἱ ἴσαι γραμμαὶ εὐθεῖαι αἱ αὐταί, καὶ τὰ ἴσα καὶ ἰσογώνια τετράγωνα, καίτοι πλείω· ἀλλʼ ἐν τούτοις ἡ ἰσότης ἑνότης. ὅμοια δὲ ἐὰν μὴ ταὐτὰ ἁπλῶς ὄντα, μηδὲ κατὰ τὴν οὐσίαν ἀδιάφορα τὴνhoîon hai ísai grammaì eutheîai hai autaí, kaì tà ísa kaì isogónia tetrágona, kaítoi pleío· all’ en toútois he isótes henótes. hómoia dè eàn mè tautà haplôs ónta, medè katà tèn ousían adiáphora tèn

1054b5συγκειμένην, κατὰ τὸ εἶδος ταὐτὰ ᾖ, ὥσπερ τὸ μεῖζον τετράγωνον τῷ μικρῷ ὅμοιον, καὶ αἱ ἄνισοι εὐθεῖαι· αὗται γὰρ ὅμοιαι μέν, αἱ αὐταὶ δὲ ἁπλῶς οὔ. τὰ δὲ ἐὰν τὸ αὐτὸ εἶδος ἔχοντα, ἐν οἷς τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐγγίγνεται, μήτε μᾶλλον ᾖ μήτε ἧττον. τὰ δὲ ἐὰν ᾖ τὸ αὐτὸ πάθος καὶ ἓνsunkeiménen, katà tò eîdos tautà êi, hósper tò meîzon tetrágonon tôi mikrôi hómoion, kaì hai ánisoi eutheîai· haûtai gàr hómoiai mén, hai autaì dè haplôs oú. tà dè eàn tò autò eîdos échonta, en hoîs tò mâllon kaì hêtton engígnetai, méte mâllon êi méte hêtton. tà dè eàn êi tò autò páthos kaì hèn

1054b10τῷ εἴδει, οἷον τὸ λευκόν, σφόδρα καὶ ἧττον, ὅμοιά φασιν εἶναι ὅτι ἓν τὸ εἶδος αὐτῶν. τὰ δὲ ἐὰν πλείω ἔχῃ ταὐτὰ ἢ ἕτερα, ἢ ἁπλῶς ἢ τὰ πρόχειρα, οἷον καττίτερος ἀργύρῳ ᾗ λευκόν, χρυσὸς δὲ πυρὶ ᾗ ξανθὸν καὶ πυρρόν. ὥστε δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἕτερον καὶ τὸ ἀνόμοιον πολλαχῶς λέγεται. καὶtôi eídei, hoîon tò leukón, sphódra kaì hêtton, hómoiá phasin eînai hóti hèn tò eîdos autôn. tà dè eàn pleío échei tautà è hétera, è haplôs è tà prócheira, hoîon kattíteros argúroi hêi leukón, chrusòs dè purì hêi xanthòn kaì purrón. hóste dêlon hóti kaì tò héteron kaì tò anómoion pollachôs légetai. kaì

1054b15τὸ μὲν ἄλλο ἀντικειμένως καὶ τὸ ταὐτό, διὸ ἅπαν πρὸς ἅπαν ἢ ταὐτὸ ἢ ἄλλο· τὸ δʼ ἐὰν μὴ καὶ ἡ ὕλη καὶ ὁ λόγος εἷς, διὸ σὺ καὶ ὁ πλησίον ἕτερος· τὸ δὲ τρίτον ὡς τὰ ἐν τοῖς μαθηματικοῖς. τὸ μὲν οὖν ἕτερον ἢ ταὐτὸ διὰ τοῦτο πᾶν πρὸς πᾶν λέγεται, ὅσα λέγεται ἓν καὶ ὄν· οὐ γὰρtò mèn állo antikeiménos kaì tò tautó, diò hápan pròs hápan è tautò è állo· tò d’ eàn mè kaì he húle kaì ho lógos heîs, diò sù kaì ho plesíon héteros· tò dè tríton hos tà en toîs mathematikoîs. tò mèn oûn héteron è tautò dià toûto pân pròs pân légetai, hósa légetai hèn kaì ón· ou gàr

1054b20ἀντίφασίς ἐστι τοῦ ταὐτοῦ, διὸ οὐ λέγεται ἐπὶ τῶν μὴ ὄντων (τὸ δὲ μὴ ταὐτὸ λέγεται), ἐπὶ δὲ τῶν ὄντων πάντων· ἢ γὰρ ἓν ἢ οὐχ ἓν πέφυχʼ ὅσα ὂν καὶ ἕν. τὸ μὲν οὖν ἕτερον καὶ ταὐτὸν οὕτως ἀντίκειται, διαφορὰ δὲ καὶ ἑτερότης ἄλλο. τὸ μὲν γὰρ ἕτερον καὶ οὗ ἕτερον οὐκ ἀνάγκη εἶναι τινὶ ἕτερον·antíphasís esti toû tautoû, diò ou légetai epì tôn mè ónton (tò dè mè tautò légetai), epì dè tôn ónton pánton· è gàr hèn è ouch hèn péphuch’ hósa òn kaì hén. tò mèn oûn héteron kaì tautòn hoútos antíkeitai, diaphorà dè kaì heterótes állo. tò mèn gàr héteron kaì hoû héteron ouk anánke eînai tinì héteron·

1054b25πᾶν γὰρ ἢ ἕτερον ἢ ταὐτὸ ὅ τι ἂν ᾖ ὄν· τὸ δὲ διάφορον τινὸς τινὶ διάφορον, ὥστε ἀνάγκη ταὐτό τι εἶναι ᾧ διαφέρουσιν. τοῦτο δὲ τὸ ταὐτὸ γένος ἢ εἶδος· πᾶν γὰρ τὸ διαφέρον διαφέρει ἢ γένει ἢ εἴδει, γένει μὲν ὧν μὴ ἔστι κοινὴ ἡ ὕλη μηδὲ γένεσις εἰς ἄλληλα, οἷον ὅσων ἄλλο σχῆμα τῆς κατηγορίας,pân gàr è héteron è tautò hó ti àn êi ón· tò dè diáphoron tinòs tinì diáphoron, hóste anánke tautó ti eînai hôi diaphérousin. toûto dè tò tautò génos è eîdos· pân gàr tò diaphéron diaphérei è génei è eídei, génei mèn hôn mè ésti koinè he húle medè génesis eis állela, hoîon hóson állo schêma tês kategorías,

1054b30εἴδει δὲ ὧν τὸ αὐτὸ γένος (λέγεται δὲ γένος ὃ ἄμφω τὸ αὐτὸ λέγονται κατὰ τὴν οὐσίαν τὰ διάφορα). τὰ δʼ ἐναντία διάφορα, καὶ ἡ ἐναντίωσις διαφορά τις. ὅτι δὲ καλῶς τοῦτο ὑποτιθέμεθα, δῆλον ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς· πάντα γὰρ διαφέροντα φαίνεται καὶ ταῦτα, οὐ μόνον ἕτεραeídei dè hôn tò autò génos (légetai dè génos hò ámpho tò autò légontai katà tèn ousían tà diáphora). tà d’ enantía diáphora, kaì he enantíosis diaphorá tis. hóti dè kalôs toûto hupotithémetha, dêlon ek tês epagogês· pánta gàr diaphéronta phaínetai kaì taûta, ou mónon hétera

1054b35ὄντα ἀλλὰ τὰ μὲν τὸ γένος ἕτερα τὰ δʼ ἐν τῇ αὐτῇ συστοιχίᾳ τῆς κατηγορίας,ónta allà tà mèn tò génos hétera tà d’ en têi autêi sustoichíai tês kategorías,

1055a1ὥστʼ ἐν ταὐτῷ γένει καὶ ταὐτὰ τῷ γένει. διώρισται δʼ ἐν ἄλλοις ποῖα τῷ γένει ταὐτὰ ἢ ἕτερα.hóst’ en tautôi génei kaì tautà tôi génei. dióristai d’ en állois poîa tôi génei tautà è hétera.