Métaphysique Ι, chapitre 4

1055a1ἐπεὶ δὲ διαφέρειν ἐνδέχεται ἀλλήλων τὰ διαφέροντα πλεῖον καὶ ἔλαττον, ἔστι τις καὶ μεγίστη διαφορά, καὶ ταύτηνepeì dè diaphérein endéchetai allélon tà diaphéronta pleîon kaì élatton, ésti tis kaì megíste diaphorá, kaì taúten

1055a5λέγω ἐναντίωσιν. ὅτι δʼ ἡ μεγίστη ἐστὶ διαφορά, δῆλον ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς. τὰ μὲν γὰρ γένει διαφέροντα οὐκ ἔχει ὁδὸν εἰς ἄλληλα, ἀλλʼ ἀπέχει πλέον καὶ ἀσύμβλητα· τοῖς δʼ εἴδει διαφέρουσιν αἱ γενέσεις ἐκ τῶν ἐναντίων εἰσὶν ὡς ἐσχάτων, τὸ δὲ τῶν ἐσχάτων διάστημα μέγιστον, ὥστεlégo enantíosin. hóti d’ he megíste estì diaphorá, dêlon ek tês epagogês. tà mèn gàr génei diaphéronta ouk échei hodòn eis állela, all’ apéchei pléon kaì asúmbleta· toîs d’ eídei diaphérousin hai genéseis ek tôn enantíon eisìn hos escháton, tò dè tôn escháton diástema mégiston, hóste

1055a10καὶ τὸ τῶν ἐναντίων. ἀλλὰ μὴν τό γε μέγιστον ἐν ἑκάστῳ γένει τέλειον. μέγιστόν τε γὰρ οὗ μὴ ἔστιν ὑπερβολή, καὶ τέλειον οὗ μὴ ἔστιν ἔξω λαβεῖν τι δυνατόν· τέλος γὰρ ἔχει ἡ τελεία διαφορά (ὥσπερ καὶ τἆλλα τῷ τέλος ἔχειν λέγεται τέλεια), τοῦ δὲ τέλους οὐθὲν ἔξω· ἔσχατον γὰρ ἐν παντὶkaì tò tôn enantíon. allà mèn tó ge mégiston en hekástoi génei téleion. mégistón te gàr hoû mè éstin huperbolé, kaì téleion hoû mè éstin éxo labeîn ti dunatón· télos gàr échei he teleía diaphorá h(ósper kaì tâlla tôi télos échein légetai téleia), toû dè télous outhèn éxo· éschaton gàr en pantì

1055a15καὶ περιέχει, διὸ οὐδὲν ἔξω τοῦ τέλους, οὐδὲ προσδεῖται οὐδενὸς τὸ τέλειον. ὅτι μὲν οὖν ἡ ἐναντιότης ἐστὶ διαφορὰ τέλειος, ἐκ τούτων δῆλον· πολλαχῶς δὲ λεγομένων τῶν ἐναντίων, ἀκολουθήσει τὸ τελείως οὕτως ὡς ἂν καὶ τὸ ἐναντίοις εἶναι ὑπάρχῃ αὐτοῖς. τούτων δὲ ὄντων φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεταιkaì periéchei, diò oudèn éxo toû télous, oudè prosdeîtai oudenòs tò téleion. hóti mèn oûn he enantiótes estì diaphorà téleios, ek toúton dêlon· pollachôs dè legoménon tôn enantíon, akolouthései tò teleíos hoútos hos àn kaì tò enantíois eînai hupárchei autoîs. toúton dè ónton phaneròn hóti ouk endéchetai

1055a20ἑνὶ πλείω ἐναντία εἶναι (οὔτε γὰρ τοῦ ἐσχάτου ἐσχατώτερον εἴη ἄν τι, οὔτε τοῦ ἑνὸς διαστήματος πλείω δυοῖν ἔσχατα), ὅλως τε εἰ ἔστιν ἡ ἐναντιότης διαφορά, ἡ δὲ διαφορὰ δυοῖν, ὥστε καὶ ἡ τέλειος. ἀνάγκη δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ὅρους ἀληθεῖς εἶναι τῶν ἐναντίων. καὶ γὰρ πλεῖστον διαφέρει ἡ τέλειοςhenì pleío enantía eînai (oúte gàr toû eschátou eschatóteron eíe án ti, oúte toû henòs diastématos pleío duoîn éschata), hólos te ei éstin he enantiótes diaphorá, he dè diaphorà duoîn, hóste kaì he téleios. anánke dè kaì toùs állous hórous aletheîs eînai tôn enantíon. kaì gàr pleîston diaphérei he téleios

1055a25διαφορά (τῶν τε γὰρ γένει διαφερόντων οὐκ ἔστιν ἐξωτέρω λαβεῖν καὶ τῶν εἴδει· δέδεικται γὰρ ὅτι πρὸς τὰ ἔξω τοῦ γένους οὐκ ἔστι διαφορά, τούτων δʼ αὕτη μεγίστη), καὶ τὰ ἐν ταὐτῷ γένει πλεῖστον διαφέροντα ἐναντία (μεγίστη γὰρ διαφορὰ τούτων ἡ τέλειος), καὶ τὰ ἐν τῷ αὐτῷ δεκτικῷ πλεῖστονdiaphorá (tôn te gàr génei diapherónton ouk éstin exotéro labeîn kaì tôn eídei· dédeiktai gàr hóti pròs tà éxo toû génous ouk ésti diaphorá, toúton d’ haúte megíste), kaì tà en tautôi génei pleîston diaphéronta enantía (megíste gàr diaphorà toúton he téleios), kaì tà en tôi autôi dektikôi pleîston

1055a30διαφέροντα ἐναντία (ἡ γὰρ ὕλη ἡ αὐτὴ τοῖς ἐναντίοις) καὶ τὰ ὑπὸ τὴν αὐτὴν δύναμιν πλεῖστον διαφέροντα (καὶ γὰρ ἡ ἐπιστήμη περὶ ἓν γένος ἡ μία)· ἐν οἷς ἡ τελεία διαφορὰ μεγίστη.—πρώτη δὲ ἐναντίωσις ἕξις καὶ στέρησίς ἐστιν· οὐ πᾶσα δὲ στέρησις (πολλαχῶς γὰρ λέγεται ἡ στέρησις)diaphéronta enantía h(e gàr húle he autè toîs enantíois) kaì tà hupò tèn autèn dúnamin pleîston diaphéronta (kaì gàr he epistéme perì hèn génos he mía)· en hoîs he teleía diaphorà megíste.—próte dè enantíosis héxis kaì stéresís estin· ou pâsa dè stéresis (pollachôs gàr légetai he stéresis)

1055a35ἀλλʼ ἥτις ἂν τελεία ᾖ. τὰ δʼ ἄλλα ἐναντία κατὰ ταῦτα λεχθήσεται, τὰ μὲν τῷ ἔχειν τὰ δὲ τῷ ποιεῖν ἢ ποιητικὰ εἶναι τὰ δὲ τῷ λήψεις εἶναι καὶ ἀποβολαὶ τούτων ἢ ἄλλων ἐναντίων. εἰ δὴ ἀντίκειται μὲν ἀντίφασις καὶ στέρησις καὶ ἐναντιότης καὶ τὰ πρός τι,all’ hétis àn teleía êi. tà d’ álla enantía katà taûta lechthésetai, tà mèn tôi échein tà dè tôi poieîn è poietikà eînai tà dè tôi lépseis eînai kaì apobolaì toúton è állon enantíon. ei dè antíkeitai mèn antíphasis kaì stéresis kaì enantiótes kaì tà prós ti,

1055b1τούτων δὲ πρῶτον ἀντίφασις, ἀντιφάσεως δὲ μηδέν ἐστι μεταξύ, τῶν δὲ ἐναντίων ἐνδέχεται, ὅτι μὲν οὐ ταὐτὸν ἀντίφασις καὶ τἀναντία δῆλον· ἡ δὲ στέρησις ἀντίφασίς τίς ἐστιν· ἢ γὰρ τὸ ἀδύνατον ὅλως ἔχειν,toúton dè prôton antíphasis, antipháseos dè medén esti metaxú, tôn dè enantíon endéchetai, hóti mèn ou tautòn antíphasis kaì tanantía dêlon· he dè stéresis antíphasís tís estin· è gàr tò adúnaton hólos échein,

1055b5ἢ ὃ ἂν πεφυκὸς ἔχειν μὴ ἔχῃ, ἐστέρηται ἢ ὅλως ἢ πὼς ἀφορισθέν (πολλαχῶς γὰρ ἤδη τοῦτο λέγομεν, ὥσπερ διῄρηται ἡμῖν ἐν ἄλλοις), ὥστʼ ἐστὶν ἡ στέρησις ἀντίφασίς τις ἢ ἀδυναμία διορισθεῖσα ἢ συνειλημμένη τῷ δεκτικῷ· διὸ ἀντιφάσεως μὲν οὐκ ἔστι μεταξύ, στερήσεως δέ τινος ἔστιν· ἴσονè hò àn pephukòs échein mè échei, estéretai è hólos è pòs aphoristhén (pollachôs gàr éde toûto légomen, hósper diéiretai hemîn en állois), hóst’ estìn he stéresis antíphasís tis è adunamía dioristheîsa è suneilemméne tôi dektikôi· diò antipháseos mèn ouk ésti metaxú, steréseos dé tinos éstin· íson

1055b10μὲν γὰρ ἢ οὐκ ἴσον πᾶν, ἴσον δʼ ἢ ἄνισον οὐ πᾶν, ἀλλʼ εἴπερ, μόνον ἐν τῷ δεκτικῷ τοῦ ἴσου. εἰ δὴ αἱ γενέσεις τῇ ὕλῃ ἐκ τῶν ἐναντίων, γίγνονται δὲ ἢ ἐκ τοῦ εἴδους καὶ τῆς τοῦ εἴδους ἕξεως ἢ ἐκ στερήσεώς τινος τοῦ εἴδους καὶ τῆς μορφῆς, δῆλον ὅτι ἡ μὲν ἐναντίωσις στέρησις ἂν εἴη πᾶσα, ἡ δὲ στέρησιςmèn gàr è ouk íson pân, íson d’ è ánison ou pân, all’ eíper, mónon en tôi dektikôi toû ísou. ei dè hai genéseis têi húlei ek tôn enantíon, gígnontai dè è ek toû eídous kaì tês toû eídous héxeos è ek steréseós tinos toû eídous kaì tês morphês, dêlon hóti he mèn enantíosis stéresis àn eíe pâsa, he dè stéresis

1055b15ἴσως οὐ πᾶσα ἐναντιότης (αἴτιον δʼ ὅτι πολλαχῶς ἐνδέχεται ἐστερῆσθαι τὸ ἐστερημένον)· ἐξ ὧν γὰρ αἱ μεταβολαὶ ἐσχάτων, ἐναντία ταῦτα. φανερὸν δὲ καὶ διὰ τῆς ἐπαγωγῆς. πᾶσα γὰρ ἐναντίωσις ἔχει στέρησιν θάτερον τῶν ἐναντίων, ἀλλʼ οὐχ ὁμοίως πάντα· ἀνισότης μὲν γὰρ ἰσότητος ἀνομοιότηςísos ou pâsa enantiótes (aítion d’ hóti pollachôs endéchetai esterêsthai tò estereménon)· ex hôn gàr hai metabolaì escháton, enantía taûta. phaneròn dè kaì dià tês epagogês. pâsa gàr enantíosis échei stéresin tháteron tôn enantíon, all’ ouch homoíos pánta· anisótes mèn gàr isótetos anomoiótes

1055b20δὲ ὁμοιότητος κακία δὲ ἀρετῆς, διαφέρει δὲ ὥσπερ εἴρηται· τὸ μὲν γὰρ ἐὰν μόνον ᾖ ἐστερημένον, τὸ δʼ ἐὰν ἢ ποτὲ ἢ ἔν τινι, οἷον ἂν ἐν ἡλικίᾳ τινὶ ἢ τῷ κυρίῳ, ἢ πάντῃ· διὸ τῶν μὲν ἔστι μεταξύ, καὶ ἔστιν οὔτε ἀγαθὸς ἄνθρωπος οὔτε κακός, τῶν δὲ οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἀνάγκη εἶναι ἢ περιττὸν ἢdè homoiótetos kakía dè aretês, diaphérei dè hósper eíretai· tò mèn gàr eàn mónon êi estereménon, tò d’ eàn è potè è én tini, hoîon àn en helikíai tinì è tôi kuríoi, è pántei· diò tôn mèn ésti metaxú, kaì éstin oúte agathòs ánthropos oúte kakós, tôn dè ouk éstin, all’ anánke eînai è perittòn è

1055b25ἄρτιον. ἔτι τὰ μὲν ἔχει τὸ ὑποκείμενον ὡρισμένον, τὰ δʼ οὔ. ὥστε φανερὸν ὅτι ἀεὶ θάτερον τῶν ἐναντίων λέγεται κατὰ στέρησιν· ἀπόχρη δὲ κἂν τὰ πρῶτα καὶ τὰ γένη τῶν ἐναντίων, οἷον τὸ ἓν καὶ τὰ πολλά· τὰ γὰρ ἄλλα εἰς ταῦτα ἀνάγεται.ártion. éti tà mèn échei tò hupokeímenon horisménon, tà d’ oú. hóste phaneròn hóti aeì tháteron tôn enantíon légetai katà stéresin· apóchre dè kàn tà prôta kaì tà géne tôn enantíon, hoîon tò hèn kaì tà pollá· tà gàr álla eis taûta anágetai.