Peri Hermeneias, chapitre 10

10.1Ἐπεὶ δέ ἐστί τι κατά τινος ἡ κατάφασις σημαίνουσα, τοῦτο δέ ἐστιν ἢ ὄνομα ἢ τὸ ἀνώνυμον, ἓν δὲ δεῖ εἶναι καὶ καθ᾿ ἑνὸς τὸ ἐν τῇ καταφάσει (τὸ δὲ ὄνομα εἴρηται καὶ τὸ ἀνώνυμον πρότερον· τὸ γὰρ οὐκ ἄνθρωπος ὄνομα μὲν οὐ λέγω ἀλλ᾿ ἀόριστον ὄνομα· ἓν γάρ πως σημαίνει καὶ τὸ ἀόριστον· ὥσπερ καὶ τὸ οὐχ ὑγιαίνει οὐ ῥῆμα ἀλλ᾿ ἀόριστον ῥῆμα), ἔσται πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπόφασις ἢ ἐξ ὀνόματος καὶ ῥήματος ἢ ἐξ ἀορίστου ὀνόματος καὶ ῥήματος.Epeì dé estí ti katá tinos he katáphasis semaínousa, toûto dé estin è ónoma è tò anónumon, hèn dè deî eînai kaì kath᾿ henòs tò en têi kataphásei (tò dè ónoma eíretai kaì tò anónumon próteron· tò gàr ouk ánthropos ónoma mèn ou légo all᾿ aóriston ónoma· hèn gár pos semaínei kaì tò aóriston· hósper kaì tò ouch hugiaínei ou rhêma all᾿ aóriston rhêma), éstai pâsa katáphasis kaì apóphasis è ex onómatos kaì rhématos è ex aorístou onómatos kaì rhématos.

10.2Ἄνευ δὲ ῥήματος οὐδεμία κατάφασις οὐδὲ ἀπόφασις· τὸ γὰρ ἔστιν ἢ ἔσται ἢ ἦν ἢ γίνεται, ἢ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, ῥήματα ἐκ τῶν κειμένων ἐστί· προσσημαίνει γὰρ χρόνον. Ὥστε πρώτη ἔσται κατάφασις καὶ ἀπόφασις τὸ ἔστιν ἄνθρωπος — οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος, εἶτα ἔστιν οὐκ ἄνθρωπος — οὐκ ἔστιν οὐκ ἄνθρωπος, πάλιν ἔστι πᾶς ἄνθρωπος — οὐκ ἔστι πᾶς ἄνθρωπος, ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος — οὐκ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος.Áneu dè rhématos oudemía katáphasis oudè apóphasis· tò gàr éstin è éstai è ên è gínetai, è hósa álla toiaûta, rhémata ek tôn keiménon estí· prossemaínei gàr chrónon. Hóste próte éstai katáphasis kaì apóphasis tò éstin ánthropos — ouk éstin ánthropos, eîta éstin ouk ánthropos — ouk éstin ouk ánthropos, pálin ésti pâs ánthropos — ouk ésti pâs ánthropos, ésti pâs ouk ánthropos — ouk ésti pâs ouk ánthropos.

10.3Καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτὸς δὲ χρόνων ὁ αὐτὸς λόγος. Ὅταν δὲ τὸ ἔστι τρίτον προσκατηγορῆται, ἤδη διχῶς λέγονται αἱ ἀντιθέσεις. Λέγω δὲ οἷον ἔστι δίκαιος ἄνθρωπος· τὸ ἔστι τρίτον φημὶ συγκεῖσθαι ὄνομα ἢ ῥῆμα ἐν τῇ καταφάσει. Ὥστε διὰ τοῦτο τέτταρα ἔσται ταῦτα, ὧν τὰ μὲν δύο πρὸς τὴν κατάφασιν καὶ ἀπόφασιν ἕξει κατὰ τὸ στοιχοῦν ὡς αἱ στερήσεις, τὰ δὲ δύο οὔ. Λέγω δ᾿ ὅτι τὸ ἔστιν ἢ τῷ δικαίῳ προσκείσεται ἢ τῷ οὐ δικαίῳ, ὥστε καὶ ἡ ἀπόφασις. Τέτταρα οὖν ἔσται.Kaì epì tôn ektòs dè chrónon ho autòs lógos. Hótan dè tò ésti tríton proskategorêtai, éde dichôs légontai hai antithéseis. Légo dè hoîon ésti díkaios ánthropos· tò ésti tríton phemì sunkeîsthai ónoma è rhêma en têi kataphásei. Hóste dià toûto téttara éstai taûta, hôn tà mèn dúo pròs tèn katáphasin kaì apóphasin héxei katà tò stoichoûn hos hai steréseis, tà dè dúo oú. Légo d᾿ hóti tò éstin è tôi dikaíoi proskeísetai è tôi ou dikaíoi, hóste kaì he apóphasis. Téttara oûn éstai.

10.4Νοοῦμεν δὲ τὸ λεγόμενον ἐκ τῶν ὑπογεγραμμένων. Ἔστι δίκαιος ἄνθρωπος· ἀπόφασις τούτου, οὐκ ἔστι δίκαιος ἄνθρωπος. Ἔστιν οὐ δίκαιος ἄνθρωπος· τούτου ἀπόφασις, οὐκ ἔστιν οὐ δίκαιος ἄνθρωπος. Τὸ γὰρ ἔστιν ἐνταῦθα καὶ τὸ οὐκ ἔστι τῷ δικαίῳ προσκείσεται καὶ τῷ οὐ δικαίῳ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὥσπερ ἐν τοῖς Ἀναλυτικοῖς λέγεται, οὕτω τέτακται.Nooûmen dè tò legómenon ek tôn hupogegramménon. Ésti díkaios ánthropos· apóphasis toútou, ouk ésti díkaios ánthropos. Éstin ou díkaios ánthropos· toútou apóphasis, ouk éstin ou díkaios ánthropos. Tò gàr éstin entaûtha kaì tò ouk ésti tôi dikaíoi proskeísetai kaì tôi ou dikaíoi. Taûta mèn oûn, hósper en toîs Analutikoîs légetai, hoúto tétaktai.

10.5Ὁμοίως δὲ ἔχει κἂν καθόλου τοῦ ὀνόματος ᾖ ἡ κατάφασις, οἷον πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος δίκαιος. Ἀπόφασις τούτου, οὐ πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος δίκαιος. Πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος οὐ δίκαιος — οὐ πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος οὐ δίκαιος. Πλὴν οὐχ ὁμοίως τὰς κατὰ διάμετρον ἐνδέχεται συναληθεύειν· ἐνδέχεται δὲ ποτέ.Homoíos dè échei kàn kathólou toû onómatos êi he katáphasis, hoîon pâs estìn ánthropos díkaios. Apóphasis toútou, ou pâs estìn ánthropos díkaios. Pâs estìn ánthropos ou díkaios — ou pâs estìn ánthropos ou díkaios. Plèn ouch homoíos tàs katà diámetron endéchetai sunaletheúein· endéchetai dè poté.

10.6Αὗται μὲν οὖν δύο ἀντίκεινται, ἄλλαι δὲ δύο πρὸς τὸ οὐκ ἄνθρωπος ὡς ὑποκείμενόν τι προστεθέν· ἔστι δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος — οὐκ ἔστι δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος, ἔστιν οὐ δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος — οὐκ ἔστιν οὐ δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος. Πλείους δὲ τούτων οὐκ ἔσονται ἀντιθέσεις.Haûtai mèn oûn dúo antíkeintai, állai dè dúo pròs tò ouk ánthropos hos hupokeímenón ti prostethén· ésti díkaios ouk ánthropos — ouk ésti díkaios ouk ánthropos, éstin ou díkaios ouk ánthropos — ouk éstin ou díkaios ouk ánthropos. Pleíous dè toúton ouk ésontai antithéseis.

10.7Αὗται δὲ χωρὶς ἐκείνων αὐταὶ καθ᾿ ἑαυτὰς ἔσονται, ὡς ὀνόματι τῷ οὐκ ἄνθρωπος χρώμεναι. Ἐφ᾿ ὅσων δὲ τὸ ἔστι μὴ ἁρμόττει, οἷον ἐπὶ τοῦ ὑγιαίνει καὶ βαδίζει, ἐπὶ τούτων τὸ αὐτὸ ποιεῖ οὕτω τιθέμενον ὡς ἂν εἰ τὸ ἔστι προσήπτετο, οἷον ὑγιαίνει πᾶς ἄνθρωπος — οὐχ ὑγιαίνει πᾶς ἄνθρωπος, ὑγιαίνει πᾶς οὐκ ἄνθρωπος — οὐχ ὑγιαίνει πᾶς οὐκ ἄνθρωπος.Haûtai dè chorìs ekeínon autaì kath᾿ heautàs ésontai, hos onómati tôi ouk ánthropos chrómenai. Eph᾿ hóson dè tò ésti mè harmóttei, hoîon epì toû hugiaínei kaì badízei, epì toúton tò autò poieî hoúto tithémenon hos àn ei tò ésti prosépteto, hoîon hugiaínei pâs ánthropos — ouch hugiaínei pâs ánthropos, hugiaínei pâs ouk ánthropos — ouch hugiaínei pâs ouk ánthropos.

10.8Οὐ γάρ ἐστι τὸ οὐ πᾶς ἄνθρωπος λεκτέον, ἀλλὰ τὸ οὔ, τὴν ἀπόφασιν, τῷ ἄνθρωπος προσθετέον. Τὸ γὰρ πᾶς οὐ τὸ καθόλου σημαίνει, ἀλλ᾿ ὅτι καθόλου. Δῆλον δὲ ἐκ τοῦδε, ὑγιαίνει ἄνθρωπος — οὐχ ὑγιαίνει ἄνθρωπος, ὑγιαίνει οὐκ ἄνθρωπος — οὐχ ὑγιαίνει οὐκ ἄνθρωπος. Ταῦτα γὰρ ἐκείνων διαφέρει τῷ μὴ καθόλου εἶναι.Ou gár esti tò ou pâs ánthropos lektéon, allà tò oú, tèn apóphasin, tôi ánthropos prosthetéon. Tò gàr pâs ou tò kathólou semaínei, all᾿ hóti kathólou. Dêlon dè ek toûde, hugiaínei ánthropos — ouch hugiaínei ánthropos, hugiaínei ouk ánthropos — ouch hugiaínei ouk ánthropos. Taûta gàr ekeínon diaphérei tôi mè kathólou eînai.

10.9Ὥστε τὸ πᾶς ἢ οὐδείς οὐδὲν ἄλλο προσσημαίνει ἢ ὅτι καθόλου τοῦ ὀνόματος ἢ κατάφασιν ἢ ἀπόφασιν. Τὰ δὲ ἄλλα τὰ αὐτὰ δεῖ προστιθέναι.Hóste tò pâs è oudeís oudèn állo prossemaínei è hóti kathólou toû onómatos è katáphasin è apóphasin. Tà dè álla tà autà deî prostithénai.

10.10Ἐπεὶ δὲ ἐναντία ἀπόφασίς ἐστι τῇ ἅπαν ἐστὶ ζῷον δίκαιον ἡ σημαίνουσα ὅτι οὐδέν ἐστι ζῷον δίκαιον, αὗται μὲν φανερὸν ὅτι οὐδέποτε ἔσονται οὔτε ἀληθεῖς ἅμα οὔτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, αἱ δὲ ἀντικείμεναι ταύταις ἔσονταί ποτε, οἷον οὐ πᾶν ζῷον δίκαιον καὶ ἔστι τι ζῷον δίκαιον.Epeì dè enantía apóphasís esti têi hápan estì zôion díkaion he semaínousa hóti oudén esti zôion díkaion, haûtai mèn phaneròn hóti oudépote ésontai oúte aletheîs háma oúte epì toû autoû, hai dè antikeímenai taútais ésontaí pote, hoîon ou pân zôion díkaion kaì ésti ti zôion díkaion.

10.11Ἀκολουθοῦσι δὲ αὗται, τῇ μὲν πᾶς ἄνθρωπος οὐ δίκαιός ἐστιν ἡ οὐδείς ἐστιν ἄνθρωπος δίκαιος, τῇ δὲ ἔστι τις ἄνθρωπος δίκαιος ἡ ἀντικειμένη ὅτι οὐ πᾶς ἄνθρωπός ἐστιν οὐ δίκαιος· ἀνάγκη γὰρ εἶναί τινα.Akolouthoûsi dè haûtai, têi mèn pâs ánthropos ou díkaiós estin he oudeís estin ánthropos díkaios, têi dè ésti tis ánthropos díkaios he antikeiméne hóti ou pâs ánthropós estin ou díkaios· anánke gàr eînaí tina.

10.12Φανερὸν δὲ καὶ ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν καθ᾿ ἕκαστον, εἰ ἀληθὲς ἐρωτηθέντα ἀποφῆσαι, ὅτι καὶ καταφῆσαι ἀληθές· οἷον ἆρά γε Σωκράτης σοφός; οὔ.Phaneròn dè kaì hóti epì mèn tôn kath᾿ hékaston, ei alethès erotethénta apophêsai, hóti kaì kataphêsai alethés· hoîon ârá ge Sokrátes sophós; oú.

10.13Σωκράτης ἄρα οὐ σοφός. Ἐπὶ δὲ τῶν καθόλου οὐκ ἀληθὴς ἡ ὁμοίως λεγομένη, ἀληθὴς δὲ ἡ ἀπόφασις, οἷον ἆρά γε πᾶς ἄνθρωπος σοφός; οὔ. Πᾶς ἄρα ἄνθρωπος οὐ σοφός· τοῦτο γὰρ ψεῦδος. Ἀλλὰ τὸ οὐ πᾶς ἄρα ἄνθρωπος σοφός ἀληθές· αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἀντικειμένη, ἐκείνη δὲ ἡ ἐναντία.Sokrátes ára ou sophós. Epì dè tôn kathólou ouk alethès he homoíos legoméne, alethès dè he apóphasis, hoîon ârá ge pâs ánthropos sophós; oú. Pâs ára ánthropos ou sophós· toûto gàr pseûdos. Allà tò ou pâs ára ánthropos sophós alethés· haúte dé estin he antikeiméne, ekeíne dè he enantía.

10.14Αἱ δὲ κατὰ τὰ ἀόριστα ἀντικείμεναι ὀνόματα καὶ ῥήματα, οἷον ἐπὶ τοῦ μὴ ἄνθρωπος καὶ μὴ δίκαιος, ὥσπερ ἀποφάσεις ἄνευ ὀνόματος καὶ ῥήματος δόξειαν ἂν εἶναι. Οὐκ εἰσὶ δέ· ἀεὶ γὰρ ἀληθεύειν ἀνάγκη ἢ ψεύδεσθαι τὴν ἀπόφασιν, ὁ δ᾿ εἰπὼν οὐκ ἄνθρωπος οὐδὲν μᾶλλον τοῦ εἰπόντος ἄνθρωπος ἀλλὰ καὶ ἧττον ἠλήθευκέ τι ἢ ἔψευσται, ἐὰν μήτι προστεθῇ.Hai dè katà tà aórista antikeímenai onómata kaì rhémata, hoîon epì toû mè ánthropos kaì mè díkaios, hósper apopháseis áneu onómatos kaì rhématos dóxeian àn eînai. Ouk eisì dé· aeì gàr aletheúein anánke è pseúdesthai tèn apóphasin, ho d᾿ eipòn ouk ánthropos oudèn mâllon toû eipóntos ánthropos allà kaì hêtton elétheuké ti è épseustai, eàn méti prostethêi.

10.15Σημαίνει δὲ τὸ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος δίκαιος οὐδεμιᾷ ἐκείνων ταὐτόν, οὐδὲ ἡ ἀντικειμένη ταύτῃ ἡ οὐκ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος δίκαιος· τὸ δὲ πᾶς οὐ δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος τῷ οὐδεὶς δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος ταὐτὸν σημαίνει.Semaínei dè tò ésti pâs ouk ánthropos díkaios oudemiâi ekeínon tautón, oudè he antikeiméne taútei he ouk ésti pâs ouk ánthropos díkaios· tò dè pâs ou díkaios ouk ánthropos tôi oudeìs díkaios ouk ánthropos tautòn semaínei.

10.16Μετατιθέμενα δὲ τὰ ὀνόματα καὶ τὰ ῥήματα ταὐτὸν σημαίνει, οἷον ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ἔστιν ἄνθρωπος λευκός. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτό ἐστι, τοῦ αὐτοῦ πλείους ἔσονται ἀποφάσεις. Ἀλλ᾿ ἐδέδεικτο ὅτι μία μιᾶς. Τοῦ μὲν γὰρ ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος ἀπόφασις τὸ οὐκ ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος· τοῦ δὲ ἔστιν ἄνθρωπος λευκός, εἰ μὴ ἡ αὐτή ἐστι τῇ ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ἔσται ἀπόφασις ἤτοι τὸ οὐκ ἔστιν οὐκ ἄνθρωπος λευκός ἢ τὸ οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος λευκός.Metatithémena dè tà onómata kaì tà rhémata tautòn semaínei, hoîon ésti leukòs ánthropos, éstin ánthropos leukós. Ei gàr mè toûtó esti, toû autoû pleíous ésontai apopháseis. All᾿ edédeikto hóti mía miâs. Toû mèn gàr ésti leukòs ánthropos apóphasis tò ouk ésti leukòs ánthropos· toû dè éstin ánthropos leukós, ei mè he auté esti têi ésti leukòs ánthropos, éstai apóphasis étoi tò ouk éstin ouk ánthropos leukós è tò ouk éstin ánthropos leukós.

10.17Ἀλλ᾿ ἡ ἑτέρα μέν ἐστιν ἀπόφασις τοῦ ἔστιν οὐκ ἄνθρωπος λευκός, ἡ ἑτέρα δὲ τοῦ ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ὥστε ἔσονται δύο μιᾶς. Ὅτι μὲν οὖν μετατιθεμένου τοῦ ὀνόματος καὶ τοῦ ῥήματος ἡ αὐτὴ γίνεται κατάφασις καὶ ἀπόφασις, δῆλον.All᾿ he hetéra mén estin apóphasis toû éstin ouk ánthropos leukós, he hetéra dè toû ésti leukòs ánthropos, hóste ésontai dúo miâs. Hóti mèn oûn metatitheménou toû onómatos kaì toû rhématos he autè gínetai katáphasis kaì apóphasis, dêlon.