Peri Hermeneias, chapitre 9

9.1Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ὄντων καὶ γενομένων ἀνάγκη τὴν κατάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῆ ἢ ψευδῆ εἶναι, καὶ ἐπὶ μὲν τῶν καθόλου ὡς καθόλου ἀεὶ τὴν μὲν ἀληθῆ τὴν δὲ ψευδῆ εἶναι, καὶ ἐπὶ τῶν καθ᾿ ἕκαστα, ὥσπερ εἴρηται, ἐπὶ δὲ τῶν καθόλου μὴ καθόλου λεχθέντων οὐκ ἀνάγκη· εἴρηται δὲ καὶ περὶ τούτων.Epì mèn oûn tôn ónton kaì genoménon anánke tèn katáphasin è tèn apóphasin alethê è pseudê eînai, kaì epì mèn tôn kathólou hos kathólou aeì tèn mèn alethê tèn dè pseudê eînai, kaì epì tôn kath᾿ hékasta, hósper eíretai, epì dè tôn kathólou mè kathólou lechthénton ouk anánke· eíretai dè kaì perì toúton.

9.2Ἐπὶ δὲ τῶν καθ᾿ ἕκαστα καὶ μελλόντων οὐχ ὁμοίως. Εἰ γὰρ πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπόφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής, καὶ ἅπαν ἀνάγκη ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχειν, ὥστε εἰ ὁ μὲν φήσει ἔσεσθαί τι ὁ δὲ μὴ φήσει τὸ αὐτὸ τοῦτο, δῆλον ὅτι ἀνάγκη ἀληθεύειν τὸν ἕτερον αὐτῶν, εἰ πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπόφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής.Epì dè tôn kath᾿ hékasta kaì mellónton ouch homoíos. Ei gàr pâsa katáphasis kaì apóphasis alethès è pseudés, kaì hápan anánke hupárchein è mè hupárchein, hóste ei ho mèn phései ésesthaí ti ho dè mè phései tò autò toûto, dêlon hóti anánke aletheúein tòn héteron autôn, ei pâsa katáphasis kaì apóphasis alethès è pseudés.

9.3Ἄμφω γὰρ οὐχ ὑπάρξει ἅμα ἐπὶ τοῖς τοιούτοις. Εἰ γὰρ ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι λευκὸν ἢ ὅτι οὐ λευκόν ἐστιν, ἀνάγκη εἶναι λευκὸν ἢ οὐ λευκόν, καὶ εἰ ἔστι λευκὸν ἢ οὐ λευκόν, ἀληθὲς ἦν φάναι ἢ ἀποφάναι· καὶ εἰ μὴ ὑπάρχει, ψεύδεται, καὶ εἰ ψεύδεται, οὐχ ὑπάρχει, ὥστε ἀνάγκη ἢ τὴν κατάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῆ εἶναι ἢ ψευδῆ.Ámpho gàr ouch hupárxei háma epì toîs toioútois. Ei gàr alethès eipeîn hóti leukòn è hóti ou leukón estin, anánke eînai leukòn è ou leukón, kaì ei ésti leukòn è ou leukón, alethès ên phánai è apophánai· kaì ei mè hupárchei, pseúdetai, kaì ei pseúdetai, ouch hupárchei, hóste anánke è tèn katáphasin è tèn apóphasin alethê eînai è pseudê.

9.4Οὐδὲν ἄρα οὔτε ἔστιν οὔτε γίνεται οὔτε ἀπὸ τύχης οὔθ᾿ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν, οὐδὲ ἔσται ἢ οὐκ ἔσται, ἀλλ᾿ ἐξ ἀνάγκης ἅπαντα καὶ οὐχ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν. Ἢ γὰρ ὁ φὰς ἀληθεύσει ἢ ὁ ἀποφάς. Ὁμοίως γὰρ ἂν ἐγίνετο ἢ οὐκ ἐγίνετο· τὸ γὰρ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν οὐδὲν μᾶλλον οὕτως ἢ μὴ οὕτως ἔχει ἢ ἕξει.Oudèn ára oúte éstin oúte gínetai oúte apò túches oúth᾿ hopóter᾿ étuchen, oudè éstai è ouk éstai, all᾿ ex anánkes hápanta kaì ouch hopóter᾿ étuchen. È gàr ho phàs aletheúsei è ho apophás. Homoíos gàr àn egíneto è ouk egíneto· tò gàr hopóter᾿ étuchen oudèn mâllon hoútos è mè hoútos échei è héxei.

9.5Ἔτι εἰ ἔστι λευκὸν νῦν, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν πρότερον ὅτι ἔσται λευκόν, ὥστε ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ὁτιοῦν τῶν γενομένων ὅτι ἔστιν ἢ ἔσται. Εἰ δὲ ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ὅτι ἔστιν ἢ ἔσται, οὐχ οἷόν τε τοῦτο μὴ εἶναι οὐδὲ μὴ ἔσεσθαι. Ὃ δὲ μὴ οἷόν τε μὴ γενέσθαι, ἀδύνατον μὴ γενέσθαι· ὃ δὲ ἀδύνατον μὴ γενέσθαι, ἀνάγκη γενέσθαι.Éti ei ésti leukòn nûn, alethès ên eipeîn próteron hóti éstai leukón, hóste aeì alethès ên eipeîn hotioûn tôn genoménon hóti éstin è éstai. Ei dè aeì alethès ên eipeîn hóti éstin è éstai, ouch hoîón te toûto mè eînai oudè mè ésesthai. Hò dè mè hoîón te mè genésthai, adúnaton mè genésthai· hò dè adúnaton mè genésthai, anánke genésthai.

9.6Ἅπαντα οὖν τὰ ἐσόμενα ἀναγκαῖον γενέσθαι. Οὐδὲν ἄρα ὁπότερ᾿ ἔτυχεν οὐδὲ ἀπὸ τύχης ἔσται· εἰ γὰρ ἀπὸ τύχης, οὐκ ἐξ ἀνάγκης. Ἀλλὰ μὴν οὐδ᾿ ὡς οὐδέτερόν γε ἀληθὲς ἐνδέχεται λέγειν, οἷον ὅτι οὔτε ἔσται οὔτε οὐκ ἔσται.Hápanta oûn tà esómena anankaîon genésthai. Oudèn ára hopóter᾿ étuchen oudè apò túches éstai· ei gàr apò túches, ouk ex anánkes. Allà mèn oud᾿ hos oudéterón ge alethès endéchetai légein, hoîon hóti oúte éstai oúte ouk éstai.

9.7Πρῶτον μὲν γὰρ οὔσης τῆς καταφάσεως ψευδοῦς ἡ ἀπόφασις οὐκ ἀληθής, καὶ ταύτης ψευδοῦς οὔσης τὴν κατάφασιν συμβαίνει μὴ ἀληθῆ εἶναι. Καὶ πρὸς τούτοις, εἰ ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι λευκὸν καὶ μέγα, δεῖ ἄμφω ὑπάρχειν. Εἰ δὲ ὑπάρξει εἰς αὔριον, ὑπάρξει εἰς αὔριον. Εἰ δὲ μήτε ἔσται μήτε μὴ ἔσται αὔριον, οὐκ ἂν εἴη τὸ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν, οἷον ναυμαχία· δέοι γὰρ ἂν μήτε γενέσθαι ναυμαχίαν αὔριον μήτε μὴ γενέσθαι.Prôton mèn gàr oúses tês katapháseos pseudoûs he apóphasis ouk alethés, kaì taútes pseudoûs oúses tèn katáphasin sumbaínei mè alethê eînai. Kaì pròs toútois, ei alethès eipeîn hóti leukòn kaì méga, deî ámpho hupárchein. Ei dè hupárxei eis aúrion, hupárxei eis aúrion. Ei dè méte éstai méte mè éstai aúrion, ouk àn eíe tò hopóter᾿ étuchen, hoîon naumachía· déoi gàr àn méte genésthai naumachían aúrion méte mè genésthai.

9.8Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα, εἴπερ πάσης καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου ἢ ἐπὶ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἀνάγκη τῶν ἀντικειμένων εἶναι τὴν μὲν ἀληθῆ τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς γιγνομένοις, ἀλλὰ πάντα εἶναι καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης. Ὥστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι ἂν οὔτε πραγματεύεσθαι, ὡς ἐὰν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται τοδί, ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐκ ἔσται τοδί.Tà mèn dè sumbaínonta átopa taûta kaì toiaûta hétera, eíper páses katapháseos kaì apopháseos è epì tôn kathólou legoménon hos kathólou è epì tôn kath᾿ hékaston anánke tôn antikeiménon eînai tèn mèn alethê tèn dè pseudê, medèn dè hopóter᾿ étuchen eînai en toîs gignoménois, allà pánta eînai kaì gígnesthai ex anánkes. Hóste oúte bouleúesthai déoi àn oúte pragmateúesthai, hos eàn mèn todì poiésomen, éstai todí, eàn dè mè todí, ouk éstai todí.

9.9Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι τὸν δὲ μὴ φάναι, ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν τότε. Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τοῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίφασιν ἢ μὴ εἶπον· δῆλον γὰρ ὅτι οὕτως ἔχει τὰ πράγματα, κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι ὁ δὲ ἀποφήσῃ οὐδὲ γὰρ διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται ἢ οὐκ ἔσται, οὐδ᾿ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ.Oudèn gàr kolúei kaì eis muriostòn étos tòn mèn phánai toûto ésesthai tòn dè mè phánai, hóste ex anánkes ésesthai hopoteronoûn autôn alethès ên eipeîn tóte. Allà mèn oudè toûto diaphérei, eí tines eîpon tèn antíphasin è mè eîpon· dêlon gàr hóti hoútos échei tà prágmata, kàn mè ho mèn kataphései ti ho dè apophései oudè gàr dià tò kataphathênai è apophathênai éstai è ouk éstai, oud᾿ eis muriostòn étos mâllon è en hoposoioûn chrónoi.

9.10Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν ὥστε τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον ἦν τοῦτο γενέσθαι, καὶ ἕκαστον τῶν γενομένων ἀεὶ οὕτως εἶχεν ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γὰρ ἀληθῶς εἶπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ οἷόν τε μὴ γενέσθαι· καὶ τὸ γινομένον ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται.Hóste ei en hápanti tôi chrónoi hoútos eîchen hóste tò héteron aletheúesthai, anankaîon ên toûto genésthai, kaì hékaston tôn genoménon aeì hoútos eîchen hóste ex anánkes genésthai. Hó te gàr alethôs eîpé tis hóti éstai, ouch hoîón te mè genésthai· kaì tò ginoménon alethès ên eipeîn aeì hóti éstai.

9.11Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα — ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἔστιν ἀρχὴ τῶν ἐσομένων καὶ ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι καὶ ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι, καὶ ὅτι ὅλως ἔστιν ἐν τοῖς μὴ ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως· ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται, καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι καὶ τὸ μὴ γενέσθαι.Ei dè taûta adúnata — horômen gàr hóti éstin archè tôn esoménon kaì apò toû bouleúesthai kaì apò toû prâxaí ti, kaì hóti hólos éstin en toîs mè aeì energoûsi tò dunatòn eînai kaì mè homoíos· en hoîs ámpho endéchetai, kaì tò eînai kaì tò mè eînai, hóste kaì tò genésthai kaì tò mè genésthai.

9.12Καὶ πολλὰ ἡμῖν δῆλά ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον ὅτι τουτὶ τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθῆναι καὶ οὐ διατμηθήσεται, ἀλλ᾿ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται. Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν· οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴγε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ διατμηθῆναι.Kaì pollà hemîn dêlá estin hoútos échonta, hoîon hóti toutì tò himátion dunatón esti diatmethênai kaì ou diatmethésetai, all᾿ émprosthen katatribésetai. Homoíos dè kaì tò mè diatmethênai dunatón· ou gàr àn hupêrche tò émprosthen autò katatribênai, eíge mè dunatòn ên tò mè diatmethênai.

9.13Ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι κατὰ δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾿ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ᾿ ἔτυχε, καὶ οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἀπόφασις ἀληθής, τὰ δὲ μᾶλλον μὲν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ θάτερον, οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἐνδέχεται γενέσθαι καὶ θάτερον, θάτερον δὲ μή.Hóste kaì epì tôn állon genéseon, hósai katà dúnamin légontai tèn toiaúten. Phaneròn ára hóti ouch hápanta ex anánkes oút᾿ éstin oúte gínetai, allà tà mèn hopóter᾿ étuche, kaì oudèn mâllon he katáphasis è he apóphasis alethés, tà dè mâllon mèn kaì hos epì tò polù tháteron, ou mèn all᾿ endéchetai genésthai kaì tháteron, tháteron dè mé.

9.14Τὸ μὲν οὖν εἶναι τὸ ὂν ὅταν ᾖ, καὶ τὸ μὴ ὂν μὴ εἶναι ὅταν μὴ ᾗ, ἀνάγκη· οὐ μὴν οὔτε τὸ ὂν ἅπαν ἀνάγκη εἶναι οὔτε τὸ μὴ ὂν μὴ εἶναι. Οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸ ὂν ἅπαν εἶναι ἐξ ἀνάγκης ὅτε ἔστι, καὶ τὸ ἁπλῶς εἶναι ἐξ ἀνάγκης. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος. Καὶ ἐπὶ τῆς ἀντιφάσεως ὁ αὐτὸς λόγος. Εἶναι μὲν ἢ μὴ εἶναι ἅπαν ἀνάγκη, καὶ ἔσεσθαί γε ἢ μή· οὐ μέντοι διελόντα γε εἰπεῖν θάτερον ἀναγκαῖον.Tò mèn oûn eînai tò òn hótan êi, kaì tò mè òn mè eînai hótan mè hêi, anánke· ou mèn oúte tò òn hápan anánke eînai oúte tò mè òn mè eînai. Ou gàr tautón esti tò òn hápan eînai ex anánkes hóte ésti, kaì tò haplôs eînai ex anánkes. Homoíos dè kaì epì toû mè óntos. Kaì epì tês antipháseos ho autòs lógos. Eînai mèn è mè eînai hápan anánke, kaì ésesthaí ge è mé· ou méntoi dielónta ge eipeîn tháteron anankaîon.

9.15Λέγω δὲ οἷον ἀνάγκη μὲν ἔσεσθαι ναυμαχίαν αὔριον ἢ μὴ ἔσεσθαι, οὐ μέντοι ἔσεσθαί γε αὔριον ναυμαχίαν ἀναγκαῖον οὐδὲ μὴ γενέσθαι· γενέσθαι μέντοι ἢ μὴ γενέσθαι ἀναγκαῖον. Ὤστ᾿ ἐπεὶ ὁμοίως οἱ λόγοι ἀληθεῖς ὥσπερ τὰ πράγματα, δῆλον ὅτι ὅσα οὕτως ἔχει ὥστε ὁπότερ᾿ ἔτυχε καὶ τἀναντία ἐνδέχεσθαι, ἀνάγκη ὁμοίως ἔχειν καὶ τὴν ἀντίφασιν. Ὅπερ συμβαίνει ἐπὶ τοῖς μὴ ἀεὶ οὖσιν ἢ μὴ ἀεὶ μὴ οὖσιν.Légo dè hoîon anánke mèn ésesthai naumachían aúrion è mè ésesthai, ou méntoi ésesthaí ge aúrion naumachían anankaîon oudè mè genésthai· genésthai méntoi è mè genésthai anankaîon. Óst᾿ epeì homoíos hoi lógoi aletheîs hósper tà prágmata, dêlon hóti hósa hoútos échei hóste hopóter᾿ étuche kaì tanantía endéchesthai, anánke homoíos échein kaì tèn antíphasin. Hóper sumbaínei epì toîs mè aeì oûsin è mè aeì mè oûsin.

9.16Τούτων γὰρ ἀνάγκη μὲν θάτερον μόριον τῆς ἀντιφάσεως ἀληθὲς εἶναι ἢ ψεῦδος, οὐ μέντοι τόδε ἢ τόδε ἀλλ᾿ ὁπότερ᾿ ἔτυχε, καὶ μᾶλλον μὲν ἀληθῆ τὴν ἑτέραν, οὐ μέντοι ἤδη ἀληθῆ ἢ ψευδῆ. Ὥστε δῆλον ὅτι οὐκ ἀνάγκη πάσης καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως τῶν ἀντικειμένων τὴν μὲν ἀληθῆ τὴν δὲ ψευδῆ εἶναι· οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὄντων, οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν μὴ ὄντων μὲν δυνατῶν δὲ εἶναι ἢ μὴ εἶναι, ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται.Toúton gàr anánke mèn tháteron mórion tês antipháseos alethès eînai è pseûdos, ou méntoi tóde è tóde all᾿ hopóter᾿ étuche, kaì mâllon mèn alethê tèn hetéran, ou méntoi éde alethê è pseudê. Hóste dêlon hóti ouk anánke páses katapháseos kaì apopháseos tôn antikeiménon tèn mèn alethê tèn dè pseudê eînai· ou gàr hósper epì tôn ónton, hoútos échei kaì epì tôn mè ónton mèn dunatôn dè eînai è mè eînai, all᾿ hósper eíretai.