Physique, livre 1, chapitre 4

187a10Ὡς δʼ οἱ φυσικοὶ λέγουσι, δύο τρόποι εἰσίν. οἱ μὲν γὰρ ἐν ποιήσαντες τὸ [ὂν] σῶμα τὸ ὑποκείμενον, ἢ τῶν τριῶν τι ἢ ἄλλο ὅ ἐστι πυρὸς μὲν πυκνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον, τἆλλα γεννῶσι πυκνότητι καὶ μανότητι πολλὰ ποι. οῦντες (ταῦτα δʼ ἐστὶν ἐναντία, καθόλου δʼ ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις, ὥσπερ τὸ μέγα φησὶ Πλάτων καὶ τὸ μικρόν, πλὴν ὅτι ὁ μὲν ταῦτα ποιεῖ ὕλην τὸ δὲ ἓν τὸ εἶδος, οἱ δὲ τὸ μὲν ἓν τὸ ὑποκείμενον ὕλην, τὰ δʼ ἐναντία διαφορὰςHos d’ hoi phusikoì légousi, dúo trópoi eisín. hoi mèn gàr en poiésantes tò [òn] sôma tò hupokeímenon, è tôn triôn ti è állo hó esti puròs mèn puknóteron aéros dè leptóteron, tâlla gennôsi puknóteti kaì manóteti pollà poi. oûntes (taûta d’ estìn enantía, kathólou d’ huperochè kaì élleipsis, hósper tò méga phesì Pláton kaì tò mikrón, plèn hóti ho mèn taûta poieî húlen tò dè hèn tò eîdos, hoi dè tò mèn hèn tò hupokeímenon húlen, tà d’ enantía diaphoràs

187a20καὶ εἴδη)· οἱ δʼ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐναντιότητας ἐκκρίνεσθαι, ὥσπερ Ἀναξίμανδρός φησι, καὶ ὅσοι δʼ ἓν καὶ πολλά φασιν εἶναι, ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς καὶ Ἀναξαγόρας· ἐκ τοῦ μίγματος γὰρ καὶ οὗτοι ἐκκρίνουσι τἆλλα, διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων τῷ τὸν μὲν περίοδον ποιεῖν τούτων, τὸνkaì eíde)· hoi d’ ek toû henòs enoúsas tàs enantiótetas ekkrínesthai, hósper Anaxímandrós phesi, kaì hósoi d’ hèn kaì pollá phasin eînai, hósper Empedoklês kaì Anaxagóras· ek toû mígmatos gàr kaì hoûtoi ekkrínousi tâlla, diaphérousi dè allélon tôi tòn mèn períodon poieîn toúton, tòn

187a25δʼ ἅπαξ, καὶ τὸν μὲν ἄπειρα, τά τε ὁμοιομερῆ καὶ τἀναντία, τὸν δὲ τὰ καλούμενα στοιχεῖα μόνον. ἔοικε δὲ Ἀναξαγόρας ἄπειρα οὕτως οἰηθῆναι διὰ τὸ ὑπολαμβάνειν τὴν κοινὴν δόξαν τῶν φυσικῶν εἶναι ἀληθῆ, ὡς οὐ γιγνομένου οὐδενὸς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος (διὰ τοῦτο γὰρ οὕτω λέγουσιν, ἦν ὁμοῦd’ hápax, kaì tòn mèn ápeira, tá te homoiomerê kaì tanantía, tòn dè tà kaloúmena stoicheîa mónon. éoike dè Anaxagóras ápeira hoútos oiethênai dià tò hupolambánein tèn koinèn dóxan tôn phusikôn eînai alethê, hos ou gignoménou oudenòs ek toû mè óntos (dià toûto gàr hoúto légousin, ên homoû

187a30πάντα, καὶ τὸ γίγνεσθαι τοιόνδε καθέστηκεν ἀλλοιοῦσθαι, οἱ δὲ σύγκρισιν καὶ διάκρισιν· ἔτι δʼ ἐκ τοῦ γίγνεσθαι ἐξ ἀλλήλων τἀναντία· ἐνυπῆρχεν ἄρα· εἰ γὰρ πᾶν μὲν τὸ γιγνόμενον ἀνάγκη γίγνεσθαι ἢ ἐξ ὄντων ἢ ἐκ μὴ ὄντων, τούτων δὲ τὸ μὲν ἐκ μὴ ὄντων γίγνεσθαι ἀδύνατον (περὶ γὰρ ταύτηςpánta, kaì tò gígnesthai toiónde kathésteken alloioûsthai, hoi dè súnkrisin kaì diákrisin· éti d’ ek toû gígnesthai ex allélon tanantía· enupêrchen ára· ei gàr pân mèn tò gignómenon anánke gígnesthai è ex ónton è ek mè ónton, toúton dè tò mèn ek mè ónton gígnesthai adúnaton (perì gàr taútes

187a35ὁμογνωμονοῦσι τῆς δόξης ἄπαντες οἱ περὶ φύσεως. τὸ λοιπὸν ἤδη συμβαίνειν ἐξ ἀνάγκης ἐνόμισαν, ἐξ ὄντων μὲν καὶ ἐνυπαρχόντων γίγνεσθαι, διὰ μικρότητα δὲ τῶν ὄγκων ἐξhomognomonoûsi tês dóxes ápantes hoi perì phúseos. tò loipòn éde sumbaínein ex anánkes enómisan, ex ónton mèn kaì enuparchónton gígnesthai, dià mikróteta dè tôn ónkon ex

187b1ἀναισθήτων ἡμῖν. διό φασι πᾶν ἐν παντὶ μεμῖχθαι, διότι πᾶν ἐκ παντὸς ἑώρων γιγνόμενον· φαίνεσθαι δὲ διαφέροντα καὶ προσαγορεύεσθαι ἕτερα ἀλλήλων ἐκ τοῦ μάλισθʼ ὑπερέχοντος διὰ πλῆθος ἐν τῇ μίξει τῶν ἀπείρων· εἰλικρινῶς μὲνanaisthéton hemîn. dió phasi pân en pantì memîchthai, dióti pân ek pantòs heóron gignómenon· phaínesthai dè diaphéronta kaì prosagoreúesthai hétera allélon ek toû málisth’ huperéchontos dià plêthos en têi míxei tôn apeíron· eilikrinôs mèn

187b5γὰρ ὅλον λευκὸν ἢ μέλαν ἢ γλυκὺ ἢ σάρκα ἢ ὀστοῦν οὐκ εἶναι, ὅτου δὲ πλεῖστον ἕκαστον ἔχει, τοῦτο δοκεῖν εἶναι τὴνgàr hólon leukòn è mélan è glukù è sárka è ostoûn ouk eînai, hótou dè pleîston hékaston échei, toûto dokeîn eînai tèn

187b7φύσιν τοῦ πράγματος.phúsin toû prágmatos.

187b7εἰ δὴ τὸ μὲν ἄπειρον ᾗ ἄπειρον ἄγνωστον, τὸ μὲν κατὰ πλῆθος ἢ κατὰ μέγεθος ἄπειρον ἄγνωστον πόσον τι, τὸ δὲ κατʼ εἶδος ἄπειρον ἄγνωστον ποῖόν τι.ei dè tò mèn ápeiron hêi ápeiron ágnoston, tò mèn katà plêthos è katà mégethos ápeiron ágnoston póson ti, tò dè kat’ eîdos ápeiron ágnoston poîón ti.

187b10τῶν δʼ ἀρχῶν ἀπείρων οὐσῶν καὶ κατὰ πλῆθος καὶ κατʼ εἶδος, ἀδύνατον εἰδέναι τὰ ἐκ τούτων. οὕτω γὰρ εἰδέναι τὸ σύνθετον ὑπολαμβάνομεν, ὅταν εἰδῶμεν ἐκ τίνων καὶ πόσων ἐστίν. ἔτι δʼ εἰ ἀνάγκη, οὗ τὸ μόριον ἐνδέχεται ὀπηλικονοῦν εἶναι κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα, καὶ αὐτὸ ἐνδέχεσθαι (λέγω δὲ τῶν τοιούτων τι μορίων, εἰς ὃ ἐνυπάρχον διαιρεῖταιtôn d’ archôn apeíron ousôn kaì katà plêthos kaì kat’ eîdos, adúnaton eidénai tà ek toúton. hoúto gàr eidénai tò súntheton hupolambánomen, hótan eidômen ek tínon kaì póson estín. éti d’ ei anánke, hoû tò mórion endéchetai opelikonoûn eînai katà mégethos kaì mikróteta, kaì autò endéchesthai (légo dè tôn toioúton ti moríon, eis hò enupárchon diaireîtai

187b15τὸ ὅλον), εἰ δὴ ἀδύνατον ζῷον ἢ φυτὸν ὁπηλικονοῦν εἶναι κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα, φανερὸν ὅτι οὐδὲ τῶν μορίων ὁτιοῦν· ἔσται γὰρ καὶ τὸ ὅλον ὁμοίως. σὰρξ δὲ καὶ ὀστοῦν καὶ τὰ τοιαῦτα μόρια ζῴου, καὶ οἱ καρποὶ τῶν φυτῶν. δῆλον τοίνυν ὅτι ἀδύνατον σάρκα ἢ ὀστοῦν ἢ ἄλλο τι ὁπηλικονοῦνtò hólon), ei dè adúnaton zôion è phutòn hopelikonoûn eînai katà mégethos kaì mikróteta, phaneròn hóti oudè tôn moríon hotioûn· éstai gàr kaì tò hólon homoíos. sàrx dè kaì ostoûn kaì tà toiaûta mória zóiou, kaì hoi karpoì tôn phutôn. dêlon toínun hóti adúnaton sárka è ostoûn è állo ti hopelikonoûn

187b20εἶναι τὸ μέγεθος ἢ ἐπὶ τὸ μεῖζον ἢ ἐπὶ τὸ ἔλαττον. ἔτι εἰ πάντα μὲν ἐνυπάρχει τὰ τοιαῦτα ἐν ἀλλήλοις, καὶ μὴ γίγνεται ἀλλʼ ἐκκρίνεται ἐνόντα, λέγεται δὲ ἀπὸ τοῦ πλείονος, γίγνεται δὲ ἐξ ὁτουοῦν ὁτιοῦν (οἷον ἐκ σαρκὸς ὕδωρ ἐκκρινόμενον καὶ σὰρξ ἐξ ὕδατος), ἅπαν δὲ σῶμα πεπερασμένονeînai tò mégethos è epì tò meîzon è epì tò élatton. éti ei pánta mèn enupárchei tà toiaûta en allélois, kaì mè gígnetai all’ ekkrínetai enónta, légetai dè apò toû pleíonos, gígnetai dè ex hotouoûn hotioûn (oîon ek sarkòs húdor ekkrinómenon kaì sàrx ex húdatos), hápan dè sôma peperasménon

187b25ἀναιρεῖται ὑπὸ σώματος πεπερασμένου, φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἐν ἑκάστῳ ἕκαστον ὑπάρχειν. ἀφαιρεθείσης γὰρ ἐκ τοῦ ὕδατος σαρκός, καὶ πάλιν ἄλλης γενομένης ἐκ τοῦ λοιποῦ ἀποκρίσει, εἰ καὶ ἀεὶ ἐλάττων ἔσται ἡ ἐκκρινομένη, ἀλλʼ ὅμως οὐχ ὑπερβαλεῖ μέγεθός τι τῇ μικρότητι. ὥστʼanaireîtai hupò sómatos peperasménou, phaneròn hóti ouk endéchetai en hekástoi hékaston hupárchein. aphairetheíses gàr ek toû húdatos sarkós, kaì pálin álles genoménes ek toû loipoû apokrísei, ei kaì aeì elátton éstai he ekkrinoméne, all’ hómos ouch huperbaleî mégethós ti têi mikróteti. hóst’

187b30εἰ μὲν στήσεται ἡ ἔκκρισις, οὐχ ἅπαν ἐν παντὶ ἐνέσται (ἐν γὰρ τῷ λοιπῷ ὕδατι οὐκ ἐνυπάρξει σάρξ), εἰ δὲ μὴ στήσεται ἀλλʼ ἀεὶ ἕξει ἀφαίρεσιν, ἐν πεπερασμένῳ μεγέθει ἴσα πεπερασμένα ἐνέσται ἄπειρα τὸ πλῆθος· τοῦτο δʼ ἀδύνατον. πρὸς δὲ τούτοις, εἰ ἅπαν μὲν σῶμα ἀφαιρεθέντος τινὸς ἔλαττονei mèn stésetai he ékkrisis, ouch hápan en pantì enéstai (en gàr tôi loipôi húdati ouk enupárxei sárx), ei dè mè stésetai all’ aeì héxei aphaíresin, en peperasménoi megéthei ísa peperasména enéstai ápeira tò plêthos· toûto d’ adúnaton. pròs dè toútois, ei hápan mèn sôma aphairethéntos tinòs élatton

187b35ἀνάγκη γίγνεσθαι, τῆς δὲ σαρκὸς ὥρισται τὸ ποσὸν καὶ μεγέθει καὶ μικρότητι, φανερὸν ὅτι ἐκ τῆς ἐλαχίστης σαρκὸς οὐθὲν ἐκκριθήσεται σῶμα· ἔσται γὰρ ἐλάττων τῆς ἐλαχίστης.anánke gígnesthai, tês dè sarkòs hóristai tò posòn kaì megéthei kaì mikróteti, phaneròn hóti ek tês elachístes sarkòs outhèn ekkrithésetai sôma· éstai gàr elátton tês elachístes.

188a1ἔτι δʼ ἐν τοῖς ἀπείροις σώμασιν ἐνυπάρχοι ἂν ἤδη σὰρξ ἄπειρος καὶ οἷμα καὶ ἐγκέφαλος, κεχωρισμένα μέντοι ἀπʼ ἀλλήλων οὔ, οὐθὲν δʼ ἧττον ὄντα, καὶ ἄπειρον ἕκαστον·éti d’ en toîs apeírois sómasin enupárchoi àn éde sàrx ápeiros kaì hoîma kaì enképhalos, kechorisména méntoi ap’ allélon oú, outhèn d’ hêtton ónta, kaì ápeiron hékaston·

188a5τοῦτο δʼ ἄλογον. τὸ δὲ μηδέποτε διακριθήσεσθαι οὐκ εἰδότως μὲν λέγεται, ὀρθῶς δὲ λέγεται· τὰ γὰρ πάθη ἀχώριστα· εἰ οὖν μέμικται τὰ χρώματα καὶ αἱ ἕξεις, ἐὰν διακριθῶσιν, ἔσται τι λευκὸν καὶ ὑγιεινὸν οὐχ ἕτερόν τι ὂν οὐδὲ καθʼ ὑποκειμένου. ὥστε ἄτοπος τὰ ἀδύνατα ζητῶν ὁ νοῦς, εἶπερ βούλεταιtoûto d’ álogon. tò dè medépote diakrithésesthai ouk eidótos mèn légetai, orthôs dè légetai· tà gàr páthe achórista· ei oûn mémiktai tà chrómata kaì hai héxeis, eàn diakrithôsin, éstai ti leukòn kaì hugieinòn ouch héterón ti òn oudè kath’ hupokeiménou. hóste átopos tà adúnata zetôn ho noûs, eîper boúletai

188a10μὲν διακρῖναι, τοῦτο δὲ ποιῆσαι ἀδύνατον καὶ κατὰ τὸ ποσὸν καὶ κατὰ τὸ ποιόν, κατὰ μὲν τὸ ποσὸν ὅτι οὐκ ἔστιν ἐλάχιστον μέγεθος, κατὰ δὲ τὸ ποιὸν ὅτι ἀχώριστα τὰ πάθη. οὐκ ὀρθῶς δὲ οὐδὲ τὴν γένεσιν λαμβάνει τῶν ὁμοειδῶν. ἔστι μὲν γὰρ ὡς ὁ πηλὸς εἰς πηλοὺς διαιρεῖται, ἔστιmèn diakrînai, toûto dè poiêsai adúnaton kaì katà tò posòn kaì katà tò poión, katà mèn tò posòn hóti ouk éstin eláchiston mégethos, katà dè tò poiòn hóti achórista tà páthe. ouk orthôs dè oudè tèn génesin lambánei tôn homoeidôn. ésti mèn gàr hos ho pelòs eis peloùs diaireîtai, ésti

188a15δʼ ὡς οὕ. καὶ οὐχ ὁ αὐτὸς τρόπος, ὡς πλίνθοι ἐξ οἰκίας καὶ οἰκία ἐκ πλίνθων, οὕτω [δὲ] καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ ἐξ ἀλλήλων καὶ εἰσὶ καὶ γίγνονται. βέλτιόν τε ἐλάττω καὶ πεπερασμένα λαβεῖν, ὅπερ ποιεῖ Ἐμπεδοκλῆς.d’ hos hoú. kaì ouch ho autòs trópos, hos plínthoi ex oikías kaì oikía ek plínthon, hoúto [dè] kaì húdor kaì aèr ex allélon kaì eisì kaì gígnontai. béltión te elátto kaì peperasména labeîn, hóper poieî Empedoklês.