Physique, livre 1, chapitre 5

188a15Πάντες δὴ τἀναντία ἀρχὰς ποιοῦσιν οἵ τε λέγοντες ὅτι ἓν τὸ πᾶν καὶ μὴ κινούμενον (καὶ γὰρ Παρμενίδης θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἀρχὰς ποιεῖ, ταῦτα δὲ προσαγορεύει πῦρ καὶ γῆν) καὶ οἱ μανὸν καὶ πυκνόν, καὶ Δημόκριτος τὸ πλῆρες καὶ κενόν, ὧν τὸ μὲν ὡς ὂν τὸ δὲ ὡς οὐκ ὂν εἶναί φησιν· ἔτι θέσει, σχήματι, τάξει. ταῦτα δὲ γένη ἐναντίων· θέσεως ἄνωPántes dè tanantía archàs poioûsin hoí te légontes hóti hèn tò pân kaì mè kinoúmenon (kaì gàr Parmenídes thermòn kaì psuchròn archàs poieî, taûta dè prosagoreúei pûr kaì gên) kaì hoi manòn kaì puknón, kaì Demókritos tò plêres kaì kenón, hôn tò mèn hos òn tò dè hos ouk òn eînaí phesin· éti thései, schémati, táxei. taûta dè géne enantíon· théseos áno

188a25κάταω, πρόσθεν ὄπισθεν, σχήματος γεγωνιωμένον ἀγώνιον, εὐθὺ περιφερές. ὅτι μὲν οὖν τἀναντία πως πάντες ποιοῦσιτὰς ἀρχάς, δῆλον. καὶ τοῦτο εὐλόγως· δεῖ γὰρ τὰς ἀρχὰς μήτε ἐξ ἀλλήλων εἶναι μήτε ἐξ ἄλλων, καὶ ἐκ τούτων πάντα· τοῖς δὲ ἐναντίοις τοῖς πρώτοις ὑπάρχει ταῦτα, διὰ μὲν τὸ πρῶτα εἶναι μὴ ἐξ ἄλλων, διὰ δὲ τὸ ἐναντία μὴ ἐξ ἀλλήλων.kátao, prósthen ópisthen, schématos gegonioménon agónion, euthù peripherés. hóti mèn oûn tanantía pos pántes poioûsitàs archás, dêlon. kaì toûto eulógos· deî gàr tàs archàs méte ex allélon eînai méte ex állon, kaì ek toúton pánta· toîs dè enantíois toîs prótois hupárchei taûta, dià mèn tò prôta eînai mè ex állon, dià dè tò enantía mè ex allélon.

188a30ἀλλὰallà

188a30δεῖ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ λόγου σκέψασθαι πῶς συμβαίνει. ληπτέον δὴ πρῶτον ὅτι πάντων τῶν ὄντων οὐθὲν οὔτε ποιεῖν πέφυκεν οὔτε πάσχειν τὸ τυχὸν ὑπὸ τοῦ τυχόντος, οὐδὲ γίγνεται ὁτιοῦν ἐξ ὁτουοῦν, ἂν μή τις λαμβάνῃ κατὰ συμβεβηκός· πῶς γὰρ ἂν γένοιτο λευκὸν ἐκ μουσικοῦ, πλὴν εἰ μὴ συμβεβηκὸςdeî toûto kaì epì toû lógou sképsasthai pôs sumbaínei. leptéon dè prôton hóti pánton tôn ónton outhèn oúte poieîn péphuken oúte páschein tò tuchòn hupò toû tuchóntos, oudè gígnetai hotioûn ex hotouoûn, àn mé tis lambánei katà sumbebekós· pôs gàr àn génoito leukòn ek mousikoû, plèn ei mè sumbebekòs

188a35εἴη τῷ μὴ λευκῷ ἢ τῷ μέλανι τὸ μουσικόν; ἀλλὰ λευκὸν μὲν γίγνεται ἐξ οὐ λευκοῦ, καὶ τούτου οὐκ ἐκ παντὸς ἀλλʼ ἐκ μέλανος ἢ τῶν μεταξύ, καὶ μουσικὸν οὐκ ἐκ μουσικοῦ,eíe tôi mè leukôi è tôi mélani tò mousikón; allà leukòn mèn gígnetai ex ou leukoû, kaì toútou ouk ek pantòs all’ ek mélanos è tôn metaxú, kaì mousikòn ouk ek mousikoû,

188b1πλὴν οὐκ ἐκ παντὸς ἀλλʼ ἐξ ἀμούσου ἢ εἴ τι αὐτῶν ἐστι μεταξύ. οὐδὲ δὴ φθείρεται εἰς τὸ τυχὸν πρῶτον, οἷον τὸ λευκὸν οὐκ εἰς τὸ μουσικόν, πλὴν εἰ μή ποτε κατὰ συμβεβηκός, ἀλλʼ εἰς τὸ μὴ λευκόν, καὶ οὐκ εἰς τὸ τυχὸν ἀλλʼplèn ouk ek pantòs all’ ex amoúsou è eí ti autôn esti metaxú. oudè dè phtheíretai eis tò tuchòn prôton, hoîon tò leukòn ouk eis tò mousikón, plèn ei mé pote katà sumbebekós, all’ eis tò mè leukón, kaì ouk eis tò tuchòn all’

188b5εἰς τὸ μέλαν ἢ τὸ μεταξύ· ὡς δʼ αὔτως καὶ τὸ μουσικὸν εἰς τὸ μὴ μουσικόν, καὶ τοῦτο οὐκ εἰς τὸ τυχὸν ἀλλʼ εἰς τὸ ἄμουσον ἢ εἴ τι αὐτῶν ἐστι μεταξύ. ὁμοίως δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ἐπεὶ καὶ τὰ μὴ ἁπλᾶ τῶν ὄντων ἀλλὰ σύνθετα κατὰ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ τὰςeis tò mélan è tò metaxú· hos d’ aútos kaì tò mousikòn eis tò mè mousikón, kaì toûto ouk eis tò tuchòn all’ eis tò ámouson è eí ti autôn esti metaxú. homoíos dè toûto kaì epì tôn állon, epeì kaì tà mè haplâ tôn ónton allà súntheta katà tòn autòn échei lógon· allà dià tò mè tàs

188b10ἀντικειμένας διαθέσεις ὠνομάσθαι λανθάνει τοῦτο συμβαῖνον. ἀνάγκη γὰρ πᾶν τὸ ἡρμοσμένον ἐξ ἀναρμόστου γίγνεσθαι καὶ τὸ ἀνάρμοστον ἐξ ἡρμοσμένου, καὶ φθείρεσθαι τὸ ἡρμοσμένον εἰς ἀναρμοστίαν, καὶ ταύτην οὐ τὴν τυχοῦσαν ἀλλὰ τὴν ἀντικειμένην. διαφέρει δʼ οὐθὲν ἐπὶ ἁρμονίας εἰπεῖν ἢ τάξεωςantikeiménas diathéseis onomásthai lanthánei toûto sumbaînon. anánke gàr pân tò hermosménon ex anarmóstou gígnesthai kaì tò anármoston ex hermosménou, kaì phtheíresthai tò hermosménon eis anarmostían, kaì taúten ou tèn tuchoûsan allà tèn antikeiménen. diaphérei d’ outhèn epì harmonías eipeîn è táxeos

188b15ἢ συνθέσεως· φανερὸν γὰρ ὅτι ὁ αὐτὸς λόγος. ἀλλὰ μὴν καὶ οἰκία καὶ ἀνδριὰς καὶ ὁτιοῦν ἄλλο γίγνεται ὁμοίως· ἥ τε γὰρ οἰκία γίγνεται ἐκ τοῦ μὴ συγκεῖσθαι ἀλλὰ διῃρῆσθαι ταδὶ ὡδί, καὶ ὁ ἀνδριὰς καὶ τῶν ἐσχηματισμένων τιè sunthéseos· phaneròn gàr hóti ho autòs lógos. allà mèn kaì oikía kaì andriàs kaì hotioûn állo gígnetai homoíos· hé te gàr oikía gígnetai ek toû mè sunkeîsthai allà dieirêsthai tadì hodí, kaì ho andriàs kaì tôn eschematisménon ti

188b20ἐξ ἀσχημοσύνης· καὶ ἕκαστον τούτων τὰ μὲν τάξις, τὰ δὲ σύνθεσίς τίς ἐστιν. εἰ τοίνυν τοῦτʼ ἔστιν ἀληθές, ἅπαν ἂν γίγνοιτο τὸ γιγνόμενον καὶ φθείροιτο τὸ φθειρόμενον ἢ ἐξ ἐναντίων ἢ εἰς ἐναντία καὶ τὰ τούτων μεταξύ. τὰ δὲ μεταξὺ ἐκ τῶν ἐναντίων ἐστίν, οἶον χρώματα ἐκ λευκοῦ καὶ μέλανος·ex aschemosúnes· kaì hékaston toúton tà mèn táxis, tà dè súnthesís tís estin. ei toínun toût’ éstin alethés, hápan àn gígnoito tò gignómenon kaì phtheíroito tò phtheirómenon è ex enantíon è eis enantía kaì tà toúton metaxú. tà dè metaxù ek tôn enantíon estín, oîon chrómata ek leukoû kaì mélanos·

188b25ὥστε πάντʼ ἂν εἴη τὰ φύσει γιγνόμενα ἢ ἐναντία ἢ ἐξhóste pánt’ àn eíe tà phúsei gignómena è enantía è ex

188b26ἐναντίαων.enantíaon.

188b26μέχρι μὲν οὖν ἐπὶ τοσοῦτον σχεδὸν συνηκολουθήκασι καὶ τῶν ἄλλων οἱ πλεῖστοι, καθάπερ εἴπομεν πρότερον· πάντες γὰρ τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς ὑπʼ αὐτῶν καλουμένας ἀρχάς, καίπερ ἄνευ λόγου τιθέντες, ὅμως τἀναντία λέγουσιν, ὥσπερ ὑπʼméchri mèn oûn epì tosoûton schedòn sunekolouthékasi kaì tôn állon hoi pleîstoi, katháper eípomen próteron· pántes gàr tà stoicheîa kaì tàs hup’ autôn kalouménas archás, kaíper áneu lógou tithéntes, hómos tanantía légousin, hósper hup’

188b30αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἀναγκασθέντες. διαφέρουσι δʼ ἀλλήλων τῷ τοὺς μὲν πρότερα τοὺς δʼ ὕστερα λαμβάνειν, καὶ τοὺς μὲν γνωριμώτερα κατὰ τὸν λόγον τοὺς δὲ κατὰ τὴν αἴσθῃ. σιν (οἱ μὲν γὰρ θερμὸν καὶ ψυχρόν, οἱ δʼ ὑγρὸν καὶ ξηρόν, ἕτεροι δὲ περιττὸν καὶ ἄρτιον ἢ νεῖκος καὶ φιλίαν αἰτίαςautês tês aletheías anankasthéntes. diaphérousi d’ allélon tôi toùs mèn prótera toùs d’ hústera lambánein, kaì toùs mèn gnorimótera katà tòn lógon toùs dè katà tèn aísthei. sin (oi mèn gàr thermòn kaì psuchrón, hoi d’ hugròn kaì xerón, héteroi dè perittòn kaì ártion è neîkos kaì philían aitías

188b35τίθενται τῆς γενέσεως· ταῦτα δʼ ἀλλήλων διαφέρει κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον), ὥστε ταὐτὰ λέγειν πως καὶ ἕτερα ἀλλήλων, ἕτερα μὲν ὥσπερ καὶ δοκεῖ τοῖς πλείστοις, ταὐτὰtíthentai tês genéseos· taûta d’ allélon diaphérei katà tòn eireménon trópon), hóste tautà légein pos kaì hétera allélon, hétera mèn hósper kaì dokeî toîs pleístois, tautà

189a1δὲ ἤ ἀνάλογον· λαμβάνουσι γὰρ ἐκ τῆς αὐτῆς συστοιχίας· τὰ μὲν γὰρ περινέχει, τὰ δὲ περιέχεται τῶν ἐναντίων. ταύτη τε δὴ ὡσαύτως λέγουσι καὶ ἑτέρως, καὶ χεῖρον καὶ βέλτιον, καὶ οἱ μὲν γναωριμώτερα κατὰ τὸν λόγον, ὥσπερ εἴρηταιdè é análogon· lambánousi gàr ek tês autês sustoichías· tà mèn gàr perinéchei, tà dè periéchetai tôn enantíon. taúte te dè hosaútos légousi kaì hetéros, kaì cheîron kaì béltion, kaì hoi mèn gnaorimótera katà tòn lógon, hósper eíretai

189a5πρότερον, οἱ δὲ κατὰ τὴν αἴσθησιν (τὸ μὲν γὰρ καθόλου κατὰ τὸν λόγον γνώριμον, τὸ δὲ καθʼ ἕκαστον κατὰ τὴν αἴσθησιν· ὁ μὲν γὰρ λόγος τοῦ καθόλου, ἡ δʼ αἴσθησις τοῦ κατὰ μέρος), οἷον τὸ μὲν μέγα καὶ τὸ μικρὸν κατὰ τὸν λόγον, τὸ δὲ μανὸν καὶ τὸ πυκνὸν κατὰ τὴν αἴσθησιν. ὅτι μὲν οὖν ἐναντίαςpróteron, hoi dè katà tèn aísthesin (tò mèn gàr kathólou katà tòn lógon gnórimon, tò dè kath’ hékaston katà tèn aísthesin· ho mèn gàr lógos toû kathólou, he d’ aísthesis toû katà méros), hoîon tò mèn méga kaì tò mikròn katà tòn lógon, tò dè manòn kaì tò puknòn katà tèn aísthesin. hóti mèn oûn enantías

189a10δεῖ τὰς ἀρχὰς εἶναι, φανερόν.deî tàs archàs eînai, phanerón.