Physique, livre 2, chapitre 2

193b20Ἐπεὶ δὲ διώρισται ποσαχῶς ἡ φύσις, μετὰ τοῦτο θεωρητέον τίνι διαφέρει ὁ μαθηματικὸς τοῦ φυσικοῦ (καὶ γὰρ ἐπίπεδα καὶ στερεὰ ἔχει τὰ φυσικὰ σώματα καὶ μήκη καὶ στιγμάς, περὶ ὧν σκοπεῖ ὁ μαθηματικός)· ἔτι εἰ ἡ ἀστρολογία ἑτέρα ἢ μέρος τῆς φυσικῆς· εἰ γὰρ τοῦ φυσικοῦ τὸ τί ἐστιν ἥλιος ἢ σελήνη εἰδέναι, τῶν δὲ συμβεβηκότων καθ᾿ αὑτὰ μηδέν, ἄτοπον, ἄλλως τε καὶ ὅτι φαίνονται λέγοντες οἱ περὶ φύσεως καὶ περὶ σχήματος σελήνης καὶ ἡλίου, καὶ δὴ καὶ πότερον σφαιροειδὴς ἡ γῆ καὶ ὁ κόσμος ἢ οὔ.Epeì dè dióristai posachôs he phúsis, metà toûto theoretéon tíni diaphérei ho mathematikòs toû phusikoû (kaì gàr epípeda kaì stereà échei tà phusikà sómata kaì méke kaì stigmás, perì hôn skopeî ho mathematikós)· éti ei he astrología hetéra è méros tês phusikês· ei gàr toû phusikoû tò tí estin hélios è seléne eidénai, tôn dè sumbebekóton kath᾿ hautà medén, átopon, állos te kaì hóti phaínontai légontes hoi perì phúseos kaì perì schématos selénes kaì helíou, kaì dè kaì póteron sphairoeidès he gê kaì ho kósmos è oú.

193b30περὶ τούτων μὲν οὖν πραγματεύεται καὶ ὁ μαθηματικός, ἀλλʼ οὐχ ᾗ φυσικοῦ σώματος πέρας ἕκαστον· οὐδὲ τὰ συμβεβηκότα θεωρεῖ ᾗ τοιούτοις οὖσι συμβέβηκεν· διὸ καὶ χωρίζει· χωριστὰ γὰρ τῇ νοήσει κινήσεώς ἐστι, καὶ οὐδὲν διαφέρει, οὐδὲ γίγνεται ψεῦδος χωριζόντων. λανθάνουσι δὲ τοῦτο ποιοῦντεςperì toúton mèn oûn pragmateúetai kaì ho mathematikós, all’ ouch hêi phusikoû sómatos péras hékaston· oudè tà sumbebekóta theoreî hêi toioútois oûsi sumbébeken· diò kaì chorízei· choristà gàr têi noései kinéseós esti, kaì oudèn diaphérei, oudè gígnetai pseûdos chorizónton. lanthánousi dè toûto poioûntes

193b35καὶ οἱ τὰς ἰδέας λέγοντες· τὰ γὰρ φυσικὰ χωρίζουσιν ἡττον ὄντα χωριστὰ τῶν μαθηματικῶν. γίγνοιτο δ᾿ ἂνkaì hoi tàs idéas légontes· tà gàr phusikà chorízousin hetton ónta choristà tôn mathematikôn. gígnoito d᾿ àn

194a1τοῦτο δῆλον, εἴ τις ἑκατέρων πειρῷτο λέγειν τοὺς ὅρους, καὶ αὐτῶν καὶ τῶν συμβεβηκότων. τὸ μὲν γὰρ περιττὸν ἔσται καὶ τὸ ἄρτιον καὶ τὸ εὐθὺ καὶ τὸ καμπύλον, ἔτι δὲ ἀριθμὸς καὶ γραμμὴ καὶ σχῆμα, ἄνευ κινήσεως, σὰρξ δὲ καὶ ὀστοῦνtoûto dêlon, eí tis hekatéron peirôito légein toùs hórous, kaì autôn kaì tôn sumbebekóton. tò mèn gàr perittòn éstai kaì tò ártion kaì tò euthù kaì tò kampúlon, éti dè arithmòs kaì grammè kaì schêma, áneu kinéseos, sàrx dè kaì ostoûn

194a5καὶ ἄνθρωπος οὐκέτι, ἀλλὰ ταῦτα ὥσπερ ῥὶς σιμὴ ἀλλ᾿ οὐχ ὡς τὸ καμπύλον λέγεται. δηλοῖ δὲ καὶ τὰ φυσικώτερα τῶν μαθημάτων, οἷον ὀπτικὴ καὶ ἁρμονικὴ καὶ ἀστρολογία· ἀνάπαλιν γὰρ τρόπον τινʼ ἔχουσιν τῇ γεωμετρίᾳ. ἡ μὲν γὰρ γεωμετρία περὶ γραμμῆς φυσικῆς σκοπεῖ, ἀλλʼ οὐχ ᾗ φυσική,kaì ánthropos oukéti, allà taûta hósper rhìs simè all᾿ ouch hos tò kampúlon légetai. deloî dè kaì tà phusikótera tôn mathemáton, hoîon optikè kaì harmonikè kaì astrología· anápalin gàr trópon tin’ échousin têi geometríai. he mèn gàr geometría perì grammês phusikês skopeî, all’ ouch hêi phusiké,

194a10ἡ δʼ ὀπτικὴ μαθηματιυκὴν μὲν γραμμήν, ἀλλʼ οὐχ ᾗ μαθηματικὴ ἀλλʼ ᾗ φυσική.he d’ optikè mathematiukèn mèn grammén, all’ ouch hêi mathematikè all’ hêi phusiké.

194a12ἐπεὶ δʼ ἡ φύσις διχῶς, τό τεepeì d’ he phúsis dichôs, tó te

194a12εἶδος καὶ ἡ ὕλη, ὡς ἂν εἰ περὶ σιμότητος σκοποῖμεν τί ἐστιν, οὕτω θεωρητέον· ὥστʼ οὔτʼ ἄνευ ὕλης τὰ τοιαῦτα οὔτε κατὰ τὴνeîdos kaì he húle, hos àn ei perì simótetos skopoîmen tí estin, hoúto theoretéon· hóst’ oút’ áneu húles tà toiaûta oúte katà tèn

194a15ὕλην. καὶ γὰρ δὴ καὶ περὶ τούτου ἀπορήσειεν ἄν τις, ἐπεὶ δύο αἱ φύσεις, περὶ ποτέρας τοῦ φυσικοῦ. ἢ περὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν; ἀλλʼ εἰ περὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν, καὶ περὶ ἑκατέρας. πότερον οὖν τῆς αὐτῆς ἢ ἄλλης ἑκατέραν γνωρίζειν; εἰς μὲν γὰρ τοὺς ἀρχαίους ἀποβλέψαντι δόξειεν ἂν εἶναι τῆς ὕληςhúlen. kaì gàr dè kaì perì toútou aporéseien án tis, epeì dúo hai phúseis, perì potéras toû phusikoû. è perì toû ex amphoîn; all’ ei perì toû ex amphoîn, kaì perì hekatéras. póteron oûn tês autês è álles hekatéran gnorízein; eis mèn gàr toùs archaíous apoblépsanti dóxeien àn eînai tês húles

194a20(ἐπὶ μικρὸν γάρ τι μέρος Ἐμπεδοκλῆς καὶ Δημόκριτος τοῦ εἴδους καὶ τοῦ τί ἦν εἶναι ἤψαντο)· εἰ δὲ ἡ τέχνη μιμεῖται τὴν φύσιν, τῆς δὲ αὐτῆς ἐπιστήμης εἰδέναι τὸ εἶδος καὶ τὴν ὕλην μέχρι του (οἷον ἰατροῦ ὑγίειαν καὶ χολὴν καὶ φλέγμα, ἐν οἶς ἡ ὑγίεια, ὁμοίως δὲ καὶ οἰκοδόμου τό τε εἶδος τῆς(epì mikròn gár ti méros Empedoklês kaì Demókritos toû eídous kaì toû tí ên eînai épsanto)· ei dè he téchne mimeîtai tèn phúsin, tês dè autês epistémes eidénai tò eîdos kaì tèn húlen méchri tou (oîon iatroû hugíeian kaì cholèn kaì phlégma, en oîs he hugíeia, homoíos dè kaì oikodómou tó te eîdos tês

194a25οἰκίας καὶ τὴν ὕλην, ὅτι πλίνθοι καὶ ξύλα· ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων), καὶ τῆς φυσικῆς ἂν εἶη τὸ γνωρίζειν ἀμφοτέρας τὰς φύσεις. ἔτι τὸ οὗ ἕνεκα καὶ τὸ τέλος τῆς αὐτῆς, καὶ ὅσα τούτων ἕνεκα. ἡ δὲ φύσις τέλος καὶ οὗ ἕνεκα (ὧν γὰρ συνεχοῦς τῆς κινήσεως οὔσης ἔστι τι τέλος,oikías kaì tèn húlen, hóti plínthoi kaì xúla· hosaútos dè kaì epì tôn állon), kaì tês phusikês àn eîe tò gnorízein amphotéras tàs phúseis. éti tò hoû héneka kaì tò télos tês autês, kaì hósa toúton héneka. he dè phúsis télos kaì hoû héneka h(ôn gàr sunechoûs tês kinéseos oúses ésti ti télos,

194a30τοῦτο τὸ ἔσχατον καὶ τὸ οὗ ἕνεκα· διὸ καὶ ὁ ποιητὴς γελοίως προήχθη εἰπεῖν “ἔχει τελευτήν, ἧσπερ οὕνεκ᾿ ἐγένετο”· βούλεται γὰρ οὐ πᾶν εἶναι τὸ ἔσχατον τέλος, ἀλλὰ τὸ βέλτιστον)· ἐπεὶ καὶ ποιοῦσιν αἱ τέχναι τὴν ὕλην αἱ μὲν ἁπλῶς αἱ δὲ εὐεργόν, καὶ χρώμεθα ὡς ἡμῶν ἕνεκα πάντωνtoûto tò éschaton kaì tò hoû héneka· diò kaì ho poietès geloíos proéchthe eipeîn “échei teleutén, hêsper hoúnek᾿ egéneto”· boúletai gàr ou pân eînai tò éschaton télos, allà tò béltiston)· epeì kaì poioûsin hai téchnai tèn húlen hai mèn haplôs hai dè euergón, kaì chrómetha hos hemôn héneka pánton

194a35ὑπαρχόντων (ἐσμὲν γάρ πως καὶ ἡμεῖς τέλος· διχῶς γὰρ τὸ οὗ ἕνεκα· εἴρηται δʼ ἐν τοῖς περὶ φιλοσοφίας. δύοhuparchónton (esmèn gár pos kaì hemeîs télos· dichôs gàr tò hoû héneka· eíretai d’ en toîs perì philosophías. dúo

194b1δὲ αἱ ἄρχουσαι τῆς ὕλης καὶ γνωρίζουσαι τέχναι, ἥ χρωμένη καὶ τῆς ποιητικῆς ἡ ἀρχιτεκτονική. διὸ καὶ ἡ χρωμένη ἀρχιτεκτονική πως, διαφέρει δὲ ᾗ ἡ μὲν τοῦ εἴδους γνωριστική, ἡ ἀρχιτεκτονική, ἡ δὲ ὡς ποιητική, τῆςdè hai árchousai tês húles kaì gnorízousai téchnai, hé chroméne kaì tês poietikês he architektoniké. diò kaì he chroméne architektoniké pos, diaphérei dè hêi he mèn toû eídous gnoristiké, he architektoniké, he dè hos poietiké, tês

194b5ὕλης· ὁ μὲν γὰρ κυβερνήτης ποῖόν τι τὸ εἶδος τοῦ πηδαλίου γνωρίζει καὶ ἐπιτάττει, ὁ δʼ ἐκ ποίου ξύλου καὶ ποίων κινήσεων ἔσται. ἐν μὲν οὖν τοῖς κατὰ τέχνην ἡμεῖς ποιοῦμεν τὴν ὕλην τοῦ ἔργου ἕνεκα, ἐν δὲ τοῖς φυσικοῖς ὑπάρχει οὖσα. ἔτι τῶν πρός τι ἡ ὕλη· ἄλλῳ γὰρ εἴδει ἄλλη ὕλη.húles· ho mèn gàr kubernétes poîón ti tò eîdos toû pedalíou gnorízei kaì epitáttei, ho d’ ek poíou xúlou kaì poíon kinéseon éstai. en mèn oûn toîs katà téchnen hemeîs poioûmen tèn húlen toû érgou héneka, en dè toîs phusikoîs hupárchei oûsa. éti tôn prós ti he húle· álloi gàr eídei álle húle.

194b9μέχρι δὴméchri dè

194b9πόσου τὸν φυσικὸν δεῖ εἰδέναι τὸ εἶδος καὶ τὸ τί ἐστιν; ἢpósou tòn phusikòn deî eidénai tò eîdos kaì tò tí estin; è

194b10ὥσπερ ἰατρὸν νεῦρον ἢ χαλκία χαλκόν, μέχρι τοῦ τίνος [γὰρ] ἕνεκα ἕκαστον, καὶ περὶ ταῦτα ἅ ἐστι χωριστὰ μὲν εἴδει, ἐν ὕλῃ δέ; ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον γεννᾷ καὶ ἥλιος. πῶς δʼ ἔχει τὰ χωριστὸν καὶ τί ἐστι, φιλοσοφίας ἔργον διορίσαι τῆς πρώτης.hósper iatròn neûron è chalkía chalkón, méchri toû tínos [gàr] héneka hékaston, kaì perì taûta há esti choristà mèn eídei, en húlei dé; ánthropos gàr ánthropon gennâi kaì hélios. pôs d’ échei tà choristòn kaì tí esti, philosophías érgon diorísai tês prótes.