Physique, livre 2, chapitre 4

195b30Λέγεται δὲ καὶ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον τῶν αἰτίων, καὶ πολλὰ καὶ εἶναι καὶ γίγνεσθαι διὰ τύχην καὶ διὰ τὸ αὐτόματον· τίνα οὖν τρόπον ἐν τούτοις ἐστὶ τοῖς αἰτίοις ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον, καὶ πότερον τὸ αὐτὸ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον ἢ ἕτερον, καὶ ὅλως τί ἐστιν ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον, ἐπισκεπτέον. ἔνιοι γὰρ καὶ εἰ ἔστιν ἢ μὴ ἀποροῦσιν·Légetai dè kaì he túche kaì tò autómaton tôn aitíon, kaì pollà kaì eînai kaì gígnesthai dià túchen kaì dià tò autómaton· tína oûn trópon en toútois estì toîs aitíois he túche kaì tò autómaton, kaì póteron tò autò he túche kaì tò autómaton è héteron, kaì hólos tí estin he túche kaì tò autómaton, episkeptéon. énioi gàr kaì ei éstin è mè aporoûsin·

196a1οὐδὲν γὰρ δὴ γίγνεσθαι ἀπὸ τύχης φασίν, ἀλλὰ πάντων εἶναί τι αἴτιον ὡρισμένον ὅσα λέγομεν ἀπὸ ταὐτομάτου γίγνεσθαι ἢ τύχης, οἷον τοῦ ἐλθεῖν ἀπὸ τύχης εἰς τὴν ἀγοράν, καὶ καταλαβεῖν ὃν ἐβούλετο μὲν οὐκ ᾤετο δέ, αἴτιον τὸ βούλεσθαιoudèn gàr dè gígnesthai apò túches phasín, allà pánton eînaí ti aítion horisménon hósa légomen apò tautomátou gígnesthai è túches, hoîon toû eltheîn apò túches eis tèn agorán, kaì katalabeîn hòn eboúleto mèn ouk óieto dé, aítion tò boúlesthai

196a5ἀγοράσαι ἐλθόντα· ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν ἀπὸ τύχης λεγομένων ἀεί τι εἶναι λαβεῖν τὸ αἶτιον, ἀλλʼ οὐ τύ. χην, ἐπεὶ εἴ γέ τι ἦν ἡ τύχη, ἄτοπον ἂν φανείη ὡς ἀληθῶς, καὶ ἀπορήσειν ἄν τις διὰ τί ποτʼ οὐδεὶς τῶν ἀρχαίων σοφῶν τὰ αἴτια περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς λέγων περὶ τύχης οὐδὲν διώρισεν, ἀλλʼ ὡς ἔοικεν, οὐδὲν ᾤοντο οὐδʼ ἐκεῖνοι εἶναιagorásai elthónta· homoíos dè kaì epì tôn állon tôn apò túches legoménon aeí ti eînai labeîn tò aîtion, all’ ou tú. chen, epeì eí gé ti ên he túche, átopon àn phaneíe hos alethôs, kaì aporésein án tis dià tí pot’ oudeìs tôn archaíon sophôn tà aítia perì genéseos kaì phthorâs légon perì túches oudèn diórisen, all’ hos éoiken, oudèn óionto oud’ ekeînoi eînai

196a10ἀπὸ τύχης. ἀλλὰ καὶ τοῦτο θαυμαστόν· πολλὰ γὰρ καὶ γίγνεται καὶ ἔστιν ἀπὸ τύχης καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου, ἃ οὐκ ἀγνοοῦντες ὅτι ἔστιν ἐπανενεγκεῖν ἕκαστον ἐπί τι αἴτιον τῶν γιγνομένων, καθάπερ ὁ παλαιὸς λόγος εἶπεν ὁ ἀναιρῶν τὴν τύχην, ὅμως τούτων τὰ μὲν εἶναί φασι πάντες ἀπὸ τύχηςapò túches. allà kaì toûto thaumastón· pollà gàr kaì gígnetai kaì éstin apò túches kaì apò tautomátou, hà ouk agnooûntes hóti éstin epanenenkeîn hékaston epí ti aítion tôn gignoménon, katháper ho palaiòs lógos eîpen ho anairôn tèn túchen, hómos toúton tà mèn eînaí phasi pántes apò túches

196a15τὰ δʼ οὐκ ἀπὸ τύχης· διὸ καὶ ἁμῶς γέ πως ἦν ποιητέον αὐτοῖς μνείαν. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἐκείνων γέ τι ᾤοντο εἶναι τὴν τύχην, οἷον φιλίαν ἢ νεῖκος ἢ νοῦν ἢ πῦρ ἢ ἄλλο γέ τι τῶν τοιούτων. ἄτοπον οὖν εἶτε μὴ ὑπελάμβανον εἶναι εἴτε οἰόμενοι παρέλειπον, καὶ ταῦτʼ ἐνίοτε χρώμενοι, ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆςtà d’ ouk apò túches· diò kaì hamôs gé pos ên poietéon autoîs mneían. allà mèn oud’ ekeínon gé ti óionto eînai tèn túchen, hoîon philían è neîkos è noûn è pûr è állo gé ti tôn toioúton. átopon oûn eîte mè hupelámbanon eînai eíte oiómenoi paréleipon, kaì taût’ eníote chrómenoi, hósper Empedoklês

196a20οὐκ ἀεὶ τὸν ἀέρα ἀνωτάτω ἀποκρίνεσθαί φησιν, ἀλλʼ ὅπως ἂν τύχῃ. λέγει γοῦν ἐν τῇ κοσμοποιίᾳ ὡς “οὕτω συνέκυρσε θέων τοτέ, πολλάκι δʼ ἄλλως”· καὶ τὰ μόρια τῶν ζῴων ἀπὸ τύχης γενέσθαι τὰ πλεῖστά φησιν.ouk aeì tòn aéra anotáto apokrínesthaí phesin, all’ hópos àn túchei. légei goûn en têi kosmopoiíai hos “oúto sunékurse théon toté, polláki d’ állos”· kaì tà mória tôn zóion apò túches genésthai tà pleîstá phesin.

196a24εἰσὶ δέ τινεςeisì dé tines

196a24οἳ καὶ τοὐρανοῦ τοῦδε καὶ τῶν κόσμων πάντων αἰτιῶνται τὸhoì kaì touranoû toûde kaì tôn kósmon pánton aitiôntai tò

196a25αὐτόματον· ἀπὸ ταὐτομάτου γὰρ γενέσθαι τὴν δίνην καὶ τὴν κίνησιν τὴν διακρίνασαν καὶ καταστήσασαν εἰς ταύτην τὴν τάξιν τὸ πᾶν. καὶ μάλα τοῦτό γε αὐτὸ θαυμάσαι ἄξιον· λέγοντες γὰρ τὰ μὲν ζῷα καὶ τὰ φυτὰ ἀπὸ τύχης μήτε εἶναι μήτε γίγνεσθαι, ἀλλʼ ἤτοι φύσιν ἢ νοῦν ἤ τι τοιοῦτονautómaton· apò tautomátou gàr genésthai tèn dínen kaì tèn kínesin tèn diakrínasan kaì katastésasan eis taúten tèn táxin tò pân. kaì mála toûtó ge autò thaumásai áxion· légontes gàr tà mèn zôia kaì tà phutà apò túches méte eînai méte gígnesthai, all’ étoi phúsin è noûn é ti toioûton

196a30ἕτερον εἶνα τὸ αἴτιον (οὐ γὰρ ὅ τι ἔτυχεν ἐκ τοῦ σπέρματος ἑκάστου γίγνεται, ἀλλʼ ἐκ μὲν τοῦ τοιουδὶ ἐλαία ἐκ δὲ τοῦ τοιουδὶ ἄνθρωπος), τὸν δʼ οὐρανὸν καὶ τὰ θειότατα τῶν φανερῶν ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γενέσθαι, τοιαύτην δʼ αἰτίαν μηδεμίανhéteron eîna tò aítion (ou gàr hó ti étuchen ek toû spérmatos hekástou gígnetai, all’ ek mèn toû toioudì elaía ek dè toû toioudì ánthropos), tòn d’ ouranòn kaì tà theiótata tôn phanerôn apò toû automátou genésthai, toiaúten d’ aitían medemían

196a35εἶναι οἵαν τῶν ζῴων καὶ τῶν φυτῶν. καίτοι εἰ οὕτως ἔχει, τοῦτʼ αὐτὸ ἄξιον ἐπιστάσεως, καὶ καλῶς ἔχει λεχθῆναίeînai hoían tôn zóion kaì tôn phutôn. kaítoi ei hoútos échei, toût’ autò áxion epistáseos, kaì kalôs échei lechthênaí

196b1τι περὶ αὐτοῦ. πρὸς γὰρ τῷ καὶ ἄλλως ἄτοπον εἶναι τὸ λεγόμενον, ἔτι ἀτοπώτερον τὸ λέγειν ταῦτα ὁρῶντας ἐν μὲν τῷ οὐρανῷ οὐδὲν ἀπὸ ταὐτομάτου γιγνόμενον, ἐν δὲ τοῖς οὐκ ἀπὸ τύχης πολλὰ συμβαίνοντα ἀπὸ τύχης· καίτοι εἰκόςti perì autoû. pròs gàr tôi kaì állos átopon eînai tò legómenon, éti atopóteron tò légein taûta horôntas en mèn tôi ouranôi oudèn apò tautomátou gignómenon, en dè toîs ouk apò túches pollà sumbaínonta apò túches· kaítoi eikós

196b5γε ἦν τοὐναντίον γίγνεσθαι.ge ên tounantíon gígnesthai.

196b5εἰσὶ δέ τινες οἶς δοκεῖ εἶναι μὲν αἰτία ἡ τύχη, ἄδηλος δὲ ἀνθρωπίνῃ διανοίᾳ ὡς θεῖόν τι οὖσα καὶ δαιμονιώτερον. ὥστε σκεπτέον καὶ τί ἑκάτερον, καὶ εἰ ταὐτὸν ἢ ἕτερον τό τε αὐτόματον καὶ ἡ τύχη, καὶ πῶς εἰς τὰ διωρισμένα αἴτια ἐμπίπτουσιν.eisì dé tines oîs dokeî eînai mèn aitía he túche, ádelos dè anthropínei dianoíai hos theîón ti oûsa kaì daimonióteron. hóste skeptéon kaì tí hekáteron, kaì ei tautòn è héteron tó te autómaton kaì he túche, kaì pôs eis tà diorisména aítia empíptousin.