Physique, livre 2, chapitre 5

196b10Πρῶτον μὲν οὖν, ἐπειδὴ ὁρῶμεν τὰ μὲν ἀεὶ ὡσαύτως γιγνόμενα τὰ δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, φανερὸν ὅτι οὐδετέρου τούτων αἰτία ἡ τύχη λέγεται οὐδὲ τὸ ἀπὸ τύχης, οὔτε τοῦ ἔξ ἀνάγκης καὶ αἰεὶ οὔτε τοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. ἀλλʼ ἐπειδὴ ἔστιν ἃ γίγνεται καὶ παρὰ ταῦτα, καὶ ταῦτα πάντες φασὶν εἶναι ἀπὸ τύχης, φανερὸν ὅτι ἔστι τι ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον· τά τε γὰρ τοιαῦτα ἀπὸ τύχης καὶ τὰ ἀπὸ τύχης τοιαῦτα ὄντα ἴσμεν. τῶν δὲ γιγνομένων τὰ μὲν ἕνεκά του γίγνεται τὰ δʼ οὔ (τούτων δὲ τὰ μὲν κατὰ προαίρεσιν, τὰ δʼ οὐ κατὰ προαίρεσιν, ἄμφω δʼ ἐν τοῖς ἕνεκά του), ὥστε δῆλον ὅτι καὶPrôton mèn oûn, epeidè horômen tà mèn aeì hosaútos gignómena tà dè hos epì tò polú, phaneròn hóti oudetérou toúton aitía he túche légetai oudè tò apò túches, oúte toû éx anánkes kaì aieì oúte toû hos epì tò polú. all’ epeidè éstin hà gígnetai kaì parà taûta, kaì taûta pántes phasìn eînai apò túches, phaneròn hóti ésti ti he túche kaì tò autómaton· tá te gàr toiaûta apò túches kaì tà apò túches toiaûta ónta ísmen. tôn dè gignoménon tà mèn héneká tou gígnetai tà d’ oú (toúton dè tà mèn katà proaíresin, tà d’ ou katà proaíresin, ámpho d’ en toîs héneká tou), hóste dêlon hóti kaì

196b20ἐν τοῖς παρὰ τὸ ἀναγκαῖον καὶ τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἔστιν ἔνια περί ἃ ἐνδέχεται ὑπάρχειν τὸ ἕνεκά του. ἔστι δʼ ἕνεκά του ὅσα τε ἀπὸ διανοίας ἂν πραχθείη καὶ ὅσα ἀπὸ φύσεως. τὰ δὴ τοιαῦτα ὅταν κατὰ συμβεβηκὸς γένηται, ἀπὸ τύ. χης φαμὲν εἶναι (ὥσπερ γὰρ καὶ ὄν ἐστι τὸ μὲν καθʼ αὑτὸ τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός, οὕτω καὶ αἴτιον ἐνδέχεται εἶναι,en toîs parà tò anankaîon kaì tò hos epì tò polù éstin énia perí hà endéchetai hupárchein tò héneká tou. ésti d’ héneká tou hósa te apò dianoías àn prachtheíe kaì hósa apò phúseos. tà dè toiaûta hótan katà sumbebekòs génetai, apò tú. ches phamèn eînai h(ósper gàr kaì ón esti tò mèn kath’ hautò tò dè katà sumbebekós, hoúto kaì aítion endéchetai eînai,

196b25οἷον οἰκίας καθʼ αὑτὸ μὲν αἴτιον τὸ οἰκοδομικόν, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὸ λευκὸν ἢ τὸ μουσικόν· τὸ μὲν οὖν καθʼ αὑτὸ αἴτιον ὡρισμένον, τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἀόριστον· ἄπειρα γὰρ ἂν τῷ ἑνὶ συμβαίη). καθάπερ οὖν ἐλέχθη, ὅταν ἐν τοῖς ἕνεκά του γιγνομένοις τοῦτο γένηται, τότε λέγεται ἀπὸ ταὐhoîon oikías kath’ hautò mèn aítion tò oikodomikón, katà sumbebekòs dè tò leukòn è tò mousikón· tò mèn oûn kath’ hautò aítion horisménon, tò dè katà sumbebekòs aóriston· ápeira gàr àn tôi henì sumbaíe). katháper oûn eléchthe, hótan en toîs héneká tou gignoménois toûto génetai, tóte légetai apò tau

196b30τομάτου καὶ ἀπὸ τύχης (αὐτῶν δὲ πρὸς ἄλληλα τὴν διαφορὰν τούτων ὕστερον διοριστέον· νῦν δὲ τοῦτο ἔστω φανερόν, ὅτι ἄμφω ἐν τοῖς ἕνεκά τού ἐστιν)· οἶον ἕνεκα τοῦ ἀπολαβεῖν τὸ ἀργύριον ἦλθεν ἂν κομιζομένου τὸν ἔρανον, εἰ ᾔδει· ἦλθε δʼ οὐ τούτου ἕνεκα, ἀλλὰ συνέβη αὐτῷ ἐλθεῖν, καὶ ποιῆσαι τοῦτο τοῦ κομίσασθαιtomátou kaì apò túches (autôn dè pròs állela tèn diaphoràn toúton hústeron dioristéon· nûn dè toûto ésto phanerón, hóti ámpho en toîs héneká toú estin)· oîon héneka toû apolabeîn tò argúrion êlthen àn komizoménou tòn éranon, ei éidei· êlthe d’ ou toútou héneka, allà sunébe autôi eltheîn, kaì poiêsai toûto toû komísasthai

196b35ἕνεκα· τοῦτο δὲ οὔθ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ φοιτῶν εἰς τὸ χωρίον οὔτʼ ἐξ ἀνάγκης· ἔστι δὲ τὸ τέλος, ἡ κομιδή, οὐ τῶν ἐνhéneka· toûto dè oúth’ hos epì tò polù phoitôn eis tò choríon oút’ ex anánkes· ésti dè tò télos, he komidé, ou tôn en

197a1αὐτῷ αἰτίων, ἀλλὰ τῶν προαιρετῶν καὶ ἀπὸ διανοίας· καὶ λέγεταί γε τότε ἀπὸ τύχης ἐλθεῖν, εἰ δὲ προελόμενος καὶ τούτου ἕνεκα ἢ ἀεὶ φοιτῶν ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ [κομιζόμενος], οὐκ ἀπὸ τύχης. δῆλον ἄρα ὅτι ἡ τύχη αἰτία κατὰautôi aitíon, allà tôn proairetôn kaì apò dianoías· kaì légetaí ge tóte apò túches eltheîn, ei dè proelómenos kaì toútou héneka è aeì phoitôn è hos epì tò polú [komizómenos], ouk apò túches. dêlon ára hóti he túche aitía katà

197a5συμβεβηκὸς ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν τῶν ἕνεκά του. διὸ περὶ τὸ αὐτὸ διάνοια καὶ τύχη· ἡ γὰρ προαίρεσις οὐκ ἄνευ διανοίας.sumbebekòs en toîs katà proaíresin tôn héneká tou. diò perì tò autò diánoia kaì túche· he gàr proaíresis ouk áneu dianoías.

197a8ἀόριστα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἀνάγκη εἶναι ἀφʼ ὧνaórista mèn oûn tà aítia anánke eînai aph’ hôn

197a8ἂν γένοιτο τὸ ἀπὸ τύχης. ὅθεν καὶ ἡ τύχη τοῦ ἀορίστου εἶναι δοκεῖ καὶ ἄδηλος ἀνθρώπῳ, καὶ ἔστιν ὡς οὐδὲν ἀπὸ τύχηςàn génoito tò apò túches. hóthen kaì he túche toû aorístou eînai dokeî kaì ádelos anthrópoi, kaì éstin hos oudèn apò túches

197a10δόξειεν ἂν γίγνεσθαι. πάντα γὰρ ταῦτα ὀρθῶς λέγεται, εὐλόγως. ἔστιν μὲν γὰρ ὡς γίγνεται ἀπὸ τύχης· κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ γίγνεται, καὶ ἔστιν αἴτιον ὡς συμβεβηκὸς ἡ τύχη· ὡς δʼ ἁπλῶς οὐδενός· οἷον οἰκίας οἰκοδόμος μὲν αἴτιος,dóxeien àn gígnesthai. pánta gàr taûta orthôs légetai, eulógos. éstin mèn gàr hos gígnetai apò túches· katà sumbebekòs gàr gígnetai, kaì éstin aítion hos sumbebekòs he túche· hos d’ haplôs oudenós· hoîon oikías oikodómos mèn aítios,

197a15κατὰ συμβεβηκὸς δὲ αὐλητής, καὶ τοῦ ἐλθόντα κομίσασθαι τὸ ἀργύριον, μὴ τούτου ἕνεκα ἐλθόντα, ἄπειρα τὸ πλῆθος· καὶ γὰρ ἰδεῖν τινὰ βουλόμενος καὶ διώκων καὶ φεύγων καὶ θεασόμενος. καὶ τὸ φάναι εἶναί πι παράλογον τὴν τύχην ὀρθῶς· ὁ γὰρ λόγος ἢ τῶν ἀεὶ ὄντων ἢ τῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ἡ δὲkatà sumbebekòs dè auletés, kaì toû elthónta komísasthai tò argúrion, mè toútou héneka elthónta, ápeira tò plêthos· kaì gàr ideîn tinà boulómenos kaì diókon kaì pheúgon kaì theasómenos. kaì tò phánai eînaí pi parálogon tèn túchen orthôs· ho gàr lógos è tôn aeì ónton è tôn hos epì tò polú, he dè

197a20τύχη ἐν τοῖς γιγνομένοις παρὰ ταῦτα. ὥστʼ ἐπεὶ ἀόριστα τὰ οὕτως αἴτια, καὶ ἡ τύχη ἀόριστον. ὅμως δʼ ἐπʼ ἐνίων ἀπορήσειεν ἄν τις, ἆῤ οὖν τὰ τυχόντα αἴτι᾿ ἂν γένοιτο τῆς τύχης· οἷον ὑγιείας ἢ πνεῦμα ἢ εἵλησις, ἀλλʼ οὐ τὸ ἀποκεκάρθαι· ἔστιν γὰρ ἄλλα ἄλλων ἐγγύτερα τῶν κατὰ συμβεβηκὸςtúche en toîs gignoménois parà taûta. hóst’ epeì aórista tà hoútos aítia, kaì he túche aóriston. hómos d’ ep’ eníon aporéseien án tis, âr oûn tà tuchónta aíti᾿ àn génoito tês túches· hoîon hugieías è pneûma è heílesis, all’ ou tò apokekárthai· éstin gàr álla állon engútera tôn katà sumbebekòs

197a25αἰτίων. τύχη δὲ ἀγαθὴ μὲν λέγεται ὅταν ἀγαθόν τι ἀποβῇ, φαύλη δὲ ὅταν φαῦλόν τι, εὐτυχία δὲ καὶ δυστυχία ὅταν μέγεθος ἔχοντα ταῦτα· διὸ καὶ τὸ παρὰ μικρὸν κακὸν ἢ ἀγαθὸν λαβεῖν μέγα ἢ εὐτυχεῖν ἢ ἀτυχεῖν ἐστίν, ὅτι ὡς ὑπάρχον λέγει ἢ διάνοια· τὸ γὰρ παρὰaitíon. túche dè agathè mèn légetai hótan agathón ti apobêi, phaúle dè hótan phaûlón ti, eutuchía dè kaì dustuchía hótan mégethos échonta taûta· diò kaì tò parà mikròn kakòn è agathòn labeîn méga è eutucheîn è atucheîn estín, hóti hos hupárchon légei è diánoia· tò gàr parà

197a30μικρὸν ὥσπερ οὐδὲν ἀπέχειν δοκεῖ. ἔτι ἀβέβαιον ἡ εὐτυχία εὐλόγως· ἡ γὰρ τύχη ἀβέβαιος· οὔτε γὰρ ἀεὶ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἷόν τʼ εἶναι τῶν ἀπὸ τύχης οὐθέν. ἔστι μὲν οὖν ἄμφω αἴτια, καθάπερ εἴρηται, κατὰ συμβεβηκός—καὶ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον—ἐν τοῖς ἐνδεχομένοις γίγνεσθαι μὴ ἁπλῶςmikròn hósper oudèn apéchein dokeî. éti abébaion he eutuchía eulógos· he gàr túche abébaios· oúte gàr aeì oúth’ hos epì tò polù hoîón t’ eînai tôn apò túches outhén. ésti mèn oûn ámpho aítia, katháper eíretai, katà sumbebekós—kaì he túche kaì tò autómaton—en toîs endechoménois gígnesthai mè haplôs

197a35μηδʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, καὶ τούτων ὅσʼ ἂν γένοιτο ἕνεκά του.med’ hos epì tò polú, kaì toúton hós’ àn génoito héneká tou.