Physique, livre 2, chapitre 6

197a35Διαφέρει δʼ ὅτι τὸ αὐτόματον ἐπὶ πλεῖόν ἐστι· τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τύχης πᾶν ἀπὸ ταὐτομάτου, τοῦτο δʼ οὐ πᾶν ἀπὸ τύχης. ἡ μὲν γὰρ τύχη καὶ τὸ ἀπὸ τύχης ἐστὶν ὅσοις καὶ τὸ εὐτυχῆσαι ἂν ὑπάρξειεν καὶ ὅλως πρᾶξις. διὸ καὶ ἀνάγκη περὶ τὰ πρακτὰ εἶναι τὴν τύχην (σημεῖον δʼ ὅτι δοκεῖ ἤτοι ταὐτὸν εἶναι τῇ εὐδαιμονίᾳ ἡ εὐτυχία ἢ ἐγγύς, ἡ δʼ εὐδαιμονία πρᾶξίς τις· εὐπραξία γάρ), ὥσθ᾿ ὁπόσοιςDiaphérei d’ hóti tò autómaton epì pleîón esti· tò mèn gàr apò túches pân apò tautomátou, toûto d’ ou pân apò túches. he mèn gàr túche kaì tò apò túches estìn hósois kaì tò eutuchêsai àn hupárxeien kaì hólos prâxis. diò kaì anánke perì tà praktà eînai tèn túchen (semeîon d’ hóti dokeî étoi tautòn eînai têi eudaimoníai he eutuchía è engús, he d’ eudaimonía prâxís tis· eupraxía gár), hósth᾿ hopósois

197b5μὴ ἐνδέχεται πρᾶξαι, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τύχης τι ποιῆσαι. καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ἄψυχον οὐδὲν οὔτε θηρίον οὔτε παιδίον οὐδὲν ποιεῖ ἀπὸ τύχης, ὅτι οὐκ ἔχει προαίρεσιν· οὐδʼ εὐτυχία οὐδʼ ἀτυχία ὑπάρχει τούτοις, εἰ μὴ καθʼ ὁμοιότητα, ὥσπερ ἔφη Πρώταρχος εὐτυχεῖς εἶναι τοὺς λίθους ἐξ ὧν οἱ βωμοί, ὅτιmè endéchetai prâxai, oudè tò apò túches ti poiêsai. kaì dià toûto oúte ápsuchon oudèn oúte theríon oúte paidíon oudèn poieî apò túches, hóti ouk échei proaíresin· oud’ eutuchía oud’ atuchía hupárchei toútois, ei mè kath’ homoióteta, hósper éphe Prótarchos eutucheîs eînai toùs líthous ex hôn hoi bomoí, hóti

197b10τιμῶνται, οἱ δὲ ὁμόζυγες αὐτῶν καταπατοῦνται. τὸ δὲ πάσχειν ἀπὸ τύχης ὑπάρξει πως καὶ τούτοις, ὅταν ὁ πραττων τι περὶ αὐτὰ πράξῃ ἀπὸ τύχης, ἄλλως δὲ οὐκ ἔστιν· τὸ δʼ αὐτόματον καὶ τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ πολλοῖς τῶν ἀψύ. χων, οἷον ὁ ἵππος αὐτόματος, φαμέν, ἦλθεν, ὅτι ἐσώθηtimôntai, hoi dè homózuges autôn katapatoûntai. tò dè páschein apò túches hupárxei pos kaì toútois, hótan ho pratton ti perì autà práxei apò túches, állos dè ouk éstin· tò d’ autómaton kaì toîs állois zóiois kaì polloîs tôn apsú. chon, hoîon ho híppos autómatos, phamén, êlthen, hóti esóthe

197b15μὲν ἐλθών, οὐ τοῦ σωθῆναι δὲ ἕνεκα ἦλθε· καὶ ὁ τρίπους αὐτόματος κατέπεσεν· ἔστη μὲν γὰρ τοῦ καθῆσθαι ἕνεκα, ἀλλ᾿ οὐ τοῦ καθῆσθαι ἕνεκα κατέπεσεν. ὥστε φανερὸν ὅτι ἐν τοῖς ἁπλῶς ἕνεκά του γιγνομένοις, ὅταν μὴ τοῦ συμβάντος ἕνεκα γένηται ὧν ἔξω τὸ αἴτιον, τότε ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου λέγομεν· ἀπὸmèn elthón, ou toû sothênai dè héneka êlthe· kaì ho trípous autómatos katépesen· éste mèn gàr toû kathêsthai héneka, all᾿ ou toû kathêsthai héneka katépesen. hóste phaneròn hóti en toîs haplôs héneká tou gignoménois, hótan mè toû sumbántos héneka génetai hôn éxo tò aítion, tóte apò toû automátou légomen· apò

197b20τύχης δέ, τούτων ὅσα ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γίγνεται τῶν προαιρετῶν τοῖς ἔχουσι προαίρεσιν. σημεῖον δὲ τὸ μάτην, ὅτι λέγεται ὅταν μὴ γένηται τὸ ἕνεκα ἄλλου ἐκείνου ἕνεκα, οἶον εἰ τὸ βαδίσαι λαπάξεως ἕνεκά ἐστιν, εἰ δὲ μὴ ἐγένετο βαδίσαντι, μάτην φαμὲν βαδίσαι καὶ ἡ βάδισις ματαία, ὡς τοῦτο ὂνtúches dé, toúton hósa apò toû automátou gígnetai tôn proairetôn toîs échousi proaíresin. semeîon dè tò máten, hóti légetai hótan mè génetai tò héneka állou ekeínou héneka, oîon ei tò badísai lapáxeos héneká estin, ei dè mè egéneto badísanti, máten phamèn badísai kaì he bádisis mataía, hos toûto òn

197b25τὸ μάτην, τὸ πεφυκὸς ἄλλου ἕνεκα, ὅταν μὴ περαίνῃ ἐκεῖνο οὗ ἕνεκα ἦν καὶ ἐπεφύκει, ἐπεὶ εἴ τις λούσασθαι φαίη μάτην ὅτι οὐκ ἐξέλιπεν ὁ ἥλιος, γελοῖος ἂν εἴη· οὐ γὰρ ἦν τοῦτο ἐκείνου ἕνεκα. οὕτω δὴ τὸ αὐτόματον καὶ κατὰ τὸ ὄνομα ὅταν αὐτὸ μάτην γένηται· κατέπεσεν γὰρ οὐ τοῦ πατάξαι ἕνεκενtò máten, tò pephukòs állou héneka, hótan mè peraínei ekeîno hoû héneka ên kaì epephúkei, epeì eí tis loúsasthai phaíe máten hóti ouk exélipen ho hélios, geloîos àn eíe· ou gàr ên toûto ekeínou héneka. hoúto dè tò autómaton kaì katà tò ónoma hótan autò máten génetai· katépesen gàr ou toû patáxai héneken

197b30ὁ λίθος· ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ἄρα κατέπεσεν ὁ λίθος, ὅτι πέσοι ἂν ὑπὸ τινὸς καὶ τοῦ πατάξαι ἕνεκα.ho líthos· apò toû automátou ára katépesen ho líthos, hóti pésoi àn hupò tinòs kaì toû patáxai héneka.

197b32μάλιστα δʼ ἐστὶ χωριζόμενον τοῦ ἀπὸ τύχης ἐν τοῖς φύσει γιγνομένοις· ὅταν γὰρ γένηταί τι παρὰ φύσιν, τότε οὐκ ἀπὸ τύχηςmálista d’ estì chorizómenon toû apò túches en toîs phúsei gignoménois· hótan gàr génetaí ti parà phúsin, tóte ouk apò túches

197b35ἀλλὰ μᾶλλον ἀπὸ ταὐτομάτου γεγονέναι φαμέν. ἔστι δὲ καὶ τοῦτο ἕτερον· τοῦ μὲν γὰρ ἔξω τὸ αἴτιον, τοῦ δʼ ἐντός.allà mâllon apò tautomátou gegonénai phamén. ésti dè kaì toûto héteron· toû mèn gàr éxo tò aítion, toû d’ entós.

198a1τί μὲν οὖν ἐστιν τὸ αὐτόματον καὶ τί ἡ τύχη, εἴρηται, καὶ τί διαφέρουσιν ἀλλήλων. τῶν δὲ τρόπων τῆς αἰτίας ἐν τοῖς ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως ἑκάτερον αὐτῶν· ἢ γὰρ τῶν φύσει τι ἢ τῶν ἀπὸ διανοίας αἰτίων ἀεί ἐστιν· ἀλλὰ τούτωνtí mèn oûn estin tò autómaton kaì tí he túche, eíretai, kaì tí diaphérousin allélon. tôn dè trópon tês aitías en toîs hóthen he archè tês kinéseos hekáteron autôn· è gàr tôn phúsei ti è tôn apò dianoías aitíon aeí estin· allà toúton

198a5τὸ πλῆθος ἀόριστον. ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τὸ αὐτόματον καὶ ἡ τύχη αἴτια ὧν ἂν ἢ νοῦς γένοιτο αἴτιος ἢ φύσις, ὅταν κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιόν τι γένηται τούτων αὐτῶν, οὐδὲν δὲ κατὰ συμβεβηκός ἐστι πρότερον τῶν καθʼ αὑτό, δῆλον ὅτι οὐδὲ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιον πρότερον τοῦ καθʼ αὑτό, ὕστερον ἄρα τὸtò plêthos aóriston. epeì d’ estì tò autómaton kaì he túche aítia hôn àn è noûs génoito aítios è phúsis, hótan katà sumbebekòs aítión ti génetai toúton autôn, oudèn dè katà sumbebekós esti próteron tôn kath’ hautó, dêlon hóti oudè tò katà sumbebekòs aítion próteron toû kath’ hautó, hústeron ára tò

198a10αὐτόματον καὶ ἡ τύχη καὶ νοῦ καὶ φύσεως· ὥστʼ εἰ ὅτι μάλιστα τοῦ οὐρανοῦ αἴτιον τὸ αὐτόματον, ἀνάγκη πρότερον νοῦν αἴτιον καὶ φύσιν εἶναι καὶ ἄλλων πολλῶν καὶ τοῦδε τοῦ παντός.autómaton kaì he túche kaì noû kaì phúseos· hóst’ ei hóti málista toû ouranoû aítion tò autómaton, anánke próteron noûn aítion kaì phúsin eînai kaì állon pollôn kaì toûde toû pantós.