Seconds Analytiques, livre 1, chapitre 31

87bΟὐδὲ δι' αἰσθήσεως ἔστιν ἐπίστασθαι. εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἡ αἴσθησις τοῦ τοιοῦδε καὶ μὴ τοῦδέ τινος, ἀλλ' αἰσθάνεσθαί γε ἀναγκαῖον τόδε τι καὶ ποὺ καὶ νῦν. τὸ δὲ καθόλου καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἀδύνατον αἰσθάνεσθαι· οὐ γὰρ τόδε οὐδὲ νῦν· οὐ γὰρ ἂν ἦν καθόλου· τὸ γὰρ ἀεὶ καὶ πανταχοῦ καθόλου φαμὲν εἶναι. ἐπεὶ οὖν αἱ μὲν ἀποδείξεις καθόλου, ταῦτα δ' οὐκ ἔστιν αἰσθάνεσθαι, φανερὸν ὅτι οὐδ' ἐπίστασθαι δι' αἰσθήσεως ἔστιν, ἀλλὰ δῆλον ὅτι καὶ εἰ ἦν αἰσθάνεσθαι τὸ τρίγωνον ὅτι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ἔχει τὰς γωνίας, ἐζητοῦμεν ἂν ἀπόδειξιν καὶ οὐχ ὥσπερ φασί τινες ἠπιστάμεθα· αἰσθάνεσθαι μὲν γὰρ ἀνάγκη καθ' ἕκαστον, ἡ δ' ἐπιστήμη τὸ τὸ καθόλου γνωρίζειν ἐστίν. διὸ καὶ εἰ ἐπὶ τῆς σελήνης ὄντες ἑωρῶμεν ἀντιφράττουσαν τὴν γῆν, οὐκ ἂν ᾔδειμεν τὴν αἰτίανOudè di' aisthéseos éstin epístasthai. ei gàr kaì éstin he aísthesis toû toioûde kaì mè toûdé tinos, all' aisthánesthaí ge anankaîon tóde ti kaì poù kaì nûn. tò dè kathólou kaì epì pâsin adúnaton aisthánesthai· ou gàr tóde oudè nûn· ou gàr àn ên kathólou· tò gàr aeì kaì pantachoû kathólou phamèn eînai. epeì oûn hai mèn apodeíxeis kathólou, taûta d' ouk éstin aisthánesthai, phaneròn hóti oud' epístasthai di' aisthéseos éstin, allà dêlon hóti kaì ei ên aisthánesthai tò trígonon hóti dusìn orthaîs ísas échei tàs gonías, ezetoûmen àn apódeixin kaì ouch hósper phasí tines epistámetha· aisthánesthai mèn gàr anánke kath' hékaston, he d' epistéme tò tò kathólou gnorízein estín. diò kaì ei epì tês selénes óntes heorômen antiphráttousan tèn gên, ouk àn éideimen tèn aitían

88aτῆς ἐκλείψεως. ᾐσθανόμεθα γὰρ ἂν ὅτι νῦν ἐκλείπει, καὶ οὐ διότι ὅλως· οὐ γὰρ ἦν τοῦ καθόλου αἴσθησις. οὐ μὴν ἀλλ' ἐκ τοῦ θεωρεῖν τοῦτο πολλάκις συμβαῖνον τὸ καθόλου ἂν θηρεύσαντες ἀπόδειξιν εἴχομεν· ἐκ γὰρ τῶν καθ' ἕκαστα πλειόνων τὸ καθόλου δῆλον. τὸ δὲ καθόλου τίμιον, ὅτι δηλοῖ τὸ αἴτιον· ὥστε περὶ τῶν τοιούτων ἡ καθόλου τιμιωτέρα τῶν αἰσθήσεων καὶ τῆς νοήσεως, ὅσων ἕτερον τὸ αἴτιον· περὶ δὲ τῶν πρώτων ἄλλος λόγος. Φανερὸν οὖν ὅτι ἀδύνατον τῷ αἰσθάνεσθαι ἐπίστασθαί τι τῶν ἀποδεικτῶν, εἰ μή τις τὸ αἰσθάνεσθαι τοῦτο λέγει, τὸ ἐπιστήμην ἔχειν δι' ἀποδείξεως. ἔστι μέντοι ἔνια ἀναγόμενα εἰς αἰσθήσεως ἔκλειψιν ἐν τοῖς προβλήμασιν. ἔνια γὰρ εἰ ἑωρῶμεν οὐκ ἂν ἐζητοῦμεν, οὐχ ὡς εἰδότες τῷ ὁρᾶν, ἀλλ' ὡς ἔχοντες τὸ καθόλου ἐκ τοῦ ὁρᾶν. οἷον εἰ τὴν ὕαλον τετρυπημένην ἑωρῶμεν καὶ τὸ φῶς διιόν, δῆλον ἂν ἦν καὶ διὰ τί καίει, τῷ ὁρᾶν μὲν χωρὶς ἐφ' ἑκάστης, νοῆσαι δ' ἅμα ὅτι ἐπὶ πασῶν οὕτως.tês ekleípseos. eisthanómetha gàr àn hóti nûn ekleípei, kaì ou dióti hólos· ou gàr ên toû kathólou aísthesis. ou mèn all' ek toû theoreîn toûto pollákis sumbaînon tò kathólou àn thereúsantes apódeixin eíchomen· ek gàr tôn kath' hékasta pleiónon tò kathólou dêlon. tò dè kathólou tímion, hóti deloî tò aítion· hóste perì tôn toioúton he kathólou timiotéra tôn aisthéseon kaì tês noéseos, hóson héteron tò aítion· perì dè tôn próton állos lógos. Phaneròn oûn hóti adúnaton tôi aisthánesthai epístasthaí ti tôn apodeiktôn, ei mé tis tò aisthánesthai toûto légei, tò epistémen échein di' apodeíxeos. ésti méntoi énia anagómena eis aisthéseos ékleipsin en toîs problémasin. énia gàr ei heorômen ouk àn ezetoûmen, ouch hos eidótes tôi horân, all' hos échontes tò kathólou ek toû horân. hoîon ei tèn húalon tetrupeménen heorômen kaì tò phôs diión, dêlon àn ên kaì dià tí kaíei, tôi horân mèn chorìs eph' hekástes, noêsai d' háma hóti epì pasôn hoútos.