Seconds Analytiques, livre 1, chapitre 33

88bΤὸ δ' ἐπιστητὸν καὶ ἐπιστήμη διαφέρει τοῦ δοξαστοῦ καὶ δόξης, ὅτι ἡ μὲν ἐπιστήμη καθόλου καὶ δι' ἀναγκαίων, τὸ δ' ἀναγκαῖον οὐκ ἐνδέχεται ἄλλως ἔχειν. ἔστι δέ τινα ἀληθῆ μὲν καὶ ὄντα, ἐνδεχόμενα δὲ καὶ ἄλλως ἔχειν. δῆλον οὖν ὅτι περὶ μὲν ταῦτα ἐπιστήμη οὐκ ἔστιν· εἴη γὰρ ἂν ἀδύνατα ἄλλως ἔχειν τὰ δυνατὰ ἄλλως ἔχειν. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ νοῦς (λέγω γὰρ νοῦν ἀρχὴν ἐπιστήμης) οὐδ' ἐπιστήμη ἀναπόδεικτος· τοῦτο δ' ἐστὶν ὑπόληψις τῆς ἀμέσου προτάσεως. ἀληθὴς δ'Tò d' epistetòn kaì epistéme diaphérei toû doxastoû kaì dóxes, hóti he mèn epistéme kathólou kaì di' anankaíon, tò d' anankaîon ouk endéchetai állos échein. ésti dé tina alethê mèn kaì ónta, endechómena dè kaì állos échein. dêlon oûn hóti perì mèn taûta epistéme ouk éstin· eíe gàr àn adúnata állos échein tà dunatà állos échein. allà mèn oudè noûs (légo gàr noûn archèn epistémes) oud' epistéme anapódeiktos· toûto d' estìn hupólepsis tês amésou protáseos. alethès d'

89aἐστὶ νοῦς καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα καὶ τὸ διὰ τούτων λεγόμενον· ὥστε λείπεται δόξαν εἶναι περὶ τὸ ἀληθὲς μὲν ἢ ψεῦδος, ἐνδεχόμενον δὲ καὶ ἄλλως ἔχειν. τοῦτο δ' ἐστὶν ὑπόληψις τῆς ἀμέσου προτάσεως καὶ μὴ ἀναγκαίας. καὶ ὁμολογούμενον δ' οὕτω τοῖς φαινομένοις· ἥ τε γὰρ δόξα ἀβέβαιον, καὶ ἡ φύσις ἡ τοιαύτη. πρὸς δὲ τούτοις οὐδεὶς οἴεται δοξάζειν, ὅταν οἴηται ἀδύνατον ἄλλως ἔχειν, ἀλλ' ἐπίστασθαι· ἀλλ' ὅταν εἶναι μὲν οὕτως, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλως οὐδὲν κωλύειν, τότε δοξάζειν, ὡς τοῦ μὲν τοιούτου δόξαν οὖσαν, τοῦ δ' ἀναγκαίου ἐπιστήμην. Πῶς οὖν ἔστι τὸ αὐτὸ δοξάσαι καὶ ἐπίστασθαι, καὶ διὰ τί οὐκ ἔσται ἡ δόξα ἐπιστήμη, εἴ τις θήσει ἅπαν ὃ οἶδεν ἐνδέχεσθαι δοξάζειν; ἀκολουθήσει γὰρ ὁ μὲν εἰδὼς ὁ δὲ δοξάζων διὰ τῶν μέσων, ἕως εἰς τὰ ἄμεσα ἔλθῃ, ὥστ' εἴπερ ἐκεῖνος οἶδε, καὶ ὁ δοξάζων οἶδεν. ὥσπερ γὰρ καὶ τὸ ὅτι δοξάζειν ἔστι, καὶ τὸ διότι· τοῦτο δὲ τὸ μέσον. ἢ εἰ μὲν οὕτως ὑπολήψεται τὰ μὴ ἐνδεχόμενα ἄλλως ἔχειν ὥσπερ [ἔχει] τοὺς ὁρισμοὺς δι' ὧν αἱ ἀποδείξεις, οὐ δοξάσει ἀλλ' ἐπιστήσεται· εἰ δ' ἀληθῆ μὲν εἶναι, οὐ μέντοι ταῦτά γε αὐτοῖς ὑπάρχειν κατ' οὐσίαν καὶ κατὰ τὸ εἶδος, δοξάσει καὶ οὐκ ἐπιστήσεται ἀληθῶς, καὶ τὸ ὅτι καὶ τὸ διότι, ἐὰν μὲν διὰ τῶν ἀμέσων δοξάσῃ· ἐὰν δὲ μὴ διὰ τῶν ἀμέσων, τὸ ὅτι μόνον δοξάσει; τοῦ δ' αὐτοῦ δόξα καὶ ἐπιστήμη οὐ πάντως ἐστίν, ἀλλ' ὥσπερ καὶ ψευδὴς καὶ ἀληθὴς τοῦ αὐτοῦ τρόπον τινά, οὕτω καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα τοῦ αὐτοῦ. καὶ γὰρ δόξαν ἀληθῆ καὶ ψευδῆ ὡς μέν τινες λέγουσι τοῦ αὐτοῦ εἶναι, ἄτοπα συμβαίνει αἱρεῖσθαι ἄλλα τε καὶ μὴ δοξάζειν ὃ δοξάζει ψευδῶς· ἐπεὶ δὲ τὸ αὐτὸ πλεοναχῶς λέγεται, ἔστιν ὡς ἐνδέχεται, ἔστι δ' ὡς οὔ. τὸ μὲν γὰρ σύμμετρον εἶναι τὴν διάμετρον ἀληθῶς δοξάζειν ἄτοπον· ἀλλ' ὅτι ἡ διάμετρος, περὶ ἣν αἱ δόξαι, τὸ αὐτό, οὕτω τοῦ αὐτοῦ, τὸ δὲ τί ἦν εἶναι ἑκατέρῳ κατὰ τὸν λόγον οὐ τὸ αὐτό. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα τοῦ αὐτοῦ. ἡ μὲν γὰρ οὕτως τοῦ ζῴου ὥστε μὴ ἐνδέχεσθαι μὴ εἶναι ζῷον, ἡ δ' ὥστ' ἐνδέχεσθαι, οἷον εἰ ἡ μὲν ὅπερ ἀνθρώπου ἐστίν, ἡ δ' ἀνθρώπου μέν, μὴ ὅπερ δ' ἀνθρώπου. τὸ αὐτὸ γὰρ ὅτι ἄνθρωπος, τὸ δ' ὡς οὐ τὸ αὐτό. Φανερὸν δ' ἐκ τούτων ὅτι οὐδὲ δοξάζειν ἅμα τὸ αὐτὸ καὶ ἐπίστασθαι ἐνδέχεται. ἅμα γὰρ ἂν ἔχοι ὑπόληψιν τοῦestì noûs kaì epistéme kaì dóxa kaì tò dià toúton legómenon· hóste leípetai dóxan eînai perì tò alethès mèn è pseûdos, endechómenon dè kaì állos échein. toûto d' estìn hupólepsis tês amésou protáseos kaì mè anankaías. kaì homologoúmenon d' hoúto toîs phainoménois· hé te gàr dóxa abébaion, kaì he phúsis he toiaúte. pròs dè toútois oudeìs oíetai doxázein, hótan oíetai adúnaton állos échein, all' epístasthai· all' hótan eînai mèn hoútos, ou mèn allà kaì állos oudèn kolúein, tóte doxázein, hos toû mèn toioútou dóxan oûsan, toû d' anankaíou epistémen. Pôs oûn ésti tò autò doxásai kaì epístasthai, kaì dià tí ouk éstai he dóxa epistéme, eí tis thései hápan hò oîden endéchesthai doxázein; akolouthései gàr ho mèn eidòs ho dè doxázon dià tôn méson, héos eis tà ámesa élthei, hóst' eíper ekeînos oîde, kaì ho doxázon oîden. hósper gàr kaì tò hóti doxázein ésti, kaì tò dióti· toûto dè tò méson. è ei mèn hoútos hupolépsetai tà mè endechómena állos échein hósper [échei] toùs horismoùs di' hôn hai apodeíxeis, ou doxásei all' epistésetai· ei d' alethê mèn eînai, ou méntoi taûtá ge autoîs hupárchein kat' ousían kaì katà tò eîdos, doxásei kaì ouk epistésetai alethôs, kaì tò hóti kaì tò dióti, eàn mèn dià tôn améson doxásei· eàn dè mè dià tôn améson, tò hóti mónon doxásei; toû d' autoû dóxa kaì epistéme ou pántos estín, all' hósper kaì pseudès kaì alethès toû autoû trópon tiná, hoúto kaì epistéme kaì dóxa toû autoû. kaì gàr dóxan alethê kaì pseudê hos mén tines légousi toû autoû eînai, átopa sumbaínei haireîsthai álla te kaì mè doxázein hò doxázei pseudôs· epeì dè tò autò pleonachôs légetai, éstin hos endéchetai, ésti d' hos oú. tò mèn gàr súmmetron eînai tèn diámetron alethôs doxázein átopon· all' hóti he diámetros, perì hèn hai dóxai, tò autó, hoúto toû autoû, tò dè tí ên eînai hekatéroi katà tòn lógon ou tò autó. homoíos dè kaì epistéme kaì dóxa toû autoû. he mèn gàr hoútos toû zóiou hóste mè endéchesthai mè eînai zôion, he d' hóst' endéchesthai, hoîon ei he mèn hóper anthrópou estín, he d' anthrópou mén, mè hóper d' anthrópou. tò autò gàr hóti ánthropos, tò d' hos ou tò autó. Phaneròn d' ek toúton hóti oudè doxázein háma tò autò kaì epístasthai endéchetai. háma gàr àn échoi hupólepsin toû

89bἄλλως ἔχειν καὶ μὴ ἄλλως τὸ αὐτό· ὅπερ οὐκ ἐνδέχεται. ἐν ἄλλῳ μὲν γὰρ ἑκάτερον εἶναι ἐνδέχεται τοῦ αὐτοῦ ὡς εἴρηται, ἐν δὲ τῷ αὐτῷ οὐδ' οὕτως οἷόν τε· ἕξει γὰρ ὑπόληψιν ἅμα, οἷον ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὅπερ ζῷον (τοῦτο γὰρ ἦν τὸ μὴ ἐνδέχεσθαι εἶναι μὴ ζῷον) καὶ μὴ ὅπερ ζῷον· τοῦτο γὰρ ἔστω τὸ ἐνδέχεσθαι. Τὰ δὲ λοιπὰ πῶς δεῖ διανεῖμαι ἐπί τε διανοίας καὶ νοῦ καὶ ἐπιστήμης καὶ τέχνης καὶ φρονήσεως καὶ σοφίας, τὰ μὲν φυσικῆς τὰ δὲ ἠθικῆς θεωρίας μᾶλλόν ἐστιν.állos échein kaì mè állos tò autó· hóper ouk endéchetai. en álloi mèn gàr hekáteron eînai endéchetai toû autoû hos eíretai, en dè tôi autôi oud' hoútos hoîón te· héxei gàr hupólepsin háma, hoîon hóti ho ánthropos hóper zôion (toûto gàr ên tò mè endéchesthai eînai mè zôion) kaì mè hóper zôion· toûto gàr ésto tò endéchesthai. Tà dè loipà pôs deî dianeîmai epí te dianoías kaì noû kaì epistémes kaì téchnes kaì phronéseos kaì sophías, tà mèn phusikês tà dè ethikês theorías mâllón estin.