Seconds Analytiques, livre 2, chapitre 11

94aἘπεὶ δὲ ἐπίστασθαι οἰόμεθα ὅταν εἰδῶμεν τὴν αἰτίαν, αἰτίαι δὲ τέτταρες, μία μὲν τὸ τί ἦν εἶναι, μία δὲ τὸ τίνων ὄντων ἀνάγκη τοῦτ' εἶναι, ἑτέρα δὲ ἡ τί πρῶτον ἐκίνησε, τετάρτη δὲ τὸ τίνος ἕνεκα, πᾶσαι αὗται διὰ τοῦ μέσου δείκνυνται. τό τε γὰρ οὗ ὄντος τοδὶ ἀνάγκη εἶναι μιᾶς μὲν προτάσεως ληφθείσης οὐκ ἔστι, δυοῖν δὲ τοὐλάχιστον· τοῦτο δ' ἐστίν, ὅταν ἓν μέσον ἔχωσιν. τούτου οὖν ἑνὸς ληφθέντος τὸ συμπέρασμα ἀνάγκη εἶναι. δῆλον δὲ καὶ ὧδε. διὰ τί ὀρθὴ ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ; τίνος ὄντος ὀρθή; ἔστω δὴ ὀρθὴ ἐφ' ἧς Α, ἡμίσεια δυοῖν ὀρθαῖν ἐφ' ἧς Β, ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ ἐφ' ἧς Γ. τοῦ δὴ τὸ Α τὴν ὀρθὴν ὑπάρχειν τῷ Γ τῇ ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ αἴτιον τὸ Β. αὕτη μὲν γὰρ τῇ Α ἴση, ἡ δὲ τὸ Γ τῇ Β· δύο γὰρ ὀρθῶν ἡμίσεια. τοῦ Β οὖν ὄντος ἡμίσεος δύο ὀρθῶν τὸ Α τῷ Γ ὑπάρχει (τοῦτο δ' ἦν τὸ ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθὴν εἶναι). τοῦτο δὲ ταὐτόν ἐστι τῷ τί ἦν εἶναι, τῷ τοῦτο σημαίνειν τὸν λόγον. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ τί ἦν εἶναι αἴτιον δέδεικται τὸ μέσον . Τὸ δὲ διὰ τί ὁ Μηδικὸς πόλεμος ἐγένετο Ἀθηναίοις; τίς αἰτία τοῦ πολεμεῖσθαι Ἀθηναίους; ὅτιEpeì dè epístasthai oiómetha hótan eidômen tèn aitían, aitíai dè téttares, mía mèn tò tí ên eînai, mía dè tò tínon ónton anánke toût' eînai, hetéra dè he tí prôton ekínese, tetárte dè tò tínos héneka, pâsai haûtai dià toû mésou deíknuntai. tó te gàr hoû óntos todì anánke eînai miâs mèn protáseos lephtheíses ouk ésti, duoîn dè touláchiston· toûto d' estín, hótan hèn méson échosin. toútou oûn henòs lephthéntos tò sumpérasma anánke eînai. dêlon dè kaì hôde. dià tí orthè he en hemikuklíoi; tínos óntos orthé; ésto dè orthè eph' hês A, hemíseia duoîn orthaîn eph' hês B, he en hemikuklíoi eph' hês G. toû dè tò A tèn orthèn hupárchein tôi G têi en tôi hemikuklíoi aítion tò B. haúte mèn gàr têi A íse, he dè tò G têi B· dúo gàr orthôn hemíseia. toû B oûn óntos hemíseos dúo orthôn tò A tôi G hupárchei (toûto d' ên tò en hemikuklíoi orthèn eînai). toûto dè tautón esti tôi tí ên eînai, tôi toûto semaínein tòn lógon. allà mèn kaì tò tí ên eînai aítion dédeiktai tò méson . Tò dè dià tí ho Medikòs pólemos egéneto Athenaíois; tís aitía toû polemeîsthai Athenaíous; hóti

94bεἰς Σάρδεις μετ' Ἐρετριέων ἐνέβαλον· τοῦτο γὰρ ἐκίνησε πρῶτον. πόλεμος ἐφ' οὗ Α, προτέρους εἰσβαλεῖν Β, Ἀθηναῖοι τὸ Γ. ὑπάρχει δὴ τὸ Β τῷ Γ, τὸ προτέροις ἐμβαλεῖν τοῖς Ἀθηναίοις, τὸ δὲ Α τῷ Β· πολεμοῦσι γὰρ τοῖς πρότερον ἀδικήσασιν. ὑπάρχει ἄρα τῷ μὲν Β τὸ Α, τὸ πολεμεῖσθαι τοῖς προτέροις ἄρξασι· τοῦτο δὲ τὸ Β τοῖς Ἀθηναίοις· πρότεροι γὰρ ἦρξαν. μέσον ἄρα καὶ ἐνταῦθα τὸ αἴτιον, τὸ πρῶτον κινῆσαν. Ὅσων δ' αἴτιον τὸ ἕνεκα τίνος - οἷον διὰ τί περιπατεῖ; ὅπως ὑγιαίνῃ· διὰ τί οἰκία ἔστιν; ὅπως σῴζηται τὰ σκεύη-τὸ μὲν ἕνεκα τοῦ ὑγιαίνειν, τὸ δ' ἕνεκα τοῦ σῴζεσθαι. διὰ τί δὲ ἀπὸ δείπνου δεῖ περιπατεῖν, καὶ ἕνεκα τίνος δεῖ, οὐδὲν διαφέρει. περίπατος ἀπὸ δείπνου Γ, τὸ μὴ ἐπιπολάζειν τὰ σιτία ἐφ' οὗ Β, τὸ ὑγιαίνειν ἐφ' οὗ Α. ἔστω δὴ τῷ ἀπὸ δείπνου περιπατεῖν ὑπάρχον τὸ ποιεῖν μὴ ἐπιπολάζειν τὰ σιτία πρὸς τῷ στόματι τῆς κοιλίας, καὶ τοῦτο ὑγιεινόν. δοκεῖ γὰρ ὑπάρχειν τῷ περιπατεῖν τῷ Γ τὸ Β τὸ μὴ ἐπιπολάζειν τὰ σιτία, τούτῳ δὲ τὸ Α τὸ ὑγιεινόν. τί οὖν αἴτιον τῷ Γ τοῦ τὸ Α ὑπάρχειν τὸ οὗ ἕνεκα; τὸ Β τὸ μὴ ἐπιπολάζειν. τοῦτο δ' ἐστὶν ὥσπερ ἐκείνου λόγος· τὸ γὰρ Α οὕτως ἀποδοθήσεται. διὰ τί δὲ τὸ Β τῷ Γ ἔστιν; ὅτι τοῦτ' ἔστι τὸ ὑγιαίνειν, τὸ οὕτως ἔχειν. δεῖ δὲ μεταλαμβάνειν τοὺς λόγους, καὶ οὕτως μᾶλλον ἕκαστα φανεῖται. αἱ δὲ γενέσεις ἀνάπαλιν ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ κίνησιν αἰτίων· ἐκεῖ μὲν γὰρ τὸ μέσον δεῖ γενέσθαι πρῶτον, ἐνταῦθα δὲ τὸ Γ, τὸ ἔσχατον, τελευταῖον δὲ τὸ οὗ ἕνεκα. Ἐνδέχεται δὲ τὸ αὐτὸ καὶ ἕνεκά τινος εἶναι καὶ ἐξ ἀνάγκης, οἷον διὰ τοῦ λαμπτῆρος τὸ φῶς· καὶ γὰρ ἐξ ἀνάγκης διέρχεται τὸ μικρομερέστερον διὰ τῶν μειζόνων πόρων, εἴπερ φῶς γίνεται τῷ διιέναι, καὶ ἕνεκά τινος, ὅπως μὴ πταίωμεν. ἆρ' οὖν εἰ εἶναι ἐνδέχεται, καὶ γίνεσθαι ἐνδέχεται· ὥσπερ εἰ βροντᾷ ἀποσβεννυμένου τε τοῦ πυρὸς ἀνάγκη σίζειν καὶ ψοφεῖν καί, εἰ ὡς οἱ Πυθαγόρειοί φασιν, ἀπειλῆς ἕνεκα τοῖς ἐν τῷ ταρτάρῳ, ὅπως φοβῶνται; πλεῖστα δὲ τοιαῦτ' ἔστι, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς κατὰ φύσιν συνισταμένοις καὶ συνεστῶσιν· ἡ μὲν γὰρ ἕνεκά του ποιεῖ φύσις, ἡ δ' ἐξ ἀνάγκης. ἡ δ' ἀνάγκη διττή· ἡ μὲν γὰρ κατὰ φύσινeis Sárdeis met' Eretriéon enébalon· toûto gàr ekínese prôton. pólemos eph' hoû A, protérous eisbaleîn B, Athenaîoi tò G. hupárchei dè tò B tôi G, tò protérois embaleîn toîs Athenaíois, tò dè A tôi B· polemoûsi gàr toîs próteron adikésasin. hupárchei ára tôi mèn B tò A, tò polemeîsthai toîs protérois árxasi· toûto dè tò B toîs Athenaíois· próteroi gàr êrxan. méson ára kaì entaûtha tò aítion, tò prôton kinêsan. Hóson d' aítion tò héneka tínos - hoîon dià tí peripateî; hópos hugiaínei· dià tí oikía éstin; hópos sóizetai tà skeúe-tò mèn héneka toû hugiaínein, tò d' héneka toû sóizesthai. dià tí dè apò deípnou deî peripateîn, kaì héneka tínos deî, oudèn diaphérei. perípatos apò deípnou G, tò mè epipolázein tà sitía eph' hoû B, tò hugiaínein eph' hoû A. ésto dè tôi apò deípnou peripateîn hupárchon tò poieîn mè epipolázein tà sitía pròs tôi stómati tês koilías, kaì toûto hugieinón. dokeî gàr hupárchein tôi peripateîn tôi G tò B tò mè epipolázein tà sitía, toútoi dè tò A tò hugieinón. tí oûn aítion tôi G toû tò A hupárchein tò hoû héneka; tò B tò mè epipolázein. toûto d' estìn hósper ekeínou lógos· tò gàr A hoútos apodothésetai. dià tí dè tò B tôi G éstin; hóti toût' ésti tò hugiaínein, tò hoútos échein. deî dè metalambánein toùs lógous, kaì hoútos mâllon hékasta phaneîtai. hai dè genéseis anápalin entaûtha kaì epì tôn katà kínesin aitíon· ekeî mèn gàr tò méson deî genésthai prôton, entaûtha dè tò G, tò éschaton, teleutaîon dè tò hoû héneka. Endéchetai dè tò autò kaì héneká tinos eînai kaì ex anánkes, hoîon dià toû lamptêros tò phôs· kaì gàr ex anánkes diérchetai tò mikromerésteron dià tôn meizónon póron, eíper phôs gínetai tôi diiénai, kaì héneká tinos, hópos mè ptaíomen. âr' oûn ei eînai endéchetai, kaì gínesthai endéchetai· hósper ei brontâi aposbennuménou te toû puròs anánke sízein kaì psopheîn kaí, ei hos hoi Puthagóreioí phasin, apeilês héneka toîs en tôi tartároi, hópos phobôntai; pleîsta dè toiaût' ésti, kaì málista en toîs katà phúsin sunistaménois kaì sunestôsin· he mèn gàr héneká tou poieî phúsis, he d' ex anánkes. he d' anánke ditté· he mèn gàr katà phúsin

95aκαὶ τὴν ὁρμήν, ἡ δὲ βίᾳ ἡ παρὰ τὴν ὁρμήν, ὥσπερ λίθος ἐξ ἀνάγκης καὶ ἄνω καὶ κάτω φέρεται, ἀλλ' οὐ διὰ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην. ἐν δὲ τοῖς ἀπὸ διανοίας τὰ μὲν οὐδέποτε ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ὑπάρχει, οἷον οἰκία ἢ ἀνδριάς, οὐδ' ἐξ ἀνάγκης, ἀλλ' ἕνεκά του, τὰ δὲ καὶ ἀπὸ τύχης, οἷον ὑγίεια καὶ σωτηρία. μάλιστα δὲ ἐν ὅσοις ἐνδέχεται καὶ ὧδε καὶ ἄλλως, ὅταν, μὴ ἀπὸ τύχης, ἡ γένεσις ᾖ ὥστε τὸ τέλος ἀγαθόν, ἕνεκά του γίνεται, καὶ ἢ φύσει ἢ τέχνῃ. ἀπὸ τύχης δ' οὐδὲν ἕνεκά του γίνεται.kaì tèn hormén, he dè bíai he parà tèn hormén, hósper líthos ex anánkes kaì áno kaì káto phéretai, all' ou dià tèn autèn anánken. en dè toîs apò dianoías tà mèn oudépote apò toû automátou hupárchei, hoîon oikía è andriás, oud' ex anánkes, all' héneká tou, tà dè kaì apò túches, hoîon hugíeia kaì sotería. málista dè en hósois endéchetai kaì hôde kaì állos, hótan, mè apò túches, he génesis êi hóste tò télos agathón, héneká tou gínetai, kaì è phúsei è téchnei. apò túches d' oudèn héneká tou gínetai.