Lire Aristote

Seconds Analytiques › Seconds Analytiques, livre 2

Seconds Analytiques, livre 2, chapitre 13

96a–97b · texte grec

La traduction et la paraphrase analytique de Marc Balmès viendront ici (livret Seconds Analytiques (ULSH et École Saint-Jean, 1988)).

Texte original :

96aΠῶς μὲν οὖν τὸ τί ἐστιν εἰς τοὺς ὅρους ἀποδίδοται, καὶ τίνα τρόπον ἀπόδειξις ἢ ὁρισμὸς ἔστιν αὐτοῦ ἢ οὐκ ἔστιν, εἴρηται πρότερον· πῶς δὲ δεῖ θηρεύειν τὰ ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενα, νῦν λέγωμεν. Τῶν δὴ ὑπαρχόντων ἀεὶ ἑκάστῳ ἔνια ἐπεκτείνει ἐπὶ πλέον, οὐ μέντοι ἔξω τοῦ γένους. λέγω δὲ ἐπὶ πλέον ὑπάρχειν ὅσα ὑπάρχει μὲν ἑκάστῳ καθόλου, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλῳ. οἷον ἔστι τι ὃ πάσῃ τριάδι ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ μὴ τριάδι, ὥσπερ τὸ ὂν ὑπάρχει τῇ τριάδι, ἀλλὰ καὶ μὴ ἀριθμῷ, ἀλλὰ καὶ τὸ περιττὸν ὑπάρχει τε πάσῃ τριάδι καὶ ἐπὶ πλέον ὑπάρχει (καὶ γὰρ τῇ πεντάδι ὑπάρχει), ἀλλ' οὐκ ἔξω τοῦ γένους· ἡ μὲν γὰρ πεντὰς ἀριθμός, οὐδὲν δὲ ἔξω ἀριθμοῦ περιττόν. τὰ δὴ τοιαῦτα ληπτέον μέχρι τούτου, ἕως τοσαῦτα ληφθῇ πρῶτον ὧν ἕκαστον μὲν ἐπὶ πλέον ὑπάρξει, ἅπαντα δὲ μὴ ἐπὶ πλέον· ταύτην γὰρ ἀνάγκη οὐσίαν εἶναι τοῦ πράγματος. οἷον τριάδι ὑπάρχει πάσῃ ἀριθμός, τὸ περιττόν, τὸ πρῶτον ἀμφοτέρως, καὶ ὡς μὴ μετρεῖσθαι ἀριθμῷ καὶ ὡς μὴ συγκεῖσθαι ἐξ ἀριθμῶν. τοῦτο τοίνυν ἤδη ἐστὶν ἡ τριάς, ἀριθμὸς περιττὸς πρῶτος καὶ ὡδὶ πρῶτος. τούτων γὰρ ἕκαστον, τὰ μὲν καὶ τοῖς περιττοῖς πᾶσιν ὑπάρχει,Pôs mèn oûn tò tí estin eis toùs hórous apodídotai, kaì tína trópon apódeixis è horismòs éstin autoû è ouk éstin, eíretai próteron· pôs dè deî thereúein tà en tôi tí esti kategoroúmena, nûn légomen. Tôn dè huparchónton aeì hekástoi énia epekteínei epì pléon, ou méntoi éxo toû génous. légo dè epì pléon hupárchein hósa hupárchei mèn hekástoi kathólou, ou mèn allà kaì álloi. hoîon ésti ti hò pásei triádi hupárchei, allà kaì mè triádi, hósper tò òn hupárchei têi triádi, allà kaì mè arithmôi, allà kaì tò perittòn hupárchei te pásei triádi kaì epì pléon hupárchei (kaì gàr têi pentádi hupárchei), all' ouk éxo toû génous· he mèn gàr pentàs arithmós, oudèn dè éxo arithmoû perittón. tà dè toiaûta leptéon méchri toútou, héos tosaûta lephthêi prôton hôn hékaston mèn epì pléon hupárxei, hápanta dè mè epì pléon· taúten gàr anánke ousían eînai toû prágmatos. hoîon triádi hupárchei pásei arithmós, tò perittón, tò prôton amphotéros, kaì hos mè metreîsthai arithmôi kaì hos mè sunkeîsthai ex arithmôn. toûto toínun éde estìn he triás, arithmòs perittòs prôtos kaì hodì prôtos. toúton gàr hékaston, tà mèn kaì toîs perittoîs pâsin hupárchei,

96bτὸ δὲ τελευταῖον καὶ τῇ δυάδι, πάντα δὲ οὐδενί. ἐπεὶ δὲ δεδήλωται ἡμῖν ἐν τοῖς ἄνω ὅτι καθόλου μέν ἐστι τὰ ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενα (τὰ καθόλου δὲ ἀναγκαῖα), τῇ δὲ τριάδι, καὶ ἐφ' οὗ ἄλλου οὕτω λαμβάνεται, ἐν τῷ τί ἐστι τὰ λαμβανόμενα, οὕτως ἐξ ἀνάγκης μὲν ἂν εἴη τριὰς ταῦτα. ὅτι δ' οὐσία, ἐκ τῶνδε δῆλον. ἀνάγκη γάρ, εἰ μὴ τοῦτο ἦν τριάδι εἶναι, οἷον γένος τι εἶναι τοῦτο, ἢ ὠνομασμένον ἢ ἀνώνυμον. ἔσται τοίνυν ἐπὶ πλέον ἢ τῇ τριάδι ὑπάρχον. ὑποκείσθω γὰρ τοιοῦτον εἶναι τὸ γένος ὥστε ὑπάρχειν κατὰ δύναμιν ἐπὶ πλέον. εἰ τοίνυν μηδενὶ ὑπάρχει ἄλλῳ ἢ ταῖς ἀτόμοις τριάσι, τοῦτ' ἂν εἴη τὸ τριάδι εἶναι (ὑποκείσθω γὰρ καὶ τοῦτο, ἡ οὐσία ἡ ἑκάστου εἶναι ἡ ἐπὶ τοῖς ἀτόμοις ἔσχατος τοιαύτη κατηγορία)· ὥστε ὁμοίως καὶ ἄλλῳ ὁτῳοῦν τῶν οὕτω δειχθέντων τὸ αὐτῷ εἶναι ἔσται. Χρὴ δέ, ὅταν ὅλον τι πραγματεύηταί τις, διελεῖν τὸ γένος εἰς τὰ ἄτομα τῷ εἴδει τὰ πρῶτα, οἷον ἀριθμὸν εἰς τριάδα καὶ δυάδα, εἶθ' οὕτως ἐκείνων ὁρισμοὺς πειρᾶσθαι λαμβάνειν, οἷον εὐθείας γραμμῆς καὶ κύκλου, καὶ ὀρθῆς γωνίας, μετὰ δὲ τοῦτο λαβόντα τί τὸ γένος, οἷον πότερον τῶν ποσῶν ἢ τῶν ποιῶν, τὰ ἴδια πάθη θεωρεῖν διὰ τῶν κοινῶν πρώτων. τοῖς γὰρ συντιθεμένοις ἐκ τῶν ἀτόμων τὰ συμβαίνοντα ἐκ τῶν ὁρισμῶν ἔσται δῆλα, διὰ τὸ ἀρχὴν εἶναι πάντων τὸν ὁρισμὸν καὶ τὸ ἁπλοῦν καὶ τοῖς ἁπλοῖς καθ' αὑτὰ ὑπάρχειν τὰ συμβαίνοντα μόνοις, τοῖς δ' ἄλλοις κατ' ἐκεῖνα. αἱ δὲ διαιρέσεις αἱ κατὰ τὰς διαφορὰς χρήσιμοί εἰσιν εἰς τὸ οὕτω μετιέναι· ὡς μέντοι δεικνύουσιν, εἴρηται ἐν τοῖς πρότερον. χρήσιμοι δ' ἂν εἶεν ὧδε μόνον πρὸς τὸ συλλογίζεσθαι τὸ τί ἐστιν. καίτοι δόξειέν γ' ἂν οὐδέν, ἀλλ' εὐθὺς λαμβάνειν ἅπαντα, ὥσπερ ἂν εἰ ἐξ ἀρχῆς ἐλάμβανέ τις ἄνευ τῆς διαιρέσεως. διαφέρει δέ τι τὸ πρῶτον καὶ ὕστερον τῶν κατηγορουμένων κατηγορεῖσθαι, οἷον εἰπεῖν ζῷον ἥμερον δίπουν ἢ δίπουν ζῷον ἥμερον. εἰ γὰρ ἅπαν ἐκ δύο ἐστί, καὶ ἕν τι τὸ ζῷον ἥμερον, καὶ πάλιν ἐκ τούτου καὶ τῆς διαφορᾶς ὁ ἄνθρωπος ἢ ὅ τι δήποτ' ἐστὶ τὸ ἓν γινόμενον, ἀναγκαῖον διελόμενον αἰτεῖσθαι. Ἔτι πρὸς τὸ μηδὲν παραλιπεῖν ἐν τῷ τί ἐστιν οὕτω μόνως ἐνδέχεται. ὅταν γὰρ τὸ πρῶτον ληφθῇ γένος, ἂν μὲν τῶν κάτωθέν τινα διαιρέσεων λαμβάνῃ, οὐκ ἐμπεσεῖται ἅπαν εἰς τοῦτο, οἷον οὐ πᾶν ζῷον ἢ ὁλόπτερον ἢ σχιζόπτερον, ἀλλὰ πτηνὸν ζῷον ἅπαν· τούτουtò dè teleutaîon kaì têi duádi, pánta dè oudení. epeì dè dedélotai hemîn en toîs áno hóti kathólou mén esti tà en tôi tí esti kategoroúmena (tà kathólou dè anankaîa), têi dè triádi, kaì eph' hoû állou hoúto lambánetai, en tôi tí esti tà lambanómena, hoútos ex anánkes mèn àn eíe triàs taûta. hóti d' ousía, ek tônde dêlon. anánke gár, ei mè toûto ên triádi eînai, hoîon génos ti eînai toûto, è onomasménon è anónumon. éstai toínun epì pléon è têi triádi hupárchon. hupokeístho gàr toioûton eînai tò génos hóste hupárchein katà dúnamin epì pléon. ei toínun medenì hupárchei álloi è taîs atómois triási, toût' àn eíe tò triádi eînai h(upokeístho gàr kaì toûto, he ousía he hekástou eînai he epì toîs atómois éschatos toiaúte kategoría)· hóste homoíos kaì álloi hotoioûn tôn hoúto deichthénton tò autôi eînai éstai. Chrè dé, hótan hólon ti pragmateúetaí tis, dieleîn tò génos eis tà átoma tôi eídei tà prôta, hoîon arithmòn eis triáda kaì duáda, eîth' hoútos ekeínon horismoùs peirâsthai lambánein, hoîon eutheías grammês kaì kúklou, kaì orthês gonías, metà dè toûto labónta tí tò génos, hoîon póteron tôn posôn è tôn poiôn, tà ídia páthe theoreîn dià tôn koinôn próton. toîs gàr suntitheménois ek tôn atómon tà sumbaínonta ek tôn horismôn éstai dêla, dià tò archèn eînai pánton tòn horismòn kaì tò haploûn kaì toîs haploîs kath' hautà hupárchein tà sumbaínonta mónois, toîs d' állois kat' ekeîna. hai dè diairéseis hai katà tàs diaphoràs chrésimoí eisin eis tò hoúto metiénai· hos méntoi deiknúousin, eíretai en toîs próteron. chrésimoi d' àn eîen hôde mónon pròs tò sullogízesthai tò tí estin. kaítoi dóxeién g' àn oudén, all' euthùs lambánein hápanta, hósper àn ei ex archês elámbané tis áneu tês diairéseos. diaphérei dé ti tò prôton kaì hústeron tôn kategorouménon kategoreîsthai, hoîon eipeîn zôion hémeron dípoun è dípoun zôion hémeron. ei gàr hápan ek dúo estí, kaì hén ti tò zôion hémeron, kaì pálin ek toútou kaì tês diaphorâs ho ánthropos è hó ti dépot' estì tò hèn ginómenon, anankaîon dielómenon aiteîsthai. Éti pròs tò medèn paralipeîn en tôi tí estin hoúto mónos endéchetai. hótan gàr tò prôton lephthêi génos, àn mèn tôn kátothén tina diairéseon lambánei, ouk empeseîtai hápan eis toûto, hoîon ou pân zôion è holópteron è schizópteron, allà ptenòn zôion hápan· toútou

97aγὰρ διαφορὰ αὕτη. πρώτη δὲ διαφορά ἐστι ζῴου εἰς ἣν ἅπαν ζῷον ἐμπίπτει. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστου, καὶ τῶν ἔξω γενῶν καὶ τῶν ὑπ' αὐτό, οἷον ὄρνιθος, εἰς ἣν ἅπας ὄρνις, καὶ ἰχθύος, εἰς ἣν ἅπας ἰχθύς. οὕτω μὲν οὖν βαδίζοντι ἔστιν εἰδέναι ὅτι οὐδὲν παραλέλειπται· ἄλλως δὲ καὶ παραλιπεῖν ἀναγκαῖον καὶ μὴ εἰδέναι. οὐδὲν δὲ δεῖ τὸν ὁριζόμενον καὶ διαιρούμενον ἅπαντα εἰδέναι τὰ ὄντα. καίτοι ἀδύνατόν φασί τινες εἶναι τὰς διαφορὰς εἰδέναι τὰς πρὸς ἕκαστον μὴ εἰδότα ἕκαστον· ἄνευ δὲ τῶν διαφορῶν οὐκ εἶναι ἕκαστον εἰδέναι· οὗ γὰρ μὴ διαφέρει, ταὐτὸν εἶναι τούτῳ, οὗ δὲ διαφέρει, ἕτερον τούτου. πρῶτον μὲν οὖν τοῦτο ψεῦδος· οὐ γὰρ κατὰ πᾶσαν διαφορὰν ἕτερον· πολλαὶ γὰρ διαφοραὶ ὑπάρχουσι τοῖς αὐτοῖς τῷ εἴδει, ἀλλ' οὐ κατ' οὐσίαν οὐδὲ καθ' αὑτά. εἶτα ὅταν λάβῃ τἀντικείμενα καὶ τὴν διαφορὰν καὶ ὅτι πᾶν ἐμπίπτει ἐνταῦθα ἢ ἐνταῦθα, καὶ λάβῃ ἐν θατέρῳ τὸ ζητούμενον εἶναι, καὶ τοῦτο γινώσκῃ, οὐδὲν διαφέρει εἰδέναι ἢ μὴ εἰδέναι ἐφ' ὅσων κατηγοροῦνται ἄλλων αἱ διαφοραί. φανερὸν γὰρ ὅτι ἂν οὕτω βαδίζων ἔλθῃ εἰς ταῦτα ὧν μηκέτι ἔστι διαφορά, ἕξει τὸν λόγον τῆς οὐσίας. τὸ δ' ἅπαν ἐμπίπτειν εἰς τὴν διαίρεσιν, ἂν ᾖ ἀντικείμενα ὧν μὴ ἔστι μεταξύ, οὐκ αἴτημα· ἀνάγκη γὰρ ἅπαν ἐν θατέρῳ αὐτῶν εἶναι, εἴπερ ἐκείνου διαφορά ἐστι. Εἰς δὲ τὸ κατασκευάζειν ὅρον διὰ τῶν διαιρέσεων τριῶν δεῖ στοχάζεσθαι, τοῦ λαβεῖν τὰ κατηγορούμενα ἐν τῷ τί ἐστι, καὶ ταῦτα τάξαι τί πρῶτον ἢ δεύτερον, καὶ ὅτι ταῦτα πάντα. ἔστι δὲ τούτων ἓν πρῶτον διὰ τοῦ δύνασθαι, ὥσπερ πρὸς συμβεβηκὸς συλλογίσασθαι ὅτι ὑπάρχει, καὶ διὰ τοῦ γένους κατασκευάσαι. τὸ δὲ τάξαι ὡς δεῖ ἔσται, ἐὰν τὸ πρῶτον λάβῃ. τοῦτο δ' ἔσται, ἐὰν ληφθῇ ὃ πᾶσιν ἀκολουθεῖ, ἐκείνῳ δὲ μὴ πάντα· ἀνάγκη γὰρ εἶναί τι τοιοῦτον. ληφθέντος δὲ τούτου ἤδη ἐπὶ τῶν κάτω ὁ αὐτὸς τρόπος· δεύτερον γὰρ τὸ τῶν ἄλλων πρῶτον ἔσται, καὶ τρίτον τὸ τῶν ἐχομένων· ἀφαιρεθέντος γὰρ τοῦ ἄνωθεν τὸ ἐχόμενον τῶν ἄλλων πρῶτον ἔσται. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. ὅτι δ' ἅπαντα ταῦτα, φανερὸν ἐκ τοῦ λαβεῖν τό τε πρῶτον κατὰ διαίρεσιν, ὅτι ἅπαν ἢ τόδε ἢ τόδε ζῷον, ὑπάρχει δὲ τόδε, καὶ πάλιν τούτου ὅλου τὴν διαφοράν, τοῦ δὲ τελευταίου μηκέτι εἶναι διαφοράν, ἢ καὶ εὐθὺς μετὰ τῆς τελευταίας διαφορᾶς τοῦ συνόλου μὴ διαφέρειν εἴδει ἔτι τοῦτο.gàr diaphorà haúte. próte dè diaphorá esti zóiou eis hèn hápan zôion empíptei. homoíos dè kaì tôn állon hekástou, kaì tôn éxo genôn kaì tôn hup' autó, hoîon órnithos, eis hèn hápas órnis, kaì ichthúos, eis hèn hápas ichthús. hoúto mèn oûn badízonti éstin eidénai hóti oudèn paraléleiptai· állos dè kaì paralipeîn anankaîon kaì mè eidénai. oudèn dè deî tòn horizómenon kaì diairoúmenon hápanta eidénai tà ónta. kaítoi adúnatón phasí tines eînai tàs diaphoràs eidénai tàs pròs hékaston mè eidóta hékaston· áneu dè tôn diaphorôn ouk eînai hékaston eidénai· hoû gàr mè diaphérei, tautòn eînai toútoi, hoû dè diaphérei, héteron toútou. prôton mèn oûn toûto pseûdos· ou gàr katà pâsan diaphoràn héteron· pollaì gàr diaphoraì hupárchousi toîs autoîs tôi eídei, all' ou kat' ousían oudè kath' hautá. eîta hótan lábei tantikeímena kaì tèn diaphoràn kaì hóti pân empíptei entaûtha è entaûtha, kaì lábei en thatéroi tò zetoúmenon eînai, kaì toûto ginóskei, oudèn diaphérei eidénai è mè eidénai eph' hóson kategoroûntai állon hai diaphoraí. phaneròn gàr hóti àn hoúto badízon élthei eis taûta hôn mekéti ésti diaphorá, héxei tòn lógon tês ousías. tò d' hápan empíptein eis tèn diaíresin, àn êi antikeímena hôn mè ésti metaxú, ouk aítema· anánke gàr hápan en thatéroi autôn eînai, eíper ekeínou diaphorá esti. Eis dè tò kataskeuázein hóron dià tôn diairéseon triôn deî stocházesthai, toû labeîn tà kategoroúmena en tôi tí esti, kaì taûta táxai tí prôton è deúteron, kaì hóti taûta pánta. ésti dè toúton hèn prôton dià toû dúnasthai, hósper pròs sumbebekòs sullogísasthai hóti hupárchei, kaì dià toû génous kataskeuásai. tò dè táxai hos deî éstai, eàn tò prôton lábei. toûto d' éstai, eàn lephthêi hò pâsin akoloutheî, ekeínoi dè mè pánta· anánke gàr eînaí ti toioûton. lephthéntos dè toútou éde epì tôn káto ho autòs trópos· deúteron gàr tò tôn állon prôton éstai, kaì tríton tò tôn echoménon· aphairethéntos gàr toû ánothen tò echómenon tôn állon prôton éstai. homoíos dè kaì epì tôn állon. hóti d' hápanta taûta, phaneròn ek toû labeîn tó te prôton katà diaíresin, hóti hápan è tóde è tóde zôion, hupárchei dè tóde, kaì pálin toútou hólou tèn diaphorán, toû dè teleutaíou mekéti eînai diaphorán, è kaì euthùs metà tês teleutaías diaphorâs toû sunólou mè diaphérein eídei éti toûto.

97bδῆλον γὰρ ὅτι οὔτε πλεῖον πρόσκειται (πάντα γὰρ ἐν τῷ τί ἐστιν εἴληπται τούτων) οὔτε ἀπολείπει οὐδέν· ἢ γὰρ γένος ἢ διαφορὰ ἂν εἴη. γένος μὲν οὖν τό τε πρῶτον, καὶ μετὰ τῶν διαφορῶν τοῦτο προσλαμβανόμενον· αἱ διαφοραὶ δὲ πᾶσαι ἔχονται· οὐ γὰρ ἔτι ἔστιν ὑστέρα· εἴδει γὰρ ἂν διέφερε τὸ τελευταῖον, τοῦτο δ' εἴρηται μὴ διαφέρειν. Ζητεῖν δὲ δεῖ ἐπιβλέποντα ἐπὶ τὰ ὅμοια καὶ ἀδιάφορα, πρῶτον τί ἅπαντα ταὐτὸν ἔχουσιν, εἶτα πάλιν ἐφ' ἑτέροις, ἃ ἐν ταὐτῷ μὲν γένει ἐκείνοις, εἰσὶ δὲ αὑτοῖς μὲν ταὐτὰ τῷ εἴδει, ἐκείνων δ' ἕτερα. ὅταν δ' ἐπὶ τούτων ληφθῇ τί πάντα ταὐτόν, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως, ἐπὶ τῶν εἰλημμένων πάλιν σκοπεῖν εἰ ταὐτόν, ἕως ἂν εἰς ἕνα ἔλθῃ λόγον· οὗτος γὰρ ἔσται τοῦ πράγματος ὁρισμός. ἐὰν δὲ μὴ βαδίζῃ εἰς ἕνα ἀλλ' εἰς δύο ἢ πλείους, δῆλον ὅτι οὐκ ἂν εἴη ἕν τι εἶναι τὸ ζητούμενον, ἀλλὰ πλείω. οἷον λέγω, εἰ τί ἐστι μεγαλοψυχία ζητοῖμεν, σκεπτέον ἐπί τινων μεγαλοψύχων, οὓς ἴσμεν, τί ἔχουσιν ἓν πάντες ᾗ τοιοῦτοι. οἷον εἰ Ἀλκιβιάδης μεγαλόψυχος ἢ ὁ Ἀχιλλεὺς καὶ ὁ Αἴας, τί ἓν ἅπαντες; τὸ μὴ ἀνέχεσθαι ὑβριζόμενοι· ὁ μὲν γὰρ ἐπολέμησεν, ὁ δ' ἐμήνισεν, ὁ δ' ἀπέκτεινεν ἑαυτόν. πάλιν ἐφ' ἑτέρων, οἷον Λυσάνδρου ἢ Σωκράτους. εἰ δὴ τὸ ἀδιάφοροι εἶναι εὐτυχοῦντες καὶ ἀτυχοῦντες, ταῦτα δύο λαβὼν σκοπῶ τί τὸ αὐτὸ ἔχουσιν ἥ τε ἀπάθεια ἡ περὶ τὰς τύχας καὶ ἡ μὴ ὑπομονὴ ἀτιμαζομένων. εἰ δὲ μηδέν, δύο εἴδη ἂν εἴη τῆς μεγαλοψυχίας. αἰεὶ δ' ἐστὶ πᾶς ὅρος καθόλου· οὐ γάρ τινι ὀφθαλμῷ λέγει τὸ ὑγιεινὸν ὁ ἰατρός, ἀλλ' ἢ παντὶ ἢ εἴδει ἀφορίσας. ῥᾷόν τε τὸ καθ' ἕκαστον ὁρίσασθαι ἢ τὸ καθόλου, διὸ δεῖ ἀπὸ τῶν καθ' ἕκαστα ἐπὶ τὰ καθόλου μεταβαίνειν· καὶ γὰρ αἱ ὁμωνυμίαι λανθάνουσι μᾶλλον ἐν τοῖς καθόλου ἢ ἐν τοῖς ἀδιαφόροις. ὥσπερ δὲ ἐν ταῖς ἀποδείξεσι δεῖ τό γε συλλελογίσθαι ὑπάρχειν, οὕτω καὶ ἐν τοῖς ὅροις τὸ σαφές. τοῦτο δ' ἔσται, ἐὰν διὰ τῶν καθ' ἕκαστον εἰλημμένων ᾖ τὸ ἐν ἑκάστῳ γένει ὁρίζεσθαι χωρίς, οἷον τὸ ὅμοιον μὴ πᾶν ἀλλὰ τὸ ἐν χρώμασι καὶ σχήμασι, καὶ ὀξὺ τὸ ἐν φωνῇ, καὶ οὕτως ἐπὶ τὸ κοινὸν βαδίζειν, εὐλαβούμενον μὴ ὁμωνυμίᾳ ἐντύχῃ. εἰ δὲ μὴ διαλέγεσθαι δεῖ μεταφοραῖς, δῆλον ὅτι οὐδ' ὁρίζεσθαι οὔτε μεταφοραῖς οὔτε ὅσα λέγεται μεταφοραῖς· διαλέγεσθαι γὰρ ἀνάγκη ἔσται μεταφοραῖς.dêlon gàr hóti oúte pleîon próskeitai (pánta gàr en tôi tí estin eíleptai toúton) oúte apoleípei oudén· è gàr génos è diaphorà àn eíe. génos mèn oûn tó te prôton, kaì metà tôn diaphorôn toûto proslambanómenon· hai diaphoraì dè pâsai échontai· ou gàr éti éstin hustéra· eídei gàr àn diéphere tò teleutaîon, toûto d' eíretai mè diaphérein. Zeteîn dè deî epibléponta epì tà hómoia kaì adiáphora, prôton tí hápanta tautòn échousin, eîta pálin eph' hetérois, hà en tautôi mèn génei ekeínois, eisì dè hautoîs mèn tautà tôi eídei, ekeínon d' hétera. hótan d' epì toúton lephthêi tí pánta tautón, kaì epì tôn állon homoíos, epì tôn eilemménon pálin skopeîn ei tautón, héos àn eis héna élthei lógon· hoûtos gàr éstai toû prágmatos horismós. eàn dè mè badízei eis héna all' eis dúo è pleíous, dêlon hóti ouk àn eíe hén ti eînai tò zetoúmenon, allà pleío. hoîon légo, ei tí esti megalopsuchía zetoîmen, skeptéon epí tinon megalopsúchon, hoùs ísmen, tí échousin hèn pántes hêi toioûtoi. hoîon ei Alkibiádes megalópsuchos è ho Achilleùs kaì ho Aías, tí hèn hápantes; tò mè anéchesthai hubrizómenoi· ho mèn gàr epolémesen, ho d' eménisen, ho d' apékteinen heautón. pálin eph' hetéron, hoîon Lusándrou è Sokrátous. ei dè tò adiáphoroi eînai eutuchoûntes kaì atuchoûntes, taûta dúo labòn skopô tí tò autò échousin hé te apátheia he perì tàs túchas kaì he mè hupomonè atimazoménon. ei dè medén, dúo eíde àn eíe tês megalopsuchías. aieì d' estì pâs hóros kathólou· ou gár tini ophthalmôi légei tò hugieinòn ho iatrós, all' è pantì è eídei aphorísas. rhâión te tò kath' hékaston horísasthai è tò kathólou, diò deî apò tôn kath' hékasta epì tà kathólou metabaínein· kaì gàr hai homonumíai lanthánousi mâllon en toîs kathólou è en toîs adiaphórois. hósper dè en taîs apodeíxesi deî tó ge sullelogísthai hupárchein, hoúto kaì en toîs hórois tò saphés. toûto d' éstai, eàn dià tôn kath' hékaston eilemménon êi tò en hekástoi génei horízesthai chorís, hoîon tò hómoion mè pân allà tò en chrómasi kaì schémasi, kaì oxù tò en phonêi, kaì hoútos epì tò koinòn badízein, eulaboúmenon mè homonumíai entúchei. ei dè mè dialégesthai deî metaphoraîs, dêlon hóti oud' horízesthai oúte metaphoraîs oúte hósa légetai metaphoraîs· dialégesthai gàr anánke éstai metaphoraîs.

‹ Seconds Analytiques, livre 2, chapitre 12Seconds Analytiques, livre 2, chapitre 14 ›

Texte grec : Aristote, Ἀναλυτικὰ ὕστερα, texte de Wikisource en grec (el.wikisource.org), licence CC BY-SA 4.0. Translittération automatique selon les conventions de Marc Balmès.