Seconds Analytiques, livre 2, chapitre 17

99aΠότερον δ' ἐνδέχεται μὴ τὸ αὐτὸ αἴτιον εἶναι τοῦ αὐτοῦ πᾶσιν ἀλλ' ἕτερον, ἢ οὔ; ἢ εἰ μὲν καθ' αὑτὸ ἀποδέδεικται καὶ μὴ κατὰ σημεῖον ἢ συμβεβηκός, οὐχ οἷόν τε· ὁ γὰρ λόγος τοῦ ἄκρου τὸ μέσον ἐστίν· εἰ δὲ μὴ οὕτως, ἐνδέχεται. ἔστι δὲ καὶ οὗ αἴτιον καὶ ᾧ σκοπεῖν κατὰ συμβεβηκός· οὐ μὴν δοκεῖ προβλήματα εἶναι. εἰ δὲ μή, ὁμοίως ἕξει τὸ μέσον· εἰ μὲν ὁμώνυμα, ὁμώνυμον τὸ μέσον, εἰ δ' ὡς ἐν γένει, ὁμοίως ἕξει. οἷον διὰ τί καὶ ἐναλλὰξ ἀνάλογον; ἄλλο γὰρ αἴτιον ἐν γραμμαῖς καὶ ἀριθμοῖς καὶ τὸ αὐτό γε, ᾗ μὲν γραμμή, ἄλλο, ᾗ δ' ἔχον αὔξησιν τοιανδί, τὸ αὐτό. οὕτως ἐπὶ πάντων. τοῦ δ' ὅμοιον εἶναι χρῶμα χρώματι καὶ σχῆμα σχήματι ἄλλο ἄλλῳ. ὁμώνυμον γὰρ τὸ ὅμοιον ἐπὶ τούτων· ἔνθα μὲν γὰρ ἴσως τὸ ἀνάλογον ἔχειν τὰς πλευρὰς καὶ ἴσας τὰς γωνίας, ἐπὶ δὲ χρωμάτων τὸ τὴν αἴσθησιν μίαν εἶναι ἤ τι ἄλλο τοιοῦτον. τὰ δὲ κατ' ἀναλογίαν τὰ αὐτὰ καὶ τὸ μέσον ἕξει κατ' ἀναλογίαν. Ἔχει δ' οὕτω τὸ παρακολουθεῖν τὸ αἴτιον ἀλλήλοις καὶ οὗ αἴτιον καὶ ᾧ αἴτιον· καθ' ἕκαστον μὲν λαμβάνοντι τὸ οὗ αἴτιον ἐπὶ πλέον, οἷον τὸ τέτταρσιν ἴσας τὰς ἔξω ἐπὶ πλέον ἢ τρίγωνον ἢ τετράγωνον, ἅπασι δὲ ἐπ' ἴσον (ὅσα γὰρ τέτταρσιν ὀρθαῖς ἴσας τὰς ἔξω)· καὶ τὸ μέσον ὁμοίως. ἔστι δὲ τὸ μέσον λόγος τοῦ πρώτου ἄκρου, διὸ πᾶσαι αἱ ἐπιστῆμαι δι' ὁρισμοῦ γίγνονται. οἷον τὸ φυλλορροεῖν ἅμα ἀκολουθεῖ τῇ ἀμπέλῳ καὶ ὑπερέχει, καὶ συκῇ, καὶ ὑπερέχει· ἀλλ' οὐ πάντων, ἀλλ' ἴσον. εἰ δὴ λάβοις τὸ πρῶτον μέσον, λόγος τοῦ φυλλορροεῖν ἐστιν. ἔσται γὰρ πρῶτον μὲν ἐπὶ θάτερα μέσον, ὅτι τοιαδὶ ἅπαντα· εἶτα τούτου μέσον, ὅτι ὀπὸς πήγνυται ἤ τι ἄλλο τοιοῦτον. τί δ' ἐστὶ τὸ φυλλορροεῖν; τὸ πήγνυσθαι τὸν ἐν τῇ συνάψει τοῦ σπέρματος ὀπόν. Ἐπὶ δὲ τῶν σχημάτων ὧδε ἀποδώσει ζητοῦσι τὴν παρακολούθησιν τοῦ αἰτίου καὶ οὗ αἴτιον. ἔστω τὸ Α τῷ Β ὑπάρχειν παντί, τὸ δὲ Β ἑκάστῳ τῶν Δ, ἐπὶ πλέον δέ. τὸ μὲν δὴ Β καθόλου ἂν εἴη τοῖς Δ· τοῦτο γὰρ λέγω καθόλου ᾧ μὴ ἀντιστρέφει, πρῶτον δὲ καθόλου ᾧ ἕκαστον μὲν μὴ ἀντιστρέφει, ἅπαντα δὲ ἀντιστρέφει καὶ παρεκτείνει. τοῖς δὴ Δ αἴτιον τοῦ Α τὸ Β. δεῖ ἄρα τὸ Α ἐπὶ πλέον τοῦ Β ἐπεκτείνειν· εἰ δὲ μή, τί μᾶλλον αἴτιον ἔσται τοῦτο ἐκείνου; εἰ δὴ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς Ε τὸ Α, ἔσται τι ἐκεῖνα ἓν ἅπαντα ἄλλο τοῦ Β. εἰ γὰρ μή, πῶς ἔσται εἰπεῖν ὅτι ᾧ τὸ Ε, τὸPóteron d' endéchetai mè tò autò aítion eînai toû autoû pâsin all' héteron, è oú; è ei mèn kath' hautò apodédeiktai kaì mè katà semeîon è sumbebekós, ouch hoîón te· ho gàr lógos toû ákrou tò méson estín· ei dè mè hoútos, endéchetai. ésti dè kaì hoû aítion kaì hôi skopeîn katà sumbebekós· ou mèn dokeî problémata eînai. ei dè mé, homoíos héxei tò méson· ei mèn homónuma, homónumon tò méson, ei d' hos en génei, homoíos héxei. hoîon dià tí kaì enallàx análogon; állo gàr aítion en grammaîs kaì arithmoîs kaì tò autó ge, hêi mèn grammé, állo, hêi d' échon aúxesin toiandí, tò autó. hoútos epì pánton. toû d' hómoion eînai chrôma chrómati kaì schêma schémati állo álloi. homónumon gàr tò hómoion epì toúton· éntha mèn gàr ísos tò análogon échein tàs pleuràs kaì ísas tàs gonías, epì dè chromáton tò tèn aísthesin mían eînai é ti állo toioûton. tà dè kat' analogían tà autà kaì tò méson héxei kat' analogían. Échei d' hoúto tò parakoloutheîn tò aítion allélois kaì hoû aítion kaì hôi aítion· kath' hékaston mèn lambánonti tò hoû aítion epì pléon, hoîon tò téttarsin ísas tàs éxo epì pléon è trígonon è tetrágonon, hápasi dè ep' íson h(ósa gàr téttarsin orthaîs ísas tàs éxo)· kaì tò méson homoíos. ésti dè tò méson lógos toû prótou ákrou, diò pâsai hai epistêmai di' horismoû gígnontai. hoîon tò phullorroeîn háma akoloutheî têi ampéloi kaì huperéchei, kaì sukêi, kaì huperéchei· all' ou pánton, all' íson. ei dè lábois tò prôton méson, lógos toû phullorroeîn estin. éstai gàr prôton mèn epì thátera méson, hóti toiadì hápanta· eîta toútou méson, hóti opòs pégnutai é ti állo toioûton. tí d' estì tò phullorroeîn; tò pégnusthai tòn en têi sunápsei toû spérmatos opón. Epì dè tôn schemáton hôde apodósei zetoûsi tèn parakoloúthesin toû aitíou kaì hoû aítion. ésto tò A tôi B hupárchein pantí, tò dè B hekástoi tôn D, epì pléon dé. tò mèn dè B kathólou àn eíe toîs D· toûto gàr légo kathólou hôi mè antistréphei, prôton dè kathólou hôi hékaston mèn mè antistréphei, hápanta dè antistréphei kaì parekteínei. toîs dè D aítion toû A tò B. deî ára tò A epì pléon toû B epekteínein· ei dè mé, tí mâllon aítion éstai toûto ekeínou; ei dè pâsin hupárchei toîs E tò A, éstai ti ekeîna hèn hápanta állo toû B. ei gàr mé, pôs éstai eipeîn hóti hôi tò E, tò

99bΑ παντί, ᾧ δὲ τὸ Α, οὐ παντὶ τὸ Ε; διὰ τί γὰρ οὐκ ἔσται τι αἴτιον οἷον [τὸ Α] ὑπάρχει πᾶσι τοῖς Δ; ἀλλ' ἆρα καὶ τὰ Ε ἔσται τι ἕν; ἐπισκέψασθαι δεῖ τοῦτο, καὶ ἔστω τὸ Γ. ἐνδέχεται δὴ τοῦ αὐτοῦ πλείω αἴτια εἶναι, ἀλλ' οὐ τοῖς αὐτοῖς τῷ εἴδει, οἷον τοῦ μακρόβια εἶναι τὰ μὲν τετράποδα τὸ μὴ ἔχειν χολήν, τὰ δὲ πτηνὰ τὸ ξηρὰ εἶναι ἢ ἕτερόν τι.A pantí, hôi dè tò A, ou pantì tò E; dià tí gàr ouk éstai ti aítion hoîon [tò A] hupárchei pâsi toîs D; all' âra kaì tà E éstai ti hén; episképsasthai deî toûto, kaì ésto tò G. endéchetai dè toû autoû pleío aítia eînai, all' ou toîs autoîs tôi eídei, hoîon toû makróbia eînai tà mèn tetrápoda tò mè échein cholén, tà dè ptenà tò xerà eînai è héterón ti.