Seconds Analytiques, livre 2, chapitre 4

91aΤαῦτα μὲν οὖν μέχρι τούτου διηπορήσθω· τοῦ δὲ τί ἐστι πότερον ἔστι συλλογισμὸς καὶ ἀπόδειξις ἢ οὐκ ἔστι, καθάπερ νῦν ὁ λόγος ὑπέθετο; ὁ μὲν γὰρ συλλογισμὸς τὶ κατὰ τινὸς δείκνυσι διὰ τοῦ μέσου· τὸ δὲ τί ἐστιν ἴδιόν τε, καὶ ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορεῖται. ταῦτα δ' ἀνάγκη ἀντιστρέφειν. εἰ γὰρ τὸ Α τοῦ Γ ἴδιον, δῆλον ὅτι καὶ τοῦ Β καὶ τοῦτο τοῦ Γ, ὥστε πάντα ἀλλήλων. ἀλλὰ μὴν καὶ εἰ τὸ Α ἐν τῷ τί ἐστιν ὑπάρχει παντὶ τῷ Β, καὶ καθόλου τὸ Β παντὸς τοῦ Γ ἐν τῷ τί ἐστι λέγεται, ἀνάγκη καὶ τὸ Α ἐν τῷ τί ἐστι τοῦ Γ λέγεσθαι. εἰ δὲ μὴ οὕτω τις λήψεται διπλώσας, οὐκ ἀνάγκη ἔσται τὸ Α τοῦ Γ κατηγορεῖσθαι ἐν τῷ τί ἐστιν, εἰ τὸ μὲν Α τοῦ Β ἐν τῷ τί ἐστι, μὴ καθ' ὅσων δὲ τὸ Β, ἐν τῷ τί ἐστιν. τὸ δὲ τί ἐστιν ἄμφω ταῦτα ἕξει· ἔσται ἄρα καὶ τὸ Β κατὰ τοῦ Γ τὸ τί ἐστιν. εἰ δὴ τὸ τί ἐστι καὶ τὸ τί ἦν εἶναι ἄμφω ἔχει, ἐπὶ τοῦ μέσου ἔσται πρότερον τὸ τί ἦν εἶναι. ὅλως τε, εἰ ἔστι δεῖξαι τί ἐστιν ἄνθρωπος, ἔστω τὸ Γ ἄνθρωπος, τὸ δὲ Α τὸ τί ἐστιν, εἴτε ζῷον δίπουν εἴτ' ἄλλο τι. εἰ τοίνυν συλλογιεῖται, ἀνάγκη κατὰ τοῦ Β τὸ Α παντὸς κατηγορεῖσθαι. τοῦτο δ' ἔσται ἄλλος λόγος μέσος, ὥστε καὶ τοῦτο ἔσται τί ἐστιν ἄνθρωπος. λαμβάνει οὖν ὃ δεῖ δεῖξαι· καὶ γὰρ τὸ Β ἔσται τί ἐστιν ἄνθρωπος. Δεῖ δ' ἐν ταῖς δυσὶ προτάσεσι καὶ τοῖς πρώτοις καὶ ἀμέσοις σκοπεῖν· μάλιστα γὰρ φανερὸν τὸ λεγόμενον γίνεται. οἱ μὲν οὖν διὰ τοῦ ἀντιστρέφειν δεικνύντες τί ἐστι ψυχή, ἢ τί ἐστιν ἄνθρωπος ἢ ἄλλο ὁτιοῦν τῶν ὄντων, τὸ ἐξ ἀρχῆς αἰτοῦνται, οἷον εἴ τις ἀξιώσειε ψυχὴν εἶναι τὸ αὐτὸ αὑτῷ αἴτιον τοῦ ζῆν, τοῦτο δ' ἀριθμὸν αὐτὸν αὑτὸν κινοῦντα· ἀνάγκη γὰρ αἰτῆσαι τὴν ψυχὴν ὅπερ ἀριθμὸν εἶναι αὐτὸν αὑτὸν κινοῦντα, οὕτως ὡς τὸ αὐτὸ ὄν. οὐ γὰρ εἰ ἀκολουθεῖ τὸ Α τῷ Β καὶ τοῦτο τῷ Γ, ἔσται τῷ Γ τὸ Α τὸ τί ἦν εἶναι, ἀλλ' ἀληθὲς εἰπεῖν ἔσται μόνον· οὐδ' εἰ ἔστι τὸ Α ὅπερ τι καὶ κατὰ τοῦ Β κατηγορεῖται παντός. καὶ γὰρ τὸ ζῴῳ εἶναι κατηγορεῖται κατὰ τοῦ ἀνθρώπῳ εἶναι (ἀληθὲς γὰρ πᾶν τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι ζῴῳ εἶναι, ὥσπερ καὶ πάντα ἄνθρωπον ζῷον), ἀλλ' οὐχ οὕτως ὥστε ἓν εἶναι. ἐὰν μὲν οὖν μὴ οὕτω λάβῃ, οὐ συλλογιεῖται ὅτι τὸ Α ἐστὶ τῷ Γ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ ἡ οὐσία· ἐὰν δὲ οὕτω λάβῃ, πρότερον ἔσται εἰληφὼς τῷ Γ τί ἐστι τὸ τί ἦν εἶναι [τὸ Β]. ὥστ' οὐκ ἀποδέδεικται· τὸ γὰρ ἐν ἀρχῇ εἴληφεν.Taûta mèn oûn méchri toútou dieporéstho· toû dè tí esti póteron ésti sullogismòs kaì apódeixis è ouk ésti, katháper nûn ho lógos hupétheto; ho mèn gàr sullogismòs tì katà tinòs deíknusi dià toû mésou· tò dè tí estin ídión te, kaì en tôi tí esti kategoreîtai. taûta d' anánke antistréphein. ei gàr tò A toû G ídion, dêlon hóti kaì toû B kaì toûto toû G, hóste pánta allélon. allà mèn kaì ei tò A en tôi tí estin hupárchei pantì tôi B, kaì kathólou tò B pantòs toû G en tôi tí esti légetai, anánke kaì tò A en tôi tí esti toû G légesthai. ei dè mè hoúto tis lépsetai diplósas, ouk anánke éstai tò A toû G kategoreîsthai en tôi tí estin, ei tò mèn A toû B en tôi tí esti, mè kath' hóson dè tò B, en tôi tí estin. tò dè tí estin ámpho taûta héxei· éstai ára kaì tò B katà toû G tò tí estin. ei dè tò tí esti kaì tò tí ên eînai ámpho échei, epì toû mésou éstai próteron tò tí ên eînai. hólos te, ei ésti deîxai tí estin ánthropos, ésto tò G ánthropos, tò dè A tò tí estin, eíte zôion dípoun eít' állo ti. ei toínun sullogieîtai, anánke katà toû B tò A pantòs kategoreîsthai. toûto d' éstai állos lógos mésos, hóste kaì toûto éstai tí estin ánthropos. lambánei oûn hò deî deîxai· kaì gàr tò B éstai tí estin ánthropos. Deî d' en taîs dusì protásesi kaì toîs prótois kaì amésois skopeîn· málista gàr phaneròn tò legómenon gínetai. hoi mèn oûn dià toû antistréphein deiknúntes tí esti psuché, è tí estin ánthropos è állo hotioûn tôn ónton, tò ex archês aitoûntai, hoîon eí tis axióseie psuchèn eînai tò autò hautôi aítion toû zên, toûto d' arithmòn autòn hautòn kinoûnta· anánke gàr aitêsai tèn psuchèn hóper arithmòn eînai autòn hautòn kinoûnta, hoútos hos tò autò ón. ou gàr ei akoloutheî tò A tôi B kaì toûto tôi G, éstai tôi G tò A tò tí ên eînai, all' alethès eipeîn éstai mónon· oud' ei ésti tò A hóper ti kaì katà toû B kategoreîtai pantós. kaì gàr tò zóioi eînai kategoreîtai katà toû anthrópoi eînai (alethès gàr pân tò anthrópoi eînai zóioi eînai, hósper kaì pánta ánthropon zôion), all' ouch hoútos hóste hèn eînai. eàn mèn oûn mè hoúto lábei, ou sullogieîtai hóti tò A estì tôi G tò tí ên eînai kaì he ousía· eàn dè hoúto lábei, próteron éstai eilephòs tôi G tí esti tò tí ên eînai [tò B]. hóst' ouk apodédeiktai· tò gàr en archêi eílephen.